1858. Η Αθήνα και ο Ελαιώνας. 1890. Χανιά. 1895 - 1928. Τραπεζούντα. 19ος και 20ος αιώνας. Οι βαρβαρότητες της βελγικής αποικιοκρατίας, στο Κογκό. 28-6-1919. Η επαίσχυντη Συνθήκη των Βερσαλλιών. 22-9-1922. Η επιστολή του Αλή Σαμή Μπέη, στον Ελευθέριο Βενιζέλο και το φωτογραφικό υλικό, στην Μεσσηνία. 6/1921. Ο Μουσταφά Κεμάλ, ο Ισμέτ Ινονού και οι Γάλλοι αξιωματούχοι, στο Εσκί Σεχίρ. 28-6-1935. Μόσχα. Ο Ρομέν Ρολάν, με τον Ιωσήφ Στάλιν. 30-6-1941. Λβωφ, κατεχόμενη Ουκρανία. Το αντιεβραϊκό προγκρόμ. 1945. Ο Νίκος Ζαχαριάδης και η θεωρία των δύο πόλων, στην Ελλάδα. 1952-1953. Οι απόπειρες του Στάλιν να εξοντώσει τον Τίτο. 1959. Ο νόμος 4000, περί τεντιμποϊσμού. 1-7-2026. Πέθανε ο Βασίλης Λεβέντης της “Ένωσης Κεντρώων” κλπ. (221).

Ιουλίου 02, 2026

1858. Αθήνα. Στο βάθος, τμήμα του Ελαιώνα.

1890. Χανιά.

1895. Τραπεζούντα. Νοσοκομείο και χαμάμ.

1900. Τραπεζούντα. Η γειτονιά Esentepe... Αραφιλμπόι.

Νοέμβριος 1903. Τραπεζούντα. Έναρξη της Έκθεσης εμπορίου και τεχνών.

1900 (δεκαετία). Τραπεζούντα. Πορτραίτο ενός καβαλάρη.

Αρχείο, Οθωμανικό Αυτοκρατορικό.

1900 (δεκαετία). Το κάστρο Güzelhisar.

1900 (δεκαετία). Τραπεζούντα.

1910 (δεκαετία). Τραπεζούντα. Μια ιστορική σκηνή, από θεατρική παράσταση, τύπου μουσικού μελοδράματος, που διοργανώθηκε, στην Όπερα της Τραπεζούντας. Αυτή η φωτογραφία χρησιμεύει, ως ένα σημαντικό ντοκουμέντο, που αντικατοπτρίζει την πλούσια διακόσμηση, τα κοστούμια και την ζωντανή θεατρική κουλτούρα της πόλης.

1910 (δεκαετία). Τραπεζούντα. Το πρώτο σύγχρονο έργο της Δυτικής λογοτεχνίας και το αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Θερβάντες Δον Κιχώτης (1605)· «Ο Δον Κιχώτης ονειρεύεται να γίνει Αυτοκράτορας της Τραπεζούντας». Παίρνει τον ενθουσιασμό και την ενέργειά του, από το ειδύλλιο της Τραπεζούντας. Διάσημες μεσαιωνικές πόλεις ερωτεύονται την Τραπεζούντα, την οποία θεωρούν «πόλη του στέμματος».

Τραπεζούντα. Το σημερινό κτίριο, όπου εκδίδονταν η ελληνική εφημερίδα «ΕΠΟΧΗ».

1914. Το ποσοστό των κρατουμένων σε φυλακή που χρονολογείται από την Οθωμανική εποχή.

Φυλακές στην ύστερη Οθωμανική Αυτοκρατορία Kent F. Schull.

Tevfik Güran - 19. Μελέτες για την Οθωμανική Οικονομία τον αιώνα.

1917. Τραπεζούντα.

1923. Τραπεζούντα. Ένας από τους ιστορικούς ποδοσφαιρικούς συλλόγους της πόλης Necm-i Ati (Necm-i Âtî) Spor.

1928. Χασάπηδες, στην Τραπεζούντα.

19ος αιώνας (προς το τέλος) - 20ος αιώνας. “Βελγικό” Κογκό.

Ο ΑΜΦΙΛΕΓΟΜΕΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ

Λεοπόλδος Β΄ του Βελγίου και η Force Publique: Η σκοτεινή ιστορία του Ελεύθερου Κράτους του Κονγκό

Ο Λεοπόλδος Β΄ του Βελγίου αποτελεί μία από τις πιο αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της σύγχρονης ιστορίας. Για πολλούς υπήρξε ένας ικανός μονάρχης που συνέβαλε στην ανάπτυξη του Βελγίου. Για άλλους, όμως, το όνομά του είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με ένα από τα πιο βίαια αποικιακά καθεστώτα που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα. Η προσωπική του κυριαρχία στο Κονγκό μεταξύ 1885 και 1908 δημιούργησε ένα σύστημα εκμετάλλευσης που βασίστηκε στην καταναγκαστική εργασία, στη στρατιωτική βία και στην απόλυτη επιδίωξη του οικονομικού κέρδους.

Ο Λεοπόλδος Β΄ γεννήθηκε στις 9 Απριλίου 1835 στις Βρυξέλλες. Ήταν γιος του πρώτου βασιλιά του Βελγίου, Λεοπόλδου Α΄, και της βασίλισσας Λουίζας της Ορλεάνης. Από μικρή ηλικία εκπαιδεύτηκε ως διάδοχος του θρόνου, λαμβάνοντας εκπαίδευση στην ιστορία, τη στρατηγική, τη διπλωματία και τις ξένες γλώσσες. Μεγάλωσε στο Βασιλικό Ανάκτορο του Λάκεν, μέσα σε ένα αυστηρό περιβάλλον που τον προετοίμαζε για την άσκηση της εξουσίας.

Οι βιογράφοι τον περιγράφουν ως ιδιαίτερα φιλόδοξο, εργατικό και ψυχρό χαρακτήρα. Από νεαρή ηλικία πίστευε ότι το Βέλγιο έπρεπε να αποκτήσει αποικίες, όπως είχαν ήδη η Βρετανία και η Γαλλία. Θεωρούσε ότι μια αποικιακή αυτοκρατορία θα εξασφάλιζε πλούτο, διεθνές κύρος και οικονομική ανάπτυξη. Αυτή η φιλοδοξία καθόρισε ολόκληρη τη βασιλεία του.

Το 1885, έπειτα από διεθνείς διπλωματικές διαπραγματεύσεις, ο Λεοπόλδος κατάφερε να αναγνωριστεί ως κυρίαρχος του Ελεύθερου Κράτους του Κονγκό. Το αξιοσημείωτο είναι ότι το Κονγκό δεν αποτελούσε αποικία του βελγικού κράτους, αλλά προσωπική ιδιοκτησία του ίδιου του βασιλιά. Αυτό του επέτρεπε να κυβερνά σχεδόν χωρίς πολιτικό έλεγχο και να λαμβάνει αποφάσεις αποκλειστικά με γνώμονα τα δικά του συμφέροντα.

Η οικονομική αξία του Κονγκό ήταν τεράστια. Η παγκόσμια ζήτηση για φυσικό καουτσούκ αυξανόταν ραγδαία εξαιτίας της ανάπτυξης της βιομηχανίας, της παραγωγής ελαστικών ποδηλάτων και αυτοκινήτων, καθώς και της χρήσης του καουτσούκ σε ηλεκτρικά καλώδια και άλλες τεχνολογικές εφαρμογές. Παράλληλα, η περιοχή διέθετε μεγάλες ποσότητες ελεφαντόδοντου και άλλων φυσικών πόρων. Ο Λεοπόλδος αντιλήφθηκε ότι μπορούσε να αποκομίσει τεράστια προσωπικά κέρδη.

Για να ελέγξει μια τόσο μεγάλη περιοχή δημιούργησε τη Force Publique, μια αποικιακή στρατιωτική και αστυνομική δύναμη. Η συγκρότησή της ξεκίνησε το 1885 και οργανώθηκε από Βέλγους αξιωματικούς, ενώ πρώτος στρατιωτικός διοικητής θεωρείται ο λοχαγός Léon Roget. Η δύναμη αυτή αποτελούνταν από Ευρωπαίους αξιωματικούς και Αφρικανούς στρατιώτες, γνωστούς ως askari. Πολλοί από αυτούς στρατολογήθηκαν με τη βία ή υπό έντονη πίεση, ενώ άλλοι κατατάχθηκαν επειδή αποτελούσε τον μοναδικό τρόπο επιβίωσης.

Επισήμως, η Force Publique είχε ως αποστολή τη διατήρηση της τάξης και την καταπολέμηση του δουλεμπορίου. Στην πράξη, όμως, ο βασικός της ρόλος ήταν η επιβολή της εξουσίας του Λεοπόλδου και η εξασφάλιση της συνεχούς παραγωγής καουτσούκ.

Κάθε χωριό υποχρεωνόταν να παραδίδει συγκεκριμένες ποσότητες καουτσούκ. Οι κάτοικοι περνούσαν ατελείωτες ώρες μέσα στα τροπικά δάση συλλέγοντας τον πολύτιμο χυμό από τα άγρια δέντρα. Όταν δεν κατάφερναν να καλύψουν τις απαιτήσεις των αποικιακών αρχών, επενέβαινε η Force Publique.

Οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν ήταν εξαιρετικά σκληρές. Οι στρατιώτες κρατούσαν ομήρους γυναίκες και παιδιά μέχρι να συγκεντρωθούν οι απαιτούμενες ποσότητες καουτσούκ. Επέβαλλαν δημόσιες μαστιγώσεις με το δερμάτινο μαστίγιο chicotte, έκαιγαν χωριά, κατέστρεφαν καλλιέργειες και εκτελούσαν όσους αντιστέκονταν ή θεωρούνταν απείθαρχοι. Η βία χρησιμοποιούνταν όχι μόνο ως τιμωρία αλλά και ως μέσο εκφοβισμού ώστε να αποτρέπεται κάθε μορφή αντίστασης.

Ένα από τα πιο γνωστά σύμβολα αυτής της περιόδου ήταν οι ακρωτηριασμοί. Σύμφωνα με πολλές ιστορικές μαρτυρίες, σε ορισμένες μονάδες οι στρατιώτες όφειλαν να αποδεικνύουν ότι κάθε σφαίρα που χρησιμοποιούσαν είχε χρησιμοποιηθεί εναντίον ανθρώπου. Ως απόδειξη, προσκομίζονταν κομμένα χέρια θυμάτων. Αν και η πρακτική αυτή δεν εφαρμόστηκε με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις περιοχές του Κονγκό, αποτελεί μία από τις πιο τεκμηριωμένες και χαρακτηριστικές ωμότητες του καθεστώτος.

Σταδιακά, ιεραπόστολοι, δημοσιογράφοι, διπλωμάτες και ακτιβιστές άρχισαν να αποκαλύπτουν στη διεθνή κοινότητα τι πραγματικά συνέβαινε στο Κονγκό. Οι μαρτυρίες και οι φωτογραφίες προκάλεσαν παγκόσμια κατακραυγή. Υπό την αυξανόμενη διεθνή πίεση, ο Λεοπόλδος αναγκάστηκε το 1908 να παραχωρήσει το Κονγκό στο βελγικό κράτος, τερματίζοντας την προσωπική του κυριαρχία.

Ο Λεοπόλδος Β΄ πέθανε στις 17 Δεκεμβρίου 1909. Μέχρι σήμερα η ιστορική του κληρονομιά παραμένει αντικείμενο έντονων συζητήσεων. Στο Βέλγιο αρκετά αγάλματά του έχουν αφαιρεθεί ή αποτελούν σημείο διαμαρτυριών, ενώ η συζήτηση για τις ευθύνες της αποικιοκρατίας συνεχίζεται.

Η ιστορία του Ελεύθερου Κράτους του Κονγκό αποτελεί μια υπενθύμιση του πώς η ανεξέλεγκτη εξουσία, όταν συνδυάζεται με την οικονομική εκμετάλλευση και την απουσία λογοδοσίας, μπορεί να οδηγήσει σε εκτεταμένες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η μελέτη αυτής της περιόδου δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά λειτουργεί και ως προειδοποίηση για το πόσο σημαντικές είναι οι δημοκρατικοί θεσμοί, η διαφάνεια και ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

1904. “Βελγικό” Κογκό. Άλλο ένα κατόρθωμα της "πολιτισμένης" Δύσης διαβάζουμε στην εφημερίδα Εποχή:

"Σαν σήμερα, στις 30 Ιουνίου 1960, το Κονγκό απέκτησε την ανεξαρτησία του από το Βέλγιο, έπειτα από δεκαετίες βίαιης αποικιοκρατικής κυριαρχίας, η οποία στοίχισε τη ζωή σε 8–10 εκατομμύρια ανθρώπους – περίπου τον μισό πληθυσμό της χώρας.

Οι βελγικές αποικιακές αρχές επέβαλλαν καταναγκαστική εργασία στις φυτείες καουτσούκ. Όσοι εργάτες δεν κατάφερναν να καλύψουν τις ημερήσιες ποσοστώσεις τους, έβλεπαν τις συζύγους και τα παιδιά τους να ακρωτηριάζονται, να δολοφονούνται και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και να γίνονται αντικείμενο κανιβαλισμού.

Μετά την ανεξαρτησία, το Βέλγιο και άλλες δυτικές δυνάμεις συνέχισαν να ασκούν επιρροή στη χώρα και να εκμεταλλεύονται τον τεράστιο φυσικό της πλούτο. Ο πρώτος δημοκρατικά εκλεγμένος πρωθυπουργός, ο σοσιαλιστής Patrice Lumumba, συνελήφθη, βασανίστηκε και δολοφονήθηκε κατόπιν οδηγιών του Βελγίου και της CIA, οι οποίες στη συνέχεια συνέβαλαν στην εγκαθίδρυση μιας στυγνής δικτατορίας.

Στη φωτογραφία απεικονίζεται ο Κονγκολέζος Νσάλα (Nsala), όπως τον απαθανάτισε το 1904 η φωτογράφος Άλις Χάρις. Στο αριστερό μέρος της αρχικής φωτογραφίας, που εδώ έχει περικοπεί, διακρίνονται το κομμένο χέρι και το κομμένο πόδι της πεντάχρονης κόρης του. Σύμφωνα με την περιγραφή που συνοδεύει τη φωτογραφία, η κόρη του δολοφονήθηκε και έγινε αντικείμενο κανιβαλισμού, όπως και η σύζυγος και ο γιος του, από φρουρούς της βιομηχανίας καουτσούκ, ως τιμωρία επειδή ο Νσάλα δεν είχε συλλέξει αρκετό καουτσούκ".

(η ιστορία από το working class history)

Απο Η Εποχή.

28/6/1919. ΤΟ ΕΠΑΙΣΧΥΝΤΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ (Η ΣΥΝΘΗΚΗ) ΤΩΝ ΒΕΡΣΑΛΙΩΝ - ΟΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ.

Τον Νοέμβριο του 1918 η Γερμανία παρέδωσε τα όπλα ρίχνοντας την αυλαία του Α΄ Παγκόσμιου Поλέμου, βασιζόμενη στην υπόσχεση που της δόθηκε ότι η υπογραφή της ειρήνης θα γίνει με βάση τα 14 σημεία του σχεδίου Γουίλσον. Το σχέδιο αυτό είχε ως σκοπό μια αρχιτεκτονική ασφαλείας ενός νέου, δίκαιου κόσμου, με στόχο τη διαρκή ειρήνη και την αυτοδιάθεση των λαών. Σύντομα όμως η γερμανική αντιπροσωπεία στις Βερσαλλίες θα καταλάβει ότι η Γερμανία εξαπατήθηκε και ότι οι νικητές δεν πρόκειται να τηρήσουν καμία υπόσχεσή τους.

Παρόλο που η Γερμανία παρέδωσε τα όπλα και προχώρησε στην εγκαθίδρυση κοινοβουλευτικής δημοκρατίας με κυβέρνηση Σοσιαλοδημοκρατών, ακολουθώντας όλα όσα οι νικητές της ζητούσαν, το διάστημα που ακολούθησε μέχρι την υπογραφή της συμφωνίας ειρήνης το εμπάργκο εναντίον της Γερμανίας συνεχίστηκε με αμείωτη ένταση. Κατά το οκτάμηνο διάστημα που συνεχίστηκε ο αποκλεισμός μετά την παύση των εχθροπραξιών, έχασαν τη ζωή τους περίπου 100.000 Γερμανοί πολίτες από ασθένειες και επιπλοκές που σχετίζονταν άμεσα με τον υποσιτισμό και την έλλειψη εφοδίων (κυρίως ηλικιωμένοι, γυναίκες και παιδιά). Ο σκοπός της συνέχισης του αποκλεισμού και της εξαθλίωσης του γερμανικού λαού ήταν ο εξαναγκασμός της Γερμανίας να υπογράψει μια επονείδιστη συνθήκη ειρήνης.

Αυτούς τους οκτώ μήνες της ανακωχής, οι παλιοί και νέοι γείτονες της Γερμανίας κατέλαβαν παρανόμως εδάφη της, θέλοντας να επικυρώσουν την προσάρτησή τους στη συνθήκη ειρήνης που ετοιμαζόταν. Από τα εδάφη της Γερμανίας και της Αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας δημιουργήθηκαν τρία πολυπολιτισμικά μορφώματα (Πολωνία, Τσεχοσλοβακία, Γιουγκοσλαβία) χωρίς να ερωτηθούν οι λαοί που τα απάρτιζαν, παραβιάζοντας την αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών που ευαγγελιζόταν το σχέδιο Γουίλσον. Παράλληλα, παραβιάστηκε και η θέληση του αυστριακού λαού, η οποία εκφράστηκε με ψήφισμά του στο αυστριακό κοινοβούλιο, ζητώντας την ένωση με τη Γερμανία.

Σκόπιμη επιδίωξη των παραπάνω ήταν η περικύκλωση της Γερμανίας και η διασφάλιση ότι αυτή θα παρέμενε ανίσχυρη και δεν θα απειλούσε ποτέ ξανά τα συμφέροντα των επικυρίαρχων του πλανήτη Άγγλων, Γάλλων, καθώς και των Αμερικανών. Επιπλέον, η ηττημένη Γερμανία αποτέλεσε για πρώτη φορά πεδίο εφαρμογής κοινωνικών και πολιτισμικών πειραμάτων, που προοίμιζαν τη σύγχρονη woke ατζέντα. Ο αφοπλισμός, οι παράλογες οικονομικές αποζημιώσεις και η αφαίρεση από τη Γερμανία κάθε δυνατότητας οικονομικής ανάπτυξης —καθώς της στερήθηκε ακόμα και η οικονομική εκμετάλλευση της ναυσιπλοΐας των ποταμών της— συμπλήρωναν την απόσχιση του 13% των εδαφών της και την απώλεια 7 εκατομμυρίων Γερμανών, οι οποίοι προσαρτήθηκαν στα νέα κρατικά μορφώματα ως μειονότητες.

Όλα τα παραπάνω βασίστηκαν πάνω στην καινοφανή σοφιστεία της αποκλειστικής ευθύνης του πολέμου από τις Κεντρικές Αυτοκρατορίες. Το Υπαγορευμένο Διάταγμα των Βερσαλλιών έγινε η νομική βάση και το σχήμα τάξης του νέου ευρωπαϊκού κόσμου. Το ψέμα, η οικονομική εκμετάλλευση επ' αόριστον, οι προσαρτήσεις, η βίαιη ενσωμάτωση και η καταπίεση ξένων εθνοτικών μειονοτήτων, η αναγκαστική αποστρατιωτικοποίηση, η χειραγώγηση άλλων κυβερνήσεων, η στρατιωτική κατοχή και πολλές άλλες διακρίσεις νομιμοποιήθηκαν έτσι από τον νικητή, στον βαθμό που προέρχονταν από αυτόν και τους συν-νικητές του. Η ανατροπή και διαστρέβλωση εννοιών όπως «δίκαιο», «συνθήκη», «αλήθεια», «δικαίωμα αυτοδιάθεσης» και «ελευθερία» περιλαμβανόταν αυτούσια σε αυτήν την πρακτική.

Η εξέγερση ενάντια σε αυτήν την πρακτική των "πολιτισμένων λαών" εξισώθηκε με "παραβίαση του νόμου", "ρεβιζιονισμό", "ρεβανσισμό" και πολεμική διάθεση. Ακόμα και η πρόθυμη σοσιαλιστική κυβέρνηση της Γερμανίας της δημοκρατίας της Βαϊμάρης του Πρωθυπουργού του Ράιχ (Reichsministerpräsident) Φίλιπ Σάιντεμαν (Philipp Scheidemann) ήταν αδύνατον να υπογράψει αυτό το εκτρωματικό κείμενο. Το παρακάτω απόσπασμα απο την ομιλία του Σάιντεμαν στο Εθνικό Θέατρο της Βαϊμάρης στις 12 Μαΐου 1919, όπου αρνήθηκε να υπογράψει τη Συνθήκη των Βερσαλλιών, οδηγώντας λίγο μετά στην παραίτηση της κυβέρνησής του είναι χαρακτηριστικό.

«Αφήστε με να μιλήσω χωρίς τακτικισμούς. Αυτό που βρίσκεται στη βάση των συλλογισμών μας: αυτό το παχύ βιβλίο, στο οποίο εκατό παράγραφοι ξεκινούν με το: Η Γερμανία παραιτείται, παραιτείται, παραιτείται! – αυτός ο πιο φρικτός και δολοφονικός "Σφυρός των Μαγισσών" [Hexenhammer], με τον οποίο επιχειρείται να εκβιαστεί από έναν μεγάλο λαό η ομολογία της ίδιας του της αναξιότητας, η συγκατάθεση στον ανελέητο διαμελισμό, η συμφωνία με την υποδούλωση και την ειλωτεία, αυτό το βιβλίο δεν πρέπει να γίνει ο κώδικας νόμων του μέλλοντος. [...] Ποιο χέρι δεν θα έπρεπε να μαραθεί, που θα έθετε τον εαυτό του και εμάς σε αυτά τα δεσμά; Και ταυτόχρονα εμείς πρέπει να κουνάμε τα χέρια μας, πρέπει να εργαζόμαστε, να βγάζουμε τις βάρδιες των σκλάβων για το διεθνές κεφάλαιο, να προσφέρουμε καταναγκαστική εργασία [αγγαρεία] για όλο τον κόσμο... Αυτή η συνθήκη είναι, κατά την άποψη της κυβέρνησης του Ράιχ, απαράδεκτη. Τόσο απαράδεκτη, που ακόμα και σήμερα δεν μπορώ να πιστέψω ότι η Γη μπορεί να ανεχτεί ένα τέτοιο βιβλίο, χωρίς να αντηχήσει από εκατομμύρια και εκατομμύρια λαρύγγια, από όλες τις χώρες, ανεξαρτήτως κόμματος, η κραυγή: Κάτω αυτό το δολοφονικό σχέδιο!»

Πράγματι το επονείδιστο αυτό κείμενο του διατάγματος των Βερσαλλιών ξεσήκωσε θύελλά διεθνών αντιδράσεων ακόμα και στις χώρες των νικητών. Ο πρώην υπουργός των Εξωτερικών των ΗΠΑ Robert Lansing δήλωσε:

«Οι νικητές θέλουν να ικανοποιήσουν τις ποικίλες επιθυμίες τους εις βάρος των ηττημένων και υποτάσσουν το συμφέρον της ανθρωπότητας στο δικό τους συμφέρον." "Έτσι όπως είναι οργανωμένη η ευρωπαϊκή πολιτική σήμερα, δεν είναι τίποτα άλλο παρά το παιχνίδι κάθε απληστίας και κάθε ίντριγκας, προορισμένη μόνο να ανακηρύσσει ως δίκαιο ό,τι είναι άδικο. Έχουμε μια συνθήκη ειρήνης, αλλά δεν θα φέρει καμία διαρκή ειρήνη, καθώς είναι θεμελιωμένη αποκλειστικά στην κινούμενη άμμο των συμφερόντων του καθενός ξεχωριστά.»

Πράγματι, λίγες ημέρες αφού ο Λάνσινγκ εκφράστηκε κατ' αυτόν τον τρόπο, βρέθηκε στο Λονδίνο, όπου μίλησε για τη συνθήκη με μερικούς από τους κορυφαίους άνδρες της Αγγλίας δηλώνοντας ότι :

«Δεν έμεινα μόνος, συμφώνησαν όλοι ότι η συμφωνία ήταν παράλογη και ανεφάρμοστη, γεννημένη από ίντριγκα και αναπτυγμένη από την πλεονεξία, και ως εκ τούτου προορισμένη μάλλον να προκαλέσει πολέμους παρά να τους αποτρέψει.»

O Ιταλός πρωθυπουργός Francesco Nitti δήλωσε:

«Ποτέ άλλοτε δεν θεμελιώθηκε μια σοβαρή και διαρκής ειρήνη πάνω στη λεηλασία, τον βασανισμό και την καταστροφή ενός ηττημένου, πόσο μάλλον ενός ηττημένου μεγάλου λαού. Και αυτό, και τίποτα άλλο, είναι η Συνθήκη των Βερσαλλιών.»

O Βρετανός εκπρόσωπος του Εργατικού Κόμματος (Labour Party), Τζ. Ου. Κνήσω (J. W. Kneeshaw), κατά την ομιλία του στο συνέδριο του κόμματος στο Σκάρμπορο το 1920, δήλωσε τα εξής:

«Αν ήμασταν εμείς ο ηττημένος λαός και μας είχαν επιβληθεί τέτοιοι όροι, τότε, αντί να δεσμευτούμε ήσυχα σε αυτούς, θα είχαμε αρχίσει στα σχολεία και στα σπίτια μας να προετοιμάζουμε τα παιδιά μας για έναν πόλεμο εκδίκησης [ανταπόδοσης], ο οποίος θα τίναζε από πάνω μας τον ανυπόφορο ζυγό των κατακτητών. Αυτοί οι όροι δεν ήταν μόνο μια επίθεση εναντίον της Γερμανίας, εναντίον της Αυστρίας και των άλλων ηττημένων εθνών, ήταν επίσης μια επίθεση εναντίον ολόκληρου του ιστού του πολιτισμού.»

Ο Ολλανδός διπλωμάτης και πρέσβης στο Λονδίνο, Ρενέ ντε Μαρέες φαν Σβίντερεν (René de Marees van Swinderen), απευθυνόμενος ειρωνικά προς τον Βρετανό διπλωμάτη Έσμε Χάουαρντ (Esme Howard) κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων στο Παρίσι το 1919 δήλωσε:

«Οι όροι ειρήνης των Βερσαλλιών περιέχουν όλους τους σπόρους ενός δίκαιου και διαρκούς πολέμου.»

O Πρόεδρος της Αμερικής Γουίλσον δήλωσε :

«Πώς μπορεί, για παράδειγμα, μια δύναμη όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής –διότι δεν μπορώ να μιλήσω για καμία άλλη– να αποσυρθεί 3.000 μίλια πέρα από τον ωκεανό μετά την υπογραφή αυτής της συνθήκης και να αναφέρει στον λαό της ότι δημιουργήθηκε μια διευθέτηση ειρήνης για τον κόσμο, όταν αυτή περιέχει στοιχεία που δεν μπορούν να θεωρηθούν διαρκή; Εγώ δεν μπορώ να το κάνω.»

Τελικά το επαίσχυντο κείμενο του διατάγματος των Βερσαλλιών δεν επικυρώθηκε απο την Αμερικανική Γερουσία και η Αμερική υπέγραψε ξεχωριστή συμφωνία ειρήνης με τους Γερμανούς. Οι δηλώσεις διεθνούς αγανάκτησης που συνοδεύουν την ανάρτηση είναι απλώς ενδεικτικές ενός πλήθους Προσωπικοτήτων που δήλωσαν την αντίθεση τους σε αυτό του κείμενο που απλώς προδίκαζε τον επόμενο πόλεμο.

Η Γερμανία υπέγραψε υπό την απειλή γενοκτονίας, υποκύπτοντας στον αποκλεισμό και το λιμό του γερμανικού λαού. Από την επόμενη κιόλας μέρα αυτής της υπογραφής, ο γερμανικός λαός και σύσσωμη η πολιτική ηγεσία της χώρας ξεκινούσαν τις εργασίες για την αποκατάσταση των δικαίων τους. Το ίδιο ακριβώς συνέβη και με τους υπόλοιπους ηττημένους του πολέμου. Ο επόμενος πόλεμος ήταν πλέον μια βεβαιότητα για όλους.

Αυτή η αίσθηση αποτυπώνεται ανάγλυφα και στη γερμανική πολιτική γελοιογραφία της περιόδου, η οποία επικρίνει το διάταγμα των Βερσαλλιών, δείχνοντας ότι ζητείται από τη Γερμανία να προσέλθει ζωντανή μέσα στον τάφο της.

Φεβρουάριος 1921. Πειραιάς. Δυο ξένοι φωτογραφίζονται, έξω από το μέγαρο Λασκαρίδου.

7/1921 - 7/2026. 105 χρόνια, από την ίδρυση του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας.

Η επιστολή αυτή προς τον Ελευθέριο Βενιζέλο δεν έχει σταλεί στις 25 Δεκεμβρίου 1925, αλλά είναι γραμμένη τον Σεπτέμβριο του 1922, σε μια στιγμή εξαιρετικά κρίσιμη για τις εξελίξεις στο Μικρασιατικό μέτωπο και τις τύχες των αντικεμαλικών Μουσουλμάνων. Η ορθή χρονολόγηση των αρχειακών εγγράφων είναι απαραίτητη, ειδικά όταν αναφερόμαστε σε τόσο σημαντικά ντοκουμέντα που αφορούν τη διπλωματική δραστηριότητα του Βενιζέλου εκείνης της περιόδου, καθώς η χρονική στιγμή αλλάζει πλήρως το πλαίσιο μέσα στο οποίο γράφτηκε το συγκεκριμένο αίτημα.

Ο Αλή Σαμή Μπέης, μια από τις πιο αινιγματικές μορφές που πέρασαν από την Ελλάδα κατά τον μεσοπόλεμο, υπήρξε πρώην συνταγματάρχης του τουρκικού στρατού και έμπιστος υπασπιστής του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β'. Η ζωή του άλλαξε δραματικά όταν, λόγω της έντονης αντι-κεμαλικής του στάσης και της συνεργασίας του με την ελληνική πλευρά κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας, καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο από το καθεστώς του Μουσταφά Κεμάλ, μαζί με άλλους 150 ομοεθνείς του.

Μετά την καταδίκη του, ο Σαμή Μπέης κατέφυγε στην Ελλάδα, προσπαθώντας να διασώσει τους αντικεμαλικούς Μουσουλμάνους που διώκονταν. Στις 30 Σεπτεμβρίου 1922, έστειλε μια συγκλονιστική επιστολή προς τον Ελευθέριο Βενιζέλο, η οποία βρίσκεται σήμερα στο αρχείο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος». Στο κείμενο αυτό, περιγράφει με δραματικούς τόνους την τύχη χιλιάδων ανθρώπων και ζητά από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις να μην αφήσουν τους ανθρώπους αυτούς να υποκύψουν στον κεμαλικό ζυγό.

Στη συνέχεια, τα ίχνη του οδηγούν στη Μεσσηνία, όπου αποκαλύπτεται μια άλλη πλευρά της προσωπικότητάς του. Στους Γαργαλιάνους, μακριά από τη στρατιωτική του δράση, εργάστηκε ως φωτογράφος, αφήνοντας πίσω του ένα πολύτιμο αρχείο που αποτυπώνει την κοινωνική ζωή, τα τοπία και την καθημερινότητα της εποχής. Το φωτογραφικό αυτό υλικό έχει έρθει στο φως τα τελευταία χρόνια μέσα από έρευνες και δημοσιεύσεις, προσφέροντας σημαντικές πληροφορίες για την ιστορία της επαρχίας Τριφυλίας, ενώ αναφορές τον τοποθετούν να δραστηριοποιείται μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1930, πριν τα ίχνη του χαθούν οριστικά.

Ιούνιος 1921. Εσκί Σεχίρ. Στην φωτογραφία, αποτυπώνεται μια κρίσιμη στιγμή του Μικρασιατικού Πολέμου, όταν ο Μουσταφά Κεμάλ και ο Ισμέτ Πασάς επιθεωρούν τουρκικές δυνάμεις, λίγο πριν, από την κατάληψη της πόλης, από τον ελληνικό στρατό. Μαζί τους, βρίσκονται Γάλλοι αξιωματούχοι, όπως ο συνταγματάρχης Sarroux και ο Franklin-Bouillon, γεγονός, που αναδεικνύει τις περίπλοκες και συχνά, αντιφατικές διπλωματικές σχέσεις της περιόδου, καθώς οι Γάλλοι, αν και σύμμαχοι, στην Αντάντ, άρχισαν, σταδιακά, να διαφοροποιούν τη στάση τους, υπέρ των κεμαλικών δυνάμεων.

Όσον αφορά τον εξοπλισμό, η παρουσία γερμανικών κρανών τύπου Stahlhelm και γερμανότροπων στολών, στις τουρκικές δυνάμεις της εποχής, δεν είναι τυχαία, καθώς αντανακλά την μακρόχρονη γερμανοτουρκική στρατιωτική συνεργασία, που ξεκίνησε, από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, όντας σύμμαχος των Κεντρικών Δυνάμεων, είχε δεχθεί εκτεταμένη γερμανική βοήθεια, οργάνωση και εξοπλισμό, συμπεριλαμβανομένων των χαρακτηριστικών κρανών M1916 και M1918, τα οποία παρέμειναν, σε χρήση, από τον τουρκικό στρατό και κατά την διάρκεια του Πολέμου της Ανεξαρτησίας. Η χρήση αυτού του υλικού ήταν αποτέλεσμα, τόσο των αποθεμάτων, που είχαν απομείνει, μετά το 1918, όσο και της συνέχισης της γερμανικής επιρροής στην οργάνωση των κεμαλικών μονάδων, οι οποίες, παρά τον πόλεμο, με τις δυνάμεις της Αντάντ, συνέχισαν να αξιοποιούν το γερμανικό στρατιωτικό πρότυπο, που γνώριζαν, καλά, οι αξιωματικοί τους.

"Τώρα, καταλαβαίνω, μου είπε, το γιατί ο άνθρωπος πρέπει να μάχεται μέχρις εσχάτων για να αποφεύγει την σκλαβιά ή την αιχμαλωσία. Ο θάνατος είναι προτιμότερος".

Αυτά είναι τα λόγια που είπε ο Ιωάννης Μεταξάς στον Αντώνιο Πισσάνο, όταν διάβασε την μαρτυρία του στα τέλη της δεκαετίας του 1920. Ο Αντώνιος Πισσάνος θυμήθηκε τα λόγια του Μεταξά και τα παρέθεσε στον πρόλογο του βιβλίου του, που δημοσίευσε δεκαετίες αργότερα, το 1977, με τίτλο "Αιχμάλωτοι του Κεμάλ". Έγραψε στον πρόλογο του βιβλίου του τον Δεκέμβριο του 1977: "Θυμούμαι σήμερα τα λόγια του και σκέπτομαι ότι αυτό, ίσως τον είχε κάμει να αντιδράσει στην αξίωση του Μουσολίνι, να του παραδοθεί η Ελλάς κατά το 1940".

Ο Αντώνης Πισσάνος δημοσίευσε για πρώτη φορά την μαρτυρία της αιχμαλωσίας του μετά την κατάρρευση του Μικρασιατικού Μετώπου, το 1929, μόλις εφτα χρόνια μετά την Καταστροφή, στην εφημερίδα Πολιτεία σε συνέχειες. Πρόκειται για ένα είδος ημερολογίου, τις συγκλονιστικές αναμνήσεις του μετά την Καταστροφή της Σμύρνης ως αιχμάλωτος των Τούρκων.

Όταν αποφάσισε να δημοσιεύσει τις εμπειρίες του, χτύπησε ένα νεύρο στην ελληνική κοινωνία. Λίγοι στρατιώτες και αξιωματικοί, που είχαν πιαστεί αιχμάλωτοι είχαν επιστρέψει μέχρι τότε στην πατρίδα. Όσοι είχαν επιστρέψει, προτίμησαν την σιωπή από τον δημόσιο λόγο. Σιώπησαν ακόμα και απέναντι στα πιο κοντινά και αγαπημένα τους πρόσωπα. Τόσο τραυματικά ήταν αυτά που είχαν ζήσει στην διάρκεια της αιχμαλωσίας τους. Έτσι, όσοι επέστρεψαν, το μόνο που επιθυμούσαν ήταν να ξεχάσουν. Εξίσου τραγικές ήταν οι φιγούρες που είχαν μείνει πίσω στην πατρίδα ή είχαν έρθει ως πρόσφυγες χωρίς να γνωρίζουν την τύχη των αγαπημένων τους ανθρώπων. Χιλιάδες μητέρες, πατέρες, σύζυγοι, αδέρφια δεν ήξεραν πού βρίσκονταν ή που θάφτηκαν οι δικοί τους άνθρωποι. Αν ήταν σκοτωμένοι ή ακόμα ζωντανοί. Τα γραφεία της εφημερίδας κατακλύζονταν από Έλληνες που ήθελαν να γνωρίσουν τον Πισσάνο, που "επέστρεψε από τους νεκρούς" και να μάθουν κάποια πληροφορία για τα αγαπημένα τους πρόσωπα.

Ο Αντώνιος Πισσάνος γεννήθηκε στο τέλος του 19.ου αιώνα στην Σμύρνη. Όταν ήρθε στην Ελλάδα ασχολήθηκε με την συγγραφή, την μετάφραση και την έρευνα. Έγραψε πολλά - για την εποχή του - επιτυχημένα λογοτεχνικά βιβλία, αλλά τελικά δεν έμεινε γνωστός για το λογοτεχνικό του έργο, αλλά για την μαρτυρία του από την αιχμαλωσία. Πέθανε στην Αθήνα.

Το βιβλίο του θεωρείται σήμερα μία από τις σημαντικότερες ελληνικές πρωτογενείς πηγές για τη Μικρασιατική Καταστροφή και την αιχμαλωσία Ελλήνων στρατιωτών και αξιωματικών μετά την κατάρρευση του Μικρασιατικού Μετώπου.

Στο έργο του ο Πισσάνος περιγράφει την κατάληψη της Σμύρνης από τους κεμαλικούς, τις σφαγές του ελληνικού και αρμενικού πληθυσμού της πόλης, τις πορείες θανάτου των αιχμαλώτων στρατιωτικών στην ασιατική ενδοχώρα, την πείνα, τα φοβερά βασανιστήρια, τις ασθένειες, τους εξευτελισμούς και τις εκτελέσεις. Η καθημερινότητα των αιχμαλώτων και οι προσπάθειες επιβίωσής τους μέσα σε ένα απόλυτα εχθρικό περιβάλλον, όπου Έλληνας ισοδυναμούσε με πιο κάτω από ζώο, περιγράφτηκε με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες στο βιβλίο του.

Όμως - ίσως εξίσου σημαντική με την μαρτυρία του - είναι όσα γράφει στο πρόλογο του βιβλίου το 1977 ως παρακαταθήκη για το μέλλον, δηλαδή το δικό μας παρόν.

Γράφει:

"Σήμερα που ξαναδίνω στη δημοσιότητα αυτό μου το βιβλίο θα ήθελα πάρα πολύ οι Έλληνες και Τούρκοι να ζούσαν αδελφωμένοι.

Διότι εγώ, παρά τα μαρτύρια που ετράβηξα, ΑΓΑΠΩ όλους τους ανθρώπους, ακόμη και όλα τα Ζώα που ζουν και αναπνέουν σε αυτή τη Γη.

Είμεθα τόσον προσωρινοί σε αυτή τη ζωή. Δεν παίρνουμε τίποτα μαζί μας όταν κλείσουμε για πάντα τα μάτια μας. Αλλά εφόσον υπάρχουν εχθροί που δεν θέλουν να καταλάβουν τα πιο απλά πράγματα, πρέπει εμείς ως Έλληνες να είμεθα έτοιμοι, να είμεθα δυνατοί, να είμεθα ικανοί και αποφασισμένοι να αμυνθούμε.

Αυτό είναι ΑΝΑΓΚΗ.

Υποστάς τα φρικτά μαρτύρια της αιχμαλωσίας, θέλω να δώσω και στον τελευταίο Στρατιώτη να καταλάβει ότι δικό του, πρωτίστως, συμφέρον είναι να μάχεται, όταν παραστεί ανάγκη, να μην παραδίδεται ποτέ, να μην το βάζει στα πόδια, φανταζόμενος ότι θα σωθεί.

Διότι τα επακόλουθα θα είναι πολύ χειρότερα από τη Μάχη και από τον θάνατο.

Ο Πόλεμος βέβαια δεν είναι καλή υπόθεση. Ο Πόλεμος δε λύνει τα προβλήματα, αλλά απεναντίας, τα περιπλέκει. Αλλά μεταξύ σκλαβιάς ή αιχμαλωσίας, προτιμότερη είναι η Μάχη μέχρις εσχάτων.

[...] Εγώ, ειλικρινά, θα ήθελα να μην υπάρχουν Κράτη, να μην υπάρχουν σύνορα και να επικρατούσε μόνο η Αγάπη, η οποία είναι Δύναμις και Ειρήνη, που είναι Ευτυχία.

Εφόσον όμως δεν γίνεται αυτό, ας αγαπήσουμε το μέρος που ζούμε, την Ελλάδα μας, και ας είμεθα πάντοτε ενωμένοι και αγαπημένοι, για μία καλύτερη ζωή".

Στη φωτογραφία Έλληνες στρατιωτικοί, αιχμάλωτοι των Τούρκων, που επέστρεψαν στην Ελλάδα στο λοιμοκαθαρτήριο του Αγίου Γεωργίου στον Πειραιά. Το λοιμοκαθαρτήριο μετά την Μικρασιατική Καταστροφή έγινε γνωστό ως "Σπιναλόγκα του Πειραιά", καθώς εκεί μεταφέρονταν χιλιάδες νεοφερμένοι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο που ήταν άρρωστοι. Το αποτέλεσμα ήταν οι συνθήκες να είναι άθλιες και να κινδυνεύουν ακόμα και οι υγιείς. Δεξιά το εξώφυλλο του βιβλίου "Αιχμάλωτοι του Κεμάλ" του Αντωνίου Πισσάνου, που επανακυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΜΑΚΡΗ.

Οι Έλληνες στην Ιστορία

28/6/1935. Μόσχα. Ο Ρομέν Ρολάν, ο οποίος επισκεπτόταν την ΕΣΣΔ, συναντήθηκε με τον Ι. Β. Στάλιν.

5 ημέρες πριν, στις 23 Ιουνίου 1935, ο Ρομέν Ρολάν, ένας διάσημος Γάλλος συγγραφέας, βραβευμένος με Νόμπελ το 1916, του οποίου τα βιβλία ήταν πολύ δημοφιλή στη Σοβιετική Ένωση και εκδόθηκαν σε περισσότερα αντίτυπα από ό,τι στην ίδια τη Γαλλία, έφτασε στη Μόσχα κατόπιν πρόσκλησης του Αλεξέι Μαξίμοβιτς Γκόρκι.

Ο Ρ. Ρολάν διέμεινε στο σπίτι του Γκόρκι στη Μόσχα και εκεί είχε πολλές συναντήσεις με συγγραφείς, μουσικούς και καλλιτέχνες. Όπως συνήθιζε, ο Ρολάν κρατούσε ένα λεπτομερές ημερολόγιο με τις συναντήσεις, τις εντυπώσεις και τις σκέψεις του. Σε αυτό το ημερολόγιο, ο μήνας που πέρασε στη Μόσχα αποτελούσε έναν ολόκληρο τόμο - το "Ημερολόγιο της Μόσχας", το οποίο εκδόθηκε για πρώτη φορά στη Γαλλία μόνο το 1960 και στην ΕΣΣΔ - το 1989 (περιοδικό "Ερωτήσεις Λογοτεχνίας", 1989, τεύχος 3-5).

Στις 28 Ιουνίου 1935, ο Ι. Β. Στάλιν δέχτηκε τον Γάλλο συγγραφέα στο γραφείο του στο Κρεμλίνο και είχε μια μακρά συνομιλία μαζί του. Αυτή η συνομιλία καταγράφηκε προσεκτικά τόσο από έναν στενογράφο όσο και από τον ίδιο τον Ρολάν - με την άδεια του Στάλιν.

Στην «Πράβντα» στις 29 Ιουνίου, εμφανίστηκε μόνο ένα σύντομο μήνυμα: «Το απόγευμα της 28ης Ιουνίου, ο σύντροφος Στάλιν είχε μια συνομιλία με τον Ρομέν Ρολάν. Η συνομιλία διήρκεσε 1 ώρα και 40 λεπτά και ήταν αποκλειστικά φιλικού χαρακτήρα». Στη συνάντηση στο Κρεμλίνο παρευρέθηκαν η σύζυγος του Ρ. Ρολάν, ποιήτρια και μεταφράστρια Μ. Κουντάσεβα, καθώς και ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Πανενωσιακής Κοινότητας Πολιτιστικών Σχέσεων με Ξένες Χώρες, συγγραφέας Α. Αρόσεφ.

Η συνομιλία με τον Στάλιν έκανε μεγάλη εντύπωση στον 70χρονο Ρολάν, για την οποία αργότερα μίλησε περισσότερες από μία φορές και έγραψε στον Γκόρκι. Αλλά το ίδιο έγραψε στον Στάλιν την επόμενη μέρα ο Α. Αρόσεφ, ο οποίος γνώριζε καλά γαλλικά και συνόδευε τον Ρ. Ρολάν ως μεταφραστής. Ο Αρόσεφ ανέφερε στον Στάλιν:

«Ο Ρομέν Ρολάν, πρέπει να πω ειλικρινά, είναι προσωπικά γοητευμένος από εσάς. Μου είπε αρκετές φορές ότι δεν περίμενε κάτι τέτοιο και ποτέ στη ζωή του δεν φανταζόταν τον Στάλιν έτσι».

Ι. Β. Στάλιν: «Ο απώτερος στόχος μας, ο στόχος των Μαρξιστών, είναι να απελευθερώσουμε τους ανθρώπους από την εκμετάλλευση και την καταπίεση και έτσι να κάνουμε το άτομο ελεύθερο. Ο καπιταλισμός, που εμπλέκει τον άνθρωπο στην εκμετάλλευση, στερεί από το άτομο αυτή την ελευθερία. Υπό τον καπιταλισμό μόνο λίγοι, τα πλουσιότερα άτομα, μπορούν να γίνουν λίγο πολύ ελεύθερα. Η πλειοψηφία των ανθρώπων υπό τον καπιταλισμό δεν μπορεί να απολαύσει την προσωπική ελευθερία...

Μόλις αφαιρέσουμε τα δεσμά της εκμετάλλευσης, απελευθερώνουμε έτσι το άτομο. Αυτό λέγεται εύστοχα στο βιβλίο του Ένγκελς «Αντι-Ντίρινγκ». Ο Ένγκελς έχει μια υπέροχη έκφραση εκεί. Λέει ότι οι κομμουνιστές, έχοντας σπάσει τις αλυσίδες της εκμετάλλευσης, πρέπει να κάνουν ένα άλμα από το βασίλειο της ανάγκης στο βασίλειο της ελευθερίας».

«Η αστική τάξη πολεμά τους Σοβιετικούς αρκετά σκληρά, και στη συνέχεια στον δικό της τύπο φωνάζει η ίδια για τη σκληρότητα του σοβιετικού λαού. Με το ένα χέρι μας στέλνει τρομοκράτες, δολοφόνους, χούλιγκαν, "δηλητηριαστές", και με το άλλο χέρι γράφει άρθρα για την απανθρωπιά των Μπολσεβίκων».

(ΑΠΌ ΜΙΑ ΣΥΝΟΜΙΛΊΑ ΜΕ ΤΟΝ ΡΟΜΈΝ ΡΟΛΆΝ. 28 ΙΟΥΝΊΟΥ 1935).

‘’Το 1940 που επήα στην Αθήνα ια να θωρώ καένα Αξώτη τα πρωϊνα επάαινα στο καφενείο του Σαντοριναίου στην οδός Κυψέλης να πιω το καφέ μου . Από εκεί επερνούσαν χωριανοί , Σκαδιώτες , Κωμιακίτες ιατ’ εκεί εβρίσκαν οι εργολάβοι τα’ εργάτες .

Μιαν ημέρα εκεί που κάθουμου ήρθεν ένα Κωμιακιτάκι , Μπαρδοβασίλη το λέανε πούχεν απολυθεί εκείνες τσι μέρες από στρατιώτης , εκαλημέρησέ με κι ήκατσενε στη μπάντα μου . Είπαμε τούτα – κείνα κι εκεί μου λέει :

-Βρε δεν έρχεσαι να πάμε να υρίσωμε την Αθήνα να δούμε τα κάλη τζη που δεν ηξαίρει καένας ποτέ θα ξαναβρεθούμενε επά?

Στην αρχή λυκοντίστηκα ιατ’ εώ δεν ήμου τσ’ εληκίας του , κι εκεί στα ίσα κουράζου μου να πορπατώ .Εμείς είμεστα μαθημένα τσι παϊδες .

Πες πες εσηκώθημανε και παίρνουμε ντο κατήφορο . Και μα ξέρεις βρε τσι στράτες να μη χαθούμενε? Κι είχενε μια ζέστη , χαμός . Γούστο ήκανα που όσον επααίναμενε με θωρούσανε οι αθρώποι με τσι βράκες , με το φέσι και χαζεύγανε . Καα που εφόρου τσι σκολιανές μου βράκες , τη φούντα στο φέσι μου και τα σκολιανά μου παπούτσα ειδεμή θα ελούσανε μαζί μου .

Όντεν εκατέβημανε στην οδός Πατησίω θωρώ ένα που φόριε μιαν άσρπη μπλούζα σα ιατρός κι ήσπρωχνε ένα καροτσάκι και κάθε λίο εφώναζε

-εβγα να πάρεις ΕΒΓΑΑΑΑΑ ….παγωτά έβγα

Εώ επόρησα και ρώτηξα το Μπαρδοβασίλη

-μα πιανού φωνάζει ευτός να βγει , και ίντα ναι ευτά που θέλει να του δώσει?

-παγωτά πουλεί , μου λέει ο Βασίλης

-και μα ίντα ναι πάλι ευτά

-α δε τα ξαίρεις ? να σε κεράσω λοιπό να δεις ήντα ναι

Και πλερώνει και παίρνει ένα χάρτινο σακουάκι που ήβγαινε όξω ένα ξυαράκι

-φάτο μου λέει και μου το δώνει , εώ σε κερνώ

Ευτός όμως δεν ήπηρενε για πάρτι ντου και ευτό μ’ έβαλε σε υποψία , ιατ’ ευτοί οι Κωμιακίτες είναι λέρες και φοβήθηκα μην είναι τίοτα που δεν το τρώνε και μου τη σκάσει . Ιαυτό κι εώ ήρριξα το σακουάκι μες΄τ΄αμπράτσι μου να δω ύστερα με τρόπο ίντα ναι φτο . Σε λιάκι ήρχεψεν η αμασκάλη μου να παγώνει και ευτό δεν μούρεσενε . Ανάθεμα σε Μπαρδοβασίλη , είπα απού μέσα μου , μα σ΄θουρα μου την ήσκασες και κάνεις τη πάπια . Και εκεί υρίζει και μ’ αξανοίει και μ’ αρωτά

-καλά ήφαες το κιόλας το παγωτό?

-όχι του λέω , βρε εφύαξά το να το φάω άμα πάω σπίτι και βάνω το χέρι μου μες΄τ’ αμπράτσι μου και ήντα να δω. Μέχενε κάνει σύχριστο . Ήλιωσενε και με μένιασε μέχρι μέσα στα εσώρουχά μου .

Ο Μπαρδοβασίλης ήδειξε πως εστενοχωρήθηνε μα ήσκανε στα έλια . Καά που χα μαντήλα και σκουπίστηκα μα την ήκαμα όο τσικολάτες και γάατα …..’’

Ιστορία από τη Κόρωνο της Νάξου όπως την έχει καταγράψει και αποδόσει ο Χρήστος Μουτσόπουλος , δημοσιευμένη στο περιοδικό ΚΟΡΩΝΙΔΙΑΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ .

ΟΡΕΙΝΟΣ ΑΞΩΤΗΣ

https://orinosaxotis.blogspot.com/2018/03/blog-post_5.html?fbclid=IwY2xjawStxF5leHRuA2FlbQIxMABzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeiCdcNIiYCQ5zCeRpmtWRzeVAYpMZHYeegXO6JXfD2IsF8A9qofXsTg09Lkc_aem_YQGxMXNnPATXYxbP6mYsKQ

30/6/1941. Λβωφ, κατεχόμενη Ουκρανία. Στην πόλη, έλαβε χώρα ένα από τα πιο φρικιαστικά γεγονότα του Ολοκαυτώματος.

Εθνικιστές της «Οργάνωσης Εθνικιστών της Ουκρανίας», με επικεφαλής τον Στεπάν Μπαντέρα, ξεκίνησαν εκτεταμένες δολοφονίες και βία, κατά των Εβραίων, με αποτέλεσμα τον θάνατο χιλιάδων Εβραίων : ξυλοκόπησαν, εξευτέλισαν και έγδυσαν ανθρώπους, που τους έσυραν, στους δρόμους και τους δολοφόνησαν.

Τα εγκλήματα, που διέπραξαν οι Ουκρανοί εθνικιστές, κρατούνται, κρυφά και αποσιωπούνται, από το καθεστώς του Κιέβου, μέχρι σήμερα. Σχήματα της «Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών», συμπεριλαμβανομένου του Στεπάν Μπαντέρα, μελών του «Στρατοπέδου Ουκρανών Επαναστατών», που ήσαν σύμμαχοι των Ναζί, αλλά και μαχητών της παράταξης Waffen-SS, στην Γαλικία, έχουν χαρακτηριστεί, ως «εθνικοί ήρωες», στην Ουκρανία.

Bundesarchiv.

Ο Νίκος Ζαχαριάδης και η θεωρία των δύο πόλων.

Σάκης Μουμτζής

28.06.2026

Ο Πάνος Δημητρίου, σε μια συζήτηση που είχε στην Τασκένδη με τον Νιγιάζοφ, πρώτο γραμματέα του ΚΚ του Ουζμπεκιστάν μετά τα δραματικά γεγονότα του 1955, ο Νιγιάζοφ του είπε για τον Νίκο Ζαχαριάδη:

«Πρόσεξε! Ο Ζαχαριάδης είναι μια από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του κομμουνιστικού κινήματος. Θα σου αναφέρω τη δική μου προσωπική εμπειρία. Στο 19ο συνέδριο του ΚΚΣΕ το 1952, το αφιερωμένο στην 73η επέτειο από τη γέννηση του Στάλιν, ήταν παρών και ο Ζαχαριάδης. Όλοι οι εκπρόσωποι των ξένων κομμάτων εκφωνούσαν εγκωμιαστικούς λόγους για την προσωπικότητα του Στάλιν, όταν όμως εκφώνησε το λόγο του ο Ζαχαριάδης, τότε στην αίθουσα έγινε το κάτι άλλο. Ήταν τότε που ο Ζαχαριάδης είχε παρομοιάσει τον Στάλιν με τον Δία που από τις κορφές του Ολύμπου, το Κρεμλίνο, από εκεί εξαπέλυε τους δικούς τους κεραυνούς, τις καθοδηγητικές του υποδείξεις για την πορεία προς τον παγκόσμιο σοσιαλισμό. Καθόμουν δίπλα στον Στάλιν, συνέχισε την αφήγησή του ο Νιγιάζοφ και την ώρα εκείνη ο Στάλιν στράφηκε προς το μέρος μου και μου λέει: τον βλέπεις αυτόν; Αυτός είναι μεγάλος ηγέτης. Θα κάνει την επανάσταση όχι μόνον στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη». (Πέτρος Ανταίος, Ν. Ζαχαριάδης, θύτης ή θύμα, εκδ. Φυτράκη, 1991, σελ. 201-202).

Κάτω από αυτά τα διθυραμβικά λόγια του Στάλιν για τον Ζαχαριάδη κρύβεται το γεγονός πως ο Έλληνας κομμουνιστής ηγέτης είχε αποδεχθεί πλήρως τον ρόλο που επιφύλασσε το Κρεμλίνο για όλα τα κομμουνιστικά κόμματα. Ήταν τα τμήματα ενός παγκόσμιου στρατού του οποίου το στρατηγείο βρισκόταν στη Μόσχα. Αποστολή τους ήταν η προστασία της μοναδικής σοσιαλιστικής χώρας στον πλανήτη. Αυτό εννοούσε και ο Ζαχαριάδης όταν είπε απολογιστικά για τον εμφύλιο πόλεμο πως «εμείς οι Έλληνες κομμουνιστές κάναμε το διεθνιστικό καθήκον μας».

Όμως ο Ζαχαριάδης, όταν είχε αποκοπεί από το περιβάλλον λόγω φυλάκισης στην Κέρκυρα και εκτόπισης στο Νταχάου, μπόρεσε να δει με άλλο μάτι τις εξελίξεις και τη θέση της Ελλάδας στον μεταπολεμικό κόσμο. Την πρώτη φορά ήταν με το γράμμα του για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο με το οποίο καλούσε τον ελληνικό λαό να στρατευθεί υπό το δικτατορικό καθεστώς. Ήταν μια πολιτική θέση που ερχόταν σε αντίθεση με την επίσημη γραμμή της Μόσχας η οποία μιλούσε για πόλεμο μεταξύ των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Στη συνέχεια, ως γνωστόν, ο Ζαχαριάδης με άλλες δύο επιστολές του συμμορφώθηκε με την ντιρεκτίβα του ενδοϊμπεριαλιστικού πολέμου και της φιλειρηνικής Σοβιετικής Ένωσης. Φυσικά αυτή η πρώτη επιστολή έχει γίνει το ευαγγέλιο των πάσης φύσεως αριστερών καθώς αποδεικνύει τον πατριωτικό ρόλο των Ελλήνων κομμουνιστών.

Η μεγάλη υπέρβαση του Νίκου Ζαχαριάδη έγινε στη 12η Ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ τον Ιούνιο του 1945. Η ναζιστική Γερμανία έχει συντριβεί, οι σύμμαχοι ετοιμάζονται για τη συνάντησή τους στο Πότσνταμ και το ΚΚΕ καλείται να διαχειριστεί την πολύπλευρη ήττα του στα Δεκεμβριανά. Τότε, σε αυτό το κομματικό σώμα, ο Ζαχαριάδης παρουσιάζει τη θεωρία των δύο πόλων και του ελληνικού άξονα. Είπε στην εισήγησή του: «Μια ρεαλιστική πολιτική από την πλευρά του ΕΑΜ θα πρέπει να κινείται ανάμεσα σε δύο βασικούς πόλους: τον ευρωπαϊκό—βαλκανικό με κέντρο τη Σοβιετική Ένωση και τον μεσογειακό με κέντρο την Αγγλία. Σωστή εξωτερική πολιτική θα ήταν αυτή που θα αποτελούσε έναν ελληνικό άξονα ο οποίος θα συνέδεε αυτούς τους δύο πόλους. Αυτός ο άξονας θα ταλαντευόταν πάντοτε προς την πλευρά που ανταποκρίνεται στα ελληνικά συμφέροντα. Έτσι, θα κρατούσε μια ισορροπία μεταξύ των δύο πόλων. Ταυτοχρόνως, η κεντρική σκέψη θα πρέπει να είναι πάντοτε η εξής: έρεισμα από τον βόρειο πόλο, με στόχο την εξισορρόπηση και την άμβλυνση της πίεσης που ασκεί ο νότιος πόλος στην Ελλάδα…».

Αυτή η άποψη του Νίκου Ζαχαριάδη στη συνέχεια, μετά το 1955, θεωρήθηκε από τους εσωκομματικούς αντιπάλους του (Βαφειάδη, Παρτσαλίδη, Δημητρίου) πως εξίσωνε τη σοσιαλιστική Σοβιετική Ένωση με την ιμπεριαλιστική Αγγλία και με αυτό το πνεύμα κατήγγειλαν τον Ζαχαριάδη στους Σοβιετικούς. Είχε προηγηθεί η θεωρία των δύο στρατοπέδων που διατυπώθηκε από τον Ζντάνοφ στο ιδρυτικό συνέδριο της Κομινφόρμ στην Σκλάρσκα Μπορέτσκα της Πολωνίας το φθινόπωρο του 1947, στο ξεκίνημα του Ψυχρού πολέμου.

Ο Ζαχαριάδης προφανώς τη θεωρία των δύο πόλων δεν την επεξεργάστηκε στον ένα μήνα της παρουσίας του στην Ελλάδα. Ως γνωστόν έφτασε στην Αθήνα στις 29/5/1945 και η 12η Ολομέλεια διεξήχθη στις 25-27/6/1945. Ήταν το αποτέλεσμα της σκέψης του στον καιρό της απομόνωσής του στο Νταχάου. Μακριά από τα ασφυκτικά πλαίσια των σοβιετικών καθοδηγητικών εντολών είχε την ικανότητα να χαράξει ρηξικέλευθες θέσεις για τα δεδομένα της εποχής του. Στη συνέχεια όμως, έγινε και πάλι ο πιστός στρατιώτης του παγκόσμιου κομμουνιστικού στρατού, που υπερασπιζόταν τα κρατικά συμφέροντα της Σοβιετικής Ένωσης.

ΥΓ. Στο πλαίσιο της «σωβινιστικής γραμμής», το Π.Γ. του ΚΚΕ την 1η Ιουνίου 1945, διακήρυξε πως αν η δημοκρατική πλειοψηφία αποφάσιζε στρατιωτική εισβολή στη Β. Ήπειρο, το Κόμμα θα υποτασσόταν, παρά τη διαφωνία του, ενώ στη 12η Ολομέλεια πρόβαλε τη θέση της αυτοδιάθεσης των λαών, συμπεριλαμβανομένης της Βορείου Ηπείρου. Μια θέση για την οποία ο Ζαχαριάδης έκανε την αυτοκριτική του ενώπιον του Στάλιν και του Χότζα στη συνάντησή τους τον Ιανουάριο του 1950.

Υστερόγραφο δικό μου (Τάσος Αναστασόπουλος) : Ουδεμία υπέρβαση έκανε ο Νίκος Ζαχαριάδης, με την “θεωρία των δύο πόλων”, το 1945. Απλώς, εφάρμοζε τις ντιρεκτίβες του Ιωσήφ Στάλιν, όσον αφορά το γεγονός της παράδοσης της Ελλάδας, στην βρετανική σφαίρα επιρροής, εκ μέρους του ηγέτη της “Ε.Σ.Σ.Δ.”, η οποία, άλλωστε, ήταν προσωρινή, αφού συνέβη, στα πλαίσια των ισορροπιών και των συμβιβασμών της διεξαγωγής του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και της Συμφωνίας της Γιάλτας και με την “θεωρία των δύο πόλων”, έβαζε, εκ νέου, την επιρροή της “Σοβιετικής Ένωσης”, στον ελλαδικό χώρο.

Πώς σώθηκε ο Τίτο και άλλα…

Από τα μέσα του 1952 ο Στάλιν είχε αποφασίσει πως ο Τίτο του έκανε μεγάλη ζημία. Τόσο οι σχέσεις που ανέπτυσσε με τον καπιταλιστικό κόσμο, όσο και το μοντέλο του σοσιαλισμού της αυτοδιαχείρισης, υπονόμευαν το παγκόσμιο κύρος του. Και σκέφτηκε ότι όπως εξόντωσε τον Τρότσκι, με τον ίδιο τρόπο θα εξάλειφε και την απειλή του Τίτο. Διαπίστωσε όμως πως δεν είχε ούτε έναν δικό του άνθρωπο στο περιβάλλον του Τίτο. Ολους τους είχε εξουδετερώσει ο Γιουγκοσλάβος ηγέτης. Μάλιστα, του είχε στείλει και ένα μήνυμα: «Και οι πέντε που έστειλες να με δολοφονήσουν βρίσκονται στα χέρια μου. Αν δεν σταματήσεις, εγώ θα στείλω έναν και καλό για να σε βρει».

Ο Στάλιν κάλεσε τον Ιωσήφ Γκριγκούλεβιτς, άριστα εκπαιδευμένο πράκτορα της NKVD και του ανέθεσε την αποστολή να δολοφονήσει τον Τίτο. Ο Ιωσήφ, μέσα από μια διαρκή εναλλαγή ταυτοτήτων, διαβατηρίων και ρόλων, κατέληξε με το όνομα Τεοντόρο Κάστρο να είναι διπλωμάτης της Κόστα Ρίκα. Η ανεπανάληπτη ευκαιρία θα ήταν όταν θα επέδιδε τη διαπίστευσή του στον στρατάρχη Τίτο τον Απρίλιο του 1953. Είχε επεξεργαστεί εναλλακτικούς τρόπους δολοφονίας, καθώς δεν είχε κανένα περιθώριο να αποτύχει. Ευτυχώς για τον Τίτο, αλλά και για τον Γκριγκούλεβιτς, ή Κάστρο, στις 5 Μαρτίου 1953 ο Στάλιν εγκατέλειψε τον μάταιο τούτο κόσμο και ο Μπέρια ακύρωσε την επιχείρηση.

Με το άνοιγμα των αρχείων, αποκαλύφθηκε πως όντως ο Τζούλιους Ρόζενμπεργκ διενεργούσε κατασκοπεία υπέρ των Σοβιετικών. Ο Αλεξάντερ Φεκλίσοβ ήταν ο χειριστής του, η Λόνα και ο Μορίς Κοέν ήταν οι «ταχυδρόμοι» του.

Οταν ο Ρόζενμπεργκ αποκαλύφθηκε, το κέντρο της NKVD τους απέσυρε από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Επανεμφανίστηκαν ως Ελεν και Πίτερ Κρόγκερ με διαβατήρια της Νέας Ζηλανδίας. Ηταν οι χειριστές του Σοβιετικού κατασκόπου Ρούντολφ Αμπελ (βλ. ταινία «Η γέφυρα των κατασκόπων» του Σπίλμπεργκ). Οταν ο Αμπελ συνελήφθη από το FBI, το ζεύγος επέστρεψε στη Σοβιετική Ενωση. Επαναδραστηριοποιήθηκαν στο Λονδίνο μετά από λίγο, με νέες ταυτότητες.

Αυτά και πολλά άλλα θα βρει ο αναγνώστης στο βιβλίο του Σον Γουόκερ «Οι παράνομοι» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΣΑΚΗ ΜΟΥΜΤΖΗ. 28/6/2026.

1958 - 1960. Αθήνα. Με απόφαση της κυβέρνησης Κωνσταντίνου Καραμανλή, η αστυνομία αρχίζει το κούρεμα με την ψιλή ως μέσο καταστολής για τους νεαρούς τεντιμπόηδες.

ΕΛΛΑΔΑ. Μπορεί το γιαούρτωμα σήμερα να μην τιμωρείται από την πολιτεία, αλλά πριν 65 χρόνια αυτοί που θα το έκαναν, θα τιμωρούνταν σύμφωνα με το νόμο 4000 «περί τεντιμποϊσμού», που ψηφίστηκε το 1958.

Στις 3 Σεπτεμβρίου του 1958, τίθεται σε ισχύ στην Ελλάδα, από την κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή ο νόμος αυτός δια του οποίου επιβάλλεται το “εν χρω” κούρεμα (δηλαδή με την ψιλή) και η διαπόμπευση των παραβατών. Ήταν νόμος του υπουργού Δικαιοσύνης Κωνσταντίνου Καλλία και στόχο είχε την αντιμετώπιση των νεαρών ταραχοποιών, που ήταν γνωστοί ως «τεντιμπόηδες», οι οποίοι έριχναν γιαούρτια ή φρούτα σε περαστικούς και επιδίδονταν σε βανδαλισμούς.

Ο όρος «τεντιμπόης» (ή τεντυμπόης) προέρχεται από την αγγλική λέξη «teddy boy» που περιέγραφε μια συγκεκριμένη ομάδα νεαρών της δεκαετίας του ’50 στην Αγγλία, με ιδιαίτερη εμφάνιση, που ντυνόταν επιδεικτικά με ακριβά ρούχα. Καθώς μερικές από τις ομάδες αυτών των νεαρών, χωρισμένοι σε συμμορίες οδηγήθηκαν σε παραβατικές συμπεριφορές, ο όρος σύντομα απέκτησε την σημασία του μοσχαναθρεμμένου και εύπορου ταραξία και αλήτη.

Την ίδια εποχή, στην Ελλάδα ανθεί το γιαούρτωμα, το οποίο έχει κάνει και την εμφάνισή του στα σχολεία και γίνεται ο φόβος και ο τρόμος για τους καθηγητές. Για να αντιμετωπίσει αυτό το «φαινόμενο», το κράτος εισήγαγε τον νόμο 4000 «περί καταστολής αξιοποίνων τινών πράξεων» για να αναχαιτίσει την «ιδιάζουσα θρασύτητα και προκλητικότητα έναντι της κοινωνίας». Σκοπός αυτού του μέτρου ήταν η συμμόρφωση, η πειθαρχία και ο παραδειγματισμός των νέων ανθρώπων απέναντι σε μη πρέπουσες συμπεριφορές.

Με την εφαρμογή του νόμου, οι πρώτοι τέσσερις νεαροί οδηγήθηκαν στην Ασφάλεια για το παράπτωμα του γιαουρτώματος και της εξύβρισης κατά της Αρχής, όπου οι αστυνομικοί τους κούρεψαν με την ψιλή, τους έσκισαν τα ρεβέρ των παντελονιών τους και στη συνέχεια τους περιέφεραν μπροστά στους ξαφνιασμένους περαστικούς, με χειροπέδες και με κρεμασμένη στο λαιμό μια πινακίδα, που έγραφε «Είμαι τεντιμπόης και έριξα γιαούρτι σε γυναίκα». Αυτή ήταν η πρώτη εφαρμογή του προβλεπόμενου μέτρου, το οποίο προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις. Το θέμα του τεντιμποϊσμού ήταν πολύ συχνό και στις ταινίες της εποχής. Στην ταινία του Γιάννη Δαλιανίδη «Νόμος 4000» (1962), για παράδειγμα, παρουσιάζεται μια σκηνή κατά την οποία ένας νεαρός μαθητής γιαουρτώνει τον καθηγητή του στο δρόμο αλλά συλλαμβάνεται από την αστυνομία επ’ αυτοφώρω και κουρεύεται με την ψιλή. Στη συνέχεια, διαπομπεύεται στους δρόμους, με τον παραπάνω τρόπο. Η διαδικασία που προέβλεπε ο νόμος ήταν αμφιλεγόμενη, καθώς προήγαγε τη διαπόμπευση. Βέβαια, αργότερα ο συγκεκριμένος νόμος άρχισε να εφαρμόζεται όχι μόνο για το γιαούρτωμα άλλα για κάθε περίπτωση εξύβρισης. Έτσι, ο Νόμος 4000 καταργήθηκε το 1983 από την κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου, καθώς η εφαρμογή του σε όλους τις περιπτώσεις εξύβρισης είχε προκαλέσει αρκετές αντιδράσεις, όχι μόνο από τους νομικούς κύκλους αλλά και από τους πολίτες. Σύμφωνα με τα αστυνομικά χρονικά, η τελευταία φορά που εφαρμόστηκε ήταν το 1981.

https://www.notospress.gr/ellada/story/94488/eimetha-tenty-bois-o-nomos-tis-diapompefsis#goog_rewarded

1989 (καλοκαίρι). Μόσχα. Στο κρατικό πανεπιστήμιο.

1989 - 1990. Ανδρέας Παπανδρέου - Κωνσταντίνος Μητσοτάκης.

2026. That’s it…

1/7/2026. Αθήνα. Πέθανε ο πρόεδρος της “Ένωσης Κεντρώων” Βασίλης Λεβέντης, σε ηλικία 75 ετών, που την περίοδο Σεπτεμβρίου 2015 - Ιουλίου 2019 κατάφερε να εισέλθει το κόμμα του, στην βουλή, 186.644 ψήφους, ποσοστό 3,44% και 9 έδρες.

«Είναι εντελώς αδύνατο για όποιον δεν έχει γεννηθεί κάπου στη δεκαετία του '70, να καταλάβει ότι σήμερα για τους ανθρώπους της γενιάς μας ξεριζώθηκε ένα ολόκληρο κομμάτι από την καρδιά μας, αφήνοντας μια μεγάλη τρύπα στη μνήμη της νιότης μας.

Όσο κι αν προσπαθήσετε, δεν θα καταλάβετε ποτέ την πολιτισμική σημασία που είχε για όσους είμαστε λίγο πάνω λίγο κάτω από τα 50, η μυσταγωγία να δίνουμε ραντεβού νωρίς σε σπίτια αντί να βγαίνουμε για καφέ, να καθόμαστε γύρω από την τηλεόραση και να ακούμε τον πρόεδρο να κάνει την εκπομπή του, εξαπολύοντας μύδρους εναντίον κάθε πηγής προσωπικής ή κοινωνικής δυσθυμίας, ένα αραβικό μωσαϊκό αγανάκτησης για όλα όσα η ζωή δεν μας έδωσε και δεν θα μας έδινε ποτέ, μια γενναία βαρβαρική κραυγή για το δικαίωμά μας να συνεχίσουμε να παλεύουμε να είμαστε όλα αυτά τα οποία κανείς δεν μας αναγνωρίζει, για όλα αυτά τα οποία ο πολιτισμός μας απαγορεύει, μια κραυγή που ισορροπούσε ανάμεσα στη ζωή και την τέχνη, χωρίς να αντιγράφει καμία από τις δύο.

Κι έπειτα, ο ίδιος άνθρωπος να βιώνει τη μοίρα του θνητού μέρους του Ιησού, να γελοιοποιείται με γαϊδουράγκαθα καθώς σηκώνει τις αμαρτίες μας, του ανθρώπου που γινόταν αυτός γελοίος για να νιώθουμε σοβαροί εμείς, όταν έφηβοι ξεχειλισμένοι από καταπιεσμένες ορμόνες αγκαλιάζαμε σφιχτά τον μηδενισμό και την αλαζονία και στρεφόμασταν ως είθισται ενάντια στον Αθώο. Λεφούσια μαθητών που σχολούσαμε από τα φροντιστήρια της πλατείας Κάνιγγος, το Μεθοδικό και τα άλλα, και συρρέαμε στις συγκεντρώσεις του στην οδό Χαλκοκονδύλη 9, φωνάζοντας "Ψήφο στον Λεβέντη τον αγωνιστή/ που θα απελευθερώσει τον σύντροφο Μπαλή" η απλά "Γαμιέται ο Θρύλος κι ο Πειραιάς".

Ο Πρόεδρος ήξερε τι κάναμε, αλλά συνέχιζε ατάραχος μέσα στην μόνιμη οργή του να πολεμά το κακό και το άδικο, ένας ένσαρκος Μπολίβαρ βγαλμένος από το ποίημα του Εγγονόπουλου, ένας μεσογειακά κακοσχηματισμένος Μάικλ Ντάγκλας από την Πτώση, που δεν έκανε κακό σε κανέναν.

Ο Βασίλης Λεβέντης κατόρθωσε να συνεχίσει να υποφέρει για όλα τα όνειρά του που ποδοπατήθηκαν, όταν εμείς στήναμε τις ζωές μας σαν κακόμοιροι λογιστές με μικρές ηθικές ξέρες ανυπακοής. Συνέχισε μέχρι τέλους να κραυγάζει για τους τοίχους που τον περιόριζαν, να χτυπιέται με μανία πάνω τους και το έκανε επικαλούμενος μια δική του μετριοπάθεια, ένα φαντασιακό Κέντρο, στο οποίο όλα τα εμπόδια έχουν εξαλειφθεί. Η ζωή του ήταν ένας αγώνας στον οποίον δεν αναμετρήθηκε ο Λεβέντης με τον Μαγκάκη, αλλά η ηθική με την ανηθικότητα, η τιμιότητα με την ατιμία, το δίκαιο με το άδικο.

Κι όταν κάποιοι άψυχοι Άιχμαν του ελληνικού κράτους, χυδαίοι γραφειοκράτες της κοινοτοπίας του κακού, επιχείρησαν να του πάρουν το κανάλι του, ο Πρόεδρος αρνήθηκε τη μίζερη αξιοπρέπεια των συμβιβασμένων, αρνήθηκε των δειλών τα παρακάλια και ξέσπασε σαν Ολύμπιος Ζευς τους κεραυνούς του, που δεκαετίες μετά λοιδωρούμε γιατί φοβόμαστε να παραδεχτούμε ότι ποτέ στη ζωή μας δεν αρνηθήκαμε με τόση αποφασιστικότητα αυτό που μας παρουσίασαν ως μοιραίο.

Σήμερα Πρόεδρε, είμαστε όλοι ξανά 16 χρόνων. Κατεβαίνουμε με τις χακί σάκες με τα γελοία εφηβικά συνθήματα και τους στίχους γραμμένους επάνω, τρέχοντας στις σκάλες του φροντιστηρίου, αγνοώντας τις προειδοποιήσεις των καθηγητών και των καθηγητριών μας, για να σε συναντήσουμε ξανά στην οδό Χαλκοκονδύλη 9 και να φωνάξουμε συνθήματα κάτω από τα γραφεία σου. Για μια ακόμη φορά θα καταλάβεις τι πάμε να σου κάνουμε, μα δεν θα πεις τίποτα και θα συνεχίσεις να μιλάς για το κακό και το άδικο, σαν γενναίος μεταφυσικός εξεγερμένος.

Όσοι σε ζήσαμε έφηβοι Πρόεδρε ξέρουμε. Κάποιοι άλλοι δεν θα καταλάβουν. Μην τους δώσεις σημασία Πρόεδρε. Εμείς ξέρουμε. Να πάνε στο Διάολο όλοι τους!

Ελαφρύ το χώμα...».

(του Γιάννη Ανδρουλιδάκη).