Από την μακεδονική τεφροδόχο του 5ου πΧ αιώνα, στην Αθήνα του 1900 - 1960 και στην δημοσιευμένη, το 1966, συνέντευξη του Μάνου Χατζηδάκι, στον Ρένο Αποστολίδη, στο περιοδικό “ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ” και μετέπειτα : Η μεταμόρφωση της Αθήνας και του Λεκανοπεδίου της Αττικής, μέσα από το φωτογραφικό υλικό του 19ου και του 20ου αιώνα. (27).
5ος πΧ αιώνας : Τεφροδόχος. Αγγείο, που χρησιμοποιήθηκε, επί, τουλάχιστον, σε διαδοχικές ταφές και βρέθηκε, σε τάφο, στο νεκροταφείο της αρχαίας Λητής, μέλους της μακεδονικής ελίτ, προς το τέλος του 4ου πΧ και στις αρχές του 3ου πΧ αιώνα. Στο Δερβένι, στις 15 Ιανουαρίου 1962, κατά τις εργασίες διαπλάτυνσης της εθνικής οδού Θεσσαλονίκης - Καβάλας, ένας μηχανικός εκσκαφέας προσέκρουσε, στα τοιχώματα κιβωτιόσχημου τάφου, «ασφυκτικά γεμάτου», με πολύτιμα κτερίσματα, όπως γράφει, χαρακτηριστικά, στην δημοσίευση, ο αείμνηστος Πέτρος Θέμελης, ανασκαφέας του χώρου. Στο κέντρο, περίπου, του τάφου - που είναι γνωστός, με το συμβατικό όνομα «τάφος Α» -, ανάμεσα, σε πλήθος, από χάλκινα, πήλινα, αλαβάστρινα και γυάλινα αγγεία, όπλα, στλεγγίδες και κοσμήματα, βρέθηκε πεσμένο το τεφροδόχο αγγείο, ένας μπρούντζινος κρατήρας, με ελικοειδείς λαβές, ο οποίος περιείχε τα καμένα οστά του νεκρού, μαζί με τμήματα, από ένα χρυσό στεφάνι βελανιδιάς και από ένα δεύτερο, επίχρυσο στεφάνι. Ο τάφος, στο Δερβ...