510 πΧ-38 πΧ. Το αθηναϊκό τετράδραχμο. 1877. Θεσσαλία. 1901-1945. Η Marlene Dietrich. 1897-1979. Αθήνα. 1913. Το πρώτο αυτοκίνητο, στην Αλβανία. 1915. Το ελληνικό παντοπωλείο, στην Ουάσιγκτων. 1915-2025. Θεσσαλονίκη. 1930. Το Μέγα Ρεύμα. 1933. Πειραιάς. 1936. Site down strike, στο Michigan. 1940-1944. Μολδαβία. 1942-1945. Η εβραϊκή γενοκτονία (και όχι μόνον αυτή), στα γερμανικά στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας και εξόντωσης. 1970. Ομιλία του Enver Hoxha. 1980. Τίρανα. 17-12-1981. Αλβανία. Η αυτοκτονία του πρωθυπουργού Mehmet Sehu και η επιστολή του. 11-12-1981. Η σφαγή του Ελ Μοζότε, στο Ελ Σαλβαδόρ. 1983. Ο χιονιάς, στην Φλώρινα. 2022-2025. Για 1.504.168 απώλειες, στο ανθρώπινο δυναμικό των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων (εκ των οποίων οι 515.941, το 2025), γίνεται λόγος, από ρωσικές πηγές και μετέπειτα. (204).

Ιανουαρίου 01, 2026

510 πΧ - 38 πΧ. Αθηναϊκό τετράδραχμο, η “αθηναϊκή κουκουβάγια”. Προκάτοχος του δολαρίου. Τα αθηναϊκά τετράδραχμα, οι «Αθηναϊκές κουκουβάγιες» ήσαν το διεθνές νόμισμα της αρχαιότητας, το οποίο κατέκλυζε τις παγκόσμιες αγορές, από την Σικελία και την Αίγυπτο, μέχρι την Βακτρία και την Βαβυλώνα. Ήταν ένα ασημένιο νόμισμα ισοδύναμο, με τέσσερις δραχμές. Στην Αθήνα, αντικατέστησαν τον παλαιότερο «εραλδικό» τύπο διδράχμων και ήσαν, σε ευρεία κυκλοφορία.

1847. Νόμισμα 5 βελγικών φράγκων.

1877. Θεσσαλία. Ένα τάγμα Τούρκων στρατιωτών, πριν την επίθεση σε Έλληνες αντάρτες, στα βουνά.

1880. Νόμισμα ενός βελγικού φράγκου.

1897. Αθήνα. Φυλακές Αβέρωφ. Η Αλεξάνδρας ένα μονοπάτι και η Λουκάρεως.

1910. Νόμισμα 20 χρυσών γαλλικών φράγκων.

5/5/1912. Ρόδος. Το Ιταλικό εκστρατευτικό σώμα κατευθύνεται προς την πόλη της Ρόδου, μετά την απόβαση στην παραλία των Καλυθιών στις 5 Μαΐου του 1912 , σε καρτ ποστάλ της εποχής.

1913. Τίρανα. Το πρώτο αυτοκίνητο, στην Αλβανία.

6/12/1914. Πόλη του Μεξικού, Οι ηγέτες της Μεξικανικής Επανάστασης Pancho Villa και Emiliano Zapata, κάθονται δίπλα δίπλα, στο Παλάσιο Νασιονάλ. Ο Villa κάθεται, στην προεδρική καρέκλα.

1915. Ουάσινγκτων, ΗΠΑ. Ο Γιώργος Τσάκωνας και το ελληνικό παντοπωλείο.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Ουάσινγκτων ήταν μια πόλη, που μεταμορφωνόταν. Οι νέες ομοσπονδιακές υπηρεσίες δημιουργούσαν χιλιάδες θέσεις εργασίας, ενώ η αυξανόμενη μετανάστευση έφερνε, στην πρωτεύουσα, ανθρώπους, με διαφορετικές γλώσσες, έθιμα και όνειρα. Ανάμεσά τους, ήταν και ο Έλληνας μετανάστης Γιώργος Τσάκωνας, ο οποίος, γύρω στο 1915, άνοιξε το μικρό του παντοπωλείο, πολύ κοντά, στο Μνημείο της Ουάσινγκτων, σε μια περιοχή, που, σήμερα, αποτελεί τον πυρήνα του Federal Triangle, αλλά, τότε, ήταν γειτονιά γεμάτη μικρά καταστήματα και πολυπολιτισμικούς κατοίκους.

Η ελληνική κοινότητα της Ουάσιγκτων εκείνης της εποχής ήταν, ακόμη, μικρή, αλλά, εξαιρετικά, δεμένη. Οι περισσότεροι Έλληνες είχαν φθάσει, μετά το 1900, προερχόμενοι, από Πελοπόννησο, Ήπειρο και νησιά, αναζητώντας οικονομική σταθερότητα. Πολλοί εργάζονταν, σε εστιατόρια, καφενεία, μπακάλικα και λούστρα, ενώ δημιουργούσαν, αργά, αλλά σταθερά, τις δικές τους επιχειρήσεις. Το 1905, είχε ιδρυθεί και η πρώτη ορθόδοξη ενορία, που λειτουργούσε, ως σημείο αναφοράς και κοινωνικής συνοχής, για τους Έλληνες μετανάστες.

Μέσα, σε αυτό το πλαίσιο, το παντοπωλείο του Τσάκωνα δεν ήταν, απλώς, μια οικονομική προσπάθεια· ήταν κέντρο ζωής, για πολλούς Έλληνες της πόλης. Εκεί, μπορούσε κανείς να βρει ελιές, φέτα, ρετσίνες, σύκα και άλλα προϊόντα, που έφερναν, στην μνήμη την πατρίδα, αλλά και να ακούσει την γλώσσα του, να μάθει νέα, από την Ελλάδα, ή να αναζητήσει συμβουλές, για δουλειές και στέγη. Το κατάστημα λειτουργούσε, σαν ανεπίσημο «κοινοτικό κέντρο», για όσους πάλευαν να ριζώσουν, στην αμερικανική πρωτεύουσα.

Την ίδια στιγμή, η ζωή, στην συγκεκριμένη περιοχή, είχε έναν ιδιαίτερο παλμό. Πριν την εκτεταμένη ανοικοδόμηση, που θα δημιουργούσε, αργότερα, το Federal Triangle, η γειτονιά ήταν ένα μωσαϊκό, από μικρές επιχειρήσεις : μανάβικα, αρτοποιεία, ραφεία, παντοπωλεία μεταναστών, από την Ελλάδα, την Ιταλία και την Ανατολική Ευρώπη. Οι δρόμοι, γύρω από το Μνημείο της Ουάσιγκτων, έσφυζαν, από ανθρώπους, άμαξες, υπαίθρους πωλητές και καθημερινές συναναστροφές.

Για τον Γιώργο Τσάκωνα, το κατάστημα αποτέλεσε μέσο επιβίωσης, αλλά και έκφραση της ελληνικής μεταναστευτικής επιμονής : της προσπάθειας να κρατήσει ζωντανό το νήμα, με την πατρίδα, ενώ, ταυτόχρονα, έκτιζε μια νέα ζωή, στην Αμερική.

Αν και σήμερα, δεν σώζεται, ούτε το παντοπωλείο, ούτε η παλιά γειτονιά, η παρουσία του Τσάκωνα αποτελεί μικρό, αλλά χαρακτηριστικό κομμάτι της ιστορίας των Ελλήνων, στην Ουάσιγκτων – μιας ιστορίας, που συνδυάζει κόπο, προσαρμογή και ζωντανή πολιτισμική κληρονομιά.

Χ.Κ.

1915 - 1916. Θεσσαλονίκη. Πριν την πυρκαγιά του 1917, μετά την σημερινή οδό Πέτρου Συνδίκα, προς το κέντρο, η ακτογραμμή της Λεωφόρου των Εξοχών (η σημερινή Βασιλίσσης Όλγας), το πρώτο ακρωτήριο, σήμερα, ο Όμιλος Φίλων Θαλάσσης (ΟΦΘ), το δεύτερο ακρωτήριο, σήμερα, στο ύψος της οδού Καραϊσκάκη, στον Κήπο των Εποχών, στο κέντρο, δεξιά, εκεί, στον καπνό, σήμερα, ο χώρος της ΔΕΘ.

1918 - 1919. Θεσσαλονίκη. Η εικόνα αποτυπώνει την διασταύρωση των οδών Ατταλιδών και Εγνατίας, μετά το πέρασμα της καταστροφικής πυρκαγιάς, του 1917. Λίγο πιο πάνω, προς τα δεξιά, ξεχωρίζει ένα ψηλό κτίριο, από όπου ξεκινούσε η οδός Λυσίππου.

Α) Η αρχή της οδού Ατταλιδών, από την Εγνατία.

(Η φωτογραφία προέρχεται, από τον ιστότοπο [https://www.akg-images.fr]).

Β) Επισήμανση των οδών, στην παλιά ρυμοτομία. Σήμερα, η λήψη, από το ύψος, περίπου, της οδού Εγνατίας 35.

Γ) Η λήψη, στον κίτρινο κύκλο, με κατεύθυνση το βέλος.

1925. Θεσσαλονίκη. Οι, τότε, φυλακές του Επταπυργίου. Η λήψη, απο την σημερινή οδό Επταπυργίου, στην διασταύρωση, με την Ανθέων.

1930. Το Μέγα Ρεύμα (σημερινή ονομασία Arnavutköy, Αρναβούτκιοϊ, δηλαδή Αλβανικό χωριό ή γειτονιά των Αλβανών ) ήταν χωριό και σημερινό προάστιο της Κωνσταντινούπολης. Είναι ένα από τα ομορφότερα και πλέον καλοδιατηρημένα χωριά της ευρωπαϊκής όχθης του Βοσπόρου. Έχει ρίζες στην αρχαιότητα και στην περίοδο της ακμής του ήταν το μεγαλύτερο ελληνικό χωριό του Βοσπόρου, με περισσότερους, από 6.000 Ελληνες.

Το χωριό, στην αρχαιότητα, σύμφωνα, με μαρτυρία του ιστορικού Πολύβιου, ονομαζόταν «Εστίαι». Κατά τον ιστορικό Σωζόμενο, ο οποίος έζησε, κατά το πρώτο ήμισυ του 5ου μ.Χ. αιώνα, οι, πρώην, «Εστίαι», επί των ημερών του, ονομάζονται «Μιχαήλιον». Αναφέρεται, επίσης, το όνομα «Ανάπλους». Ο Γάλλος βοτανολόγος και περιηγητής Pierre de Gylle αναφέρει, σε σύγγραμμά του (1553), ότι το Μιχαήλιον ονομάζεται, από τους Γραικούς «Ασώματων», από τον περίφημο ναό του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, αλλά, ήδη και «Μέγα Ρεύμα». Πολύ πριν την Άλωση, πολλοί συγγραφείς αναφέρονται, στην «Ασωμάτων κώμη», «χώρα των Ασωμάτων» και «Ασώματο». Μετά την Άλωση, ο Σουλτάνος Μωάμεθ Β’ ο Πορθητής εποίκησε την ρημαγμένη περιοχή, με Αλβανούς, από την Ήπειρο, εξού και η τουρκική ονομασία Arnavutköy, Αρβανιτοχώρι. Οι Αρβανίτες αυτοί ήσαν ελληνορθόδοξοι και αφομοιώθηκαν, από την ρωμαίικη κοινότητα, καθώς αναμείχθηκαν, αργότερα και με Ελληνες, από τα νησιά του Αιγαίου και την Ανατολική Θράκη. Η ονομασία Μέγα Ρεύμα επικράτησε, από τα μέσα του δεκάτου ενάτου αιώνα.

Οπως δηλώνει το όνομα του χωριού, το ρεύμα του Βοσπόρου, που κατεβαίνει, από τον Εύξεινο Πόντο, στην Μεσόγειο, αναπτύσσει εντυπωσιακή ταχύτητα. Στα παράλια του Βοσπόρου, υπάρχουν εκπληκτικής τέχνης παραθεριστικές κατοικίες αριστοκρατών. Στο κέντρο του προαστίου υπάρχει η ελληνορθόδοξη εκκλησία των Ταξιαρχών, η μεγαλύτερη του Βοσπόρου, η οποία μαρτυρεί και το μέγεθος και τον αλλοτινό πλούτο της τοπικής ρωμαίικης κοινότητας. Στο Μέγα Ρεύμα, οι ντόπιοι ασχολούνταν, κυρίως, με την αμπελουργία και την αλιεία. Εκεί, παραθέριζαν επιφανείς Φαναριώτες και ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας : οι Υψηλάντηδες, οι Μουσούροι, οι Μαυροκορδάτοι, οι Καραθεοδωρήδες, οι Σούτσοι. Ο Νικολαοσ Σκουφάς απεβίωσε, στο Μέγα Ρεύμα και ετάφη, στον ναό των Ταξιαρχών, το 1819. Μετά τον πόλεμο, για τὴν ελληνική ανεξαρτησία, οι Φαναριώτες αποδεκατίζονται και εγκαθίστανται, στο χωριό, μουσουλμάνοι.

Σήμερα, οι κάτοικοι του Μεγάλου Ρεύματος είναι, κυρίως, εύποροι αστοί, οι οποίοι κατοικούν, στα παλιά παραλιακά ξύλινα αρχοντικά. Η παραλιακή λεωφόρος είναι γεμάτη καλόγουστες, δυτικού ύφους, καφετέριες και εστιατόρια και παρουσιάζει ιδιαίτερη κίνηση.

Πηγή : Wikipedia.

1932 - 1933. San Francisco, ΗΠΑ. White Angel Bread line.

Photo by Dorothea Lange.

Η Ντοροθέα Λανγκ (Dorothea Lange, 26 Μαΐου 1895 – 11 Οκτωβρίου 1965) ήταν Αμερικανή φωτογράφος και φωτορεπόρτερ, κυρίως γνωστή για τη δουλειά της στην περίοδο της ύφεσης εκ μέρους της Διεύθυνσης Αγροτικής Ασφάλειας.

Οι φωτογραφίες της Λανγκ επηρέασαν την ανάπτυξη του φωτογραφικού ντοκιμαντέρ και τον εξανθρωπισμό των συνεπειών της Μεγάλης Ύφεσης.

1933. Πειραιάς. Το λιμάνι της Ζέας.

29/12/1936. Michigan, ΗΠΑ. Τότε, γράφτηκε μια, από τις πιο λαμπρές σελίδες της παγκόσμιας εργατικής ιστορίας. Οι εργάτες της General Motors, στο Φλιντ, δεν βγήκαν, απλώς, σε απεργία· κατέλαβαν τα εργοστάσια, εγκαινιάζοντας την τακτική της «καθιστικής απεργίας» (sit-down strike), μια κίνηση, που μετέτρεψε τα σύμβολα της βιομηχανικής ισχύος, σε οχυρά του αγώνα. Μέχρι τότε, οι απεργίες διεξάγονταν, κυρίως, έξω, από τις πύλες, όπου οι εργάτες ήσαν εκτεθειμένοι, στο κρύο, στην αστυνομική βία και στους απεργοσπαστικούς μηχανισμούς. Στο Φλιντ, οι απεργοί αποφάσισαν να μείνουν, μέσα. Η κίνηση αυτή ήταν μια στρατηγική ιδιοφυΐα : κανένας δεν μπορούσε να μπει να δουλέψει τις μηχανές, όσο οι εργάτες κάθονταν, δίπλα τους και η εταιρεία δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει δακρυγόνα, ή να εισβάλει, βίαια, φοβούμενη την καταστροφή του πανάκριβου εξοπλισμού της. Για πρώτη φορά, οι εργάτες ένιωσαν ότι τα εργοστάσια τους ανήκουν, ανατρέποντας, στην πράξη, την ιεραρχία της ιδιοκτησίας. Μέσα στα κατειλημμένα εργοστάσια, οι απεργοί συγκρότησαν επιτροπές καθαριότητας, ομάδες περιφρούρησης και εκπαιδευτικά σεμινάρια. Η πειθαρχία ήταν αυτοεπιβαλλόμενη και αυστηρή, αποδεικνύοντας ότι η εργατική τάξη μπορεί να διοικήσει την ζωή της, χωρίς «αφεντικά». Την ίδια στιγμή, οι γυναίκες των εργατών σχημάτισαν την «Γυναικεία Ταξιαρχία Έκτακτης Ανάγκης». Ήσαν αυτές, που έσπαγαν τα τζάμια για να μπει αέρας, όταν η αστυνομία έριχνε δακρυγόνα, αυτές που μετέφεραν τα τρόφιμα και στάθηκαν, στην πρώτη γραμμή των συγκρούσεων, με την αστυνομία, αποδεικνύοντας ότι ο αγώνας είναι υπόθεση όλης της κοινότητας. Η απεργία κράτησε 44 ημέρες. Παρά τις πιέσεις, τις δικαστικές αποφάσεις και τις επιθέσεις της αστυνομίας (όπως η περίφημη «Μάχη των Bulls run»), οι εργάτες δεν υποχώρησαν. Στις 11 Φεβρουαρίου 1937, η General Motors αναγκάστηκε να αναγνωρίσει το συνδικάτο UAW. Η νίκη, στο Φλιντ, προκάλεσε μια αλυσιδωτή αντίδραση. Μέσα, σε έναν χρόνο, τα μέλη των συνδικάτων, στις ΗΠΑ εκτοξεύτηκαν, καθώς οι εργάτες σε κάθε κλάδο, κατάλαβαν ότι η ενότητα και η κατάληψη του χώρου εργασίας είναι τα απόλυτα όπλα. Το Φλιντ δεν ήταν, απλώς, μια διεκδίκηση, για καλύτερα μεροκάματα· ήταν μια πράξη αξιοπρέπειας, που έδειξε ότι οι άνθρωποι, που παράγουν τον πλούτο, έχουν το δικαίωμα να ορίζουν τις τύχες τους. Σήμερα, σε έναν κόσμο, που η εργασία γίνεται, όλο και πιο επισφαλής, η μνήμη της καθιστικής απεργίας του 1936 παραμένει ζωντανή, για να μας θυμίζει : χωρίς εσένα εργάτη γρανάζι δεν γυρνά, μπορείς χωρίς αφεντικά.

1936. Μαρούσι. Στο βάθος, η Πεντέλη καμμένη, σχεδόν, παντού.

1936. Αθήνα. Ο Ιωάννης Μεταξάς, μαζί με Έλληνες αθλητές, που συμμετείχαν, στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου. Δίπλα, στον Ιωάννη Μεταξά, χαμογελαστός ο Γρηγόρης Λαμπράκης.

1937. Ρόδος, Μανδράκι. Ιταλική στρατιωτική παρέλαση, επί Διοικητή De Vecchi. Τα οχήματα περνούν, μπροστά, από το Teatro Puccini, που η κατασκευή του βρίσκεται, στα τελειώματα, ενώ η νεοκλασική κατοικία των Βενετοκλέων είναι, ακόμη, στην θέση της. Την κατεδάφισαν, μετά από "απαλλοτρίωση", με το σκεπτικό ότι εμπόδιζε την θέα, προς το νέο Δημαρχείο, που κατασκευάστηκε, στην συνέχεια, αλλά, στην πραγματικότητα, ήθελαν να εξαφανίσουν, κάθε τί, που θύμιζε την ελληνικότητα της Ρόδου στο Μανδράκι.

1940. Τίρανα. Διοργάνωση διαγωνισμού ,μεταξύ των σερβιτόρων και των υπηρεσιών εξυπηρέτησης δωματίων, στην αλβανική πρωτεύουσα. Πολλοί, από αυτούς, διαγωνίστηκαν. Πήραν και βραβεία. Κάποιοι, μετά τον πόλεμο, έκαναν καριέρες, κάποιοι, ακόμη, έγιναν και ερευνητές.

10/12/1941. Τίρανα. Στην διαδικασία ψήφου εμπιστοσύνης, στην κυβέρνηση του Μουσταφά Κρούγια, από το Ανώτατο Φασιστικό Εταιρικό Συμβούλιο, βγάζει λόγο ο πρόεδρος του ΚΕΦΚ, Ernest Koliqi, στο μέρος όπου είναι, σήμερα, το κουκλοθέατρο.

1901 - 1945. Η Marie Magdalene “Marlene” Dietrich. Υπάρχουν καλλιτέχνες, που γίνονται μύθοι, από τις ταινίες τους. Και ελάχιστοι, που γίνονται μύθοι, από την ζωή τους. Η Μάρλεν Ντίτριχ κατάφερε και τα δύο. Υπήρξαν σταρ πιο διάσημες, από αυτήν. Καλλιτέχνες πιο παραγωγικοί, πιο υπάκουοι, πιο «βολικοί», για την βιομηχανία. Αλλά υπήρξε, μόνο, μία, που κοίταξε τον 20ό αιώνα, κατάματα, τον προκάλεσε, αναμετρήθηκε μαζί του και τελικά, νίκησε. Όχι, με όπλα, όχι με πολιτικά αξιώματα, αλλά, με την αλύγιστη αξιοπρέπειά της. Γοητευτική, αινιγματική, επαναστατική, ποτέ, «υπάκουη», ποτέ, «καθώς πρέπει», υπήρξε μια προσωπικότητα, που δεν χώραγε, πουθενά, γι' αυτό και άφησε, παντού, το αποτύπωμά της. Πριν, ακόμη, γίνει σύμβολο του κινηματογράφου, υπήρξε σύμβολο ελευθερίας,, πριν, ακόμη, λατρέψει ο κόσμος τις ερμηνείες και την φωνή της, εκείνη είχε, ήδη, επιλέξει να μιλάει, όταν οι άλλοι σιωπούσαν. Η Ντίτριχ δεν ήταν, μόνο, το εμβληματικό πρόσωπο του «Γαλάζιου Αγγέλου». Ηταν (και παραμένει) η γυναίκα, που έδειξε ότι η τέχνη μπορεί να γίνει πράξη αντίστασης. Ότι είναι, στο χέρι του καλλιτέχνη, να μην μετατραπεί, σε διακοσμητικό στοιχείο κάποιου καθεστώτος. Και ότι, ακόμη και ένα τραγούδι, αν ειπωθεί την κατάλληλη στιγμή, μπορεί να είναι πιο δυνατό, από την βία του φασισμού. Και σε μια εποχή, όπου ο φασισμός υψωνόταν, σαν σκοτεινό τείχος, πάνω, από την Ευρώπη, μια Γερμανίδα καλλιτέχνις κάνει το αδιανόητο : Αρνείται να υποταχθεί. Ακόμη περισσότερο : Τον πολεμάει.

■Η έφηβη, που αρνήθηκε να «ταιριάξει».

Η Μάρλεν, που γεννήθηκε, στις 27 Δεκέμβρη του 1901, στο Βερολίνο, από πολύ νεαρή ηλικία αρνείται τους ρόλους που η κοινωνία θέλει να της επιβάλει. Ένα, από τα άγνωστα περιστατικά της νιότης της, είναι ότι, πριν στραφεί, στην υποκριτική, ήθελε να γίνει βιολίστρια, με πάθος τέτοιο, που, στις εξαντλητικές πρόβες, τραυμάτισε, μόνιμα, τον καρπό της. Το γεγονός αυτό την «διασώζει», από μια ζωή, που θα την καταπίεζε και ταυτόχρονα, της ανοίγει τον δρόμο, για την τέχνη, που την έκανε αθάνατη. Γρήγορα, όμως, ανακαλύπτει ότι και ο κόσμος του θεάματος έχει τους ίδιους ασφυκτικούς κανόνες. Αποφασίζει ότι δεν θα ανεχθεί καμία μορφή περιορισμού, ούτε, στην σκηνή, ούτε στην ζωή. Είναι από τις πρώτες, που φωτογραφίζεται να φιλάει γυναίκα, χωρίς να ... απολογείται, μετά, αλλά και από τις ελάχιστες γυναίκες του μεσοπολεμικού Βερολίνου, που κυκλοφορεί, δημόσια, με ανδρικό κοστούμι, παπιγιόν και μπαστούνι. Και όταν την κατηγορούν ότι «προσβάλλει την θηλυκότητα», εκείνη απαντάει, με την φράση : «Θα φορέσω ό,τι θέλω. Δεν έχετε κανένα δικαίωμα, πάνω, στο σώμα μου». Το 1920. Στη Γερμανία. Την ώρα, που οι γυναίκες δεν είχαν, καν, την ελευθερία να τελειώσουν το σχολείο.

■Ο εκβιασμός του Γκέμπελς και η απάντηση, που άκουσε όλη η Ευρώπη.

Η φήμη έρχεται, εκκωφαντικά, με τον «Γαλάζιο Αγγελο» το 1930. Η εικόνα της Λόλα-Λόλα, το τσιγάρο, το βλέμμα, η φωνή της, κάνουν τον κόσμο να παραμιλά. Ανοίγει ο δρόμος, στο Χόλιγουντ. Εκείνη, όμως, δεν ξεγελιέται, στιγμή, από την λάμψη. Όταν, το 1933, οι Ναζί αναλαμβάνουν την εξουσία, γνωρίζοντας την επιρροή της, της προτείνουν πρωτοφανή καλλιτεχνικά προνόμια, πλούτη, ασφάλεια, δόξα. Ο Γκέμπελς της ζητάει να επιστρέψει, στην Γερμανία και να γίνει «η ωραία βιτρίνα του νέου Ράιχ». Επιδιώκουν να την πείσουν να γίνει το σύμβολο της ναζιστικής αισθητικής. Η απάντησή της περνάει στην Ιστορία : «Αν γυρίσω, θα είναι, μόνο, για να σας πολεμήσω». Ο Γκέμπελς εξαγριώνεται. Στα αρχεία της Γκεστάπο, η Ντίτριχ καταγράφεται, ως «κόκκινη προδότρια», «φίλη μαρξιστών», «εκφυλισμένη διεθνίστρια». (Μερικές φορές τελικά, δεν χρειάζεται να δηλώσεις κομμουνιστής, αρκεί να σε θεωρούν τέτοιο οι φασίστες). Τότε, ήταν που ζητάει και παίρνει την αμερικανική υπηκοότητα και δρα ουσιαστικά, σαν πολιτική πρόσφυγας, πριν, ακόμη, καταλάβει ο υπόλοιπος κόσμος την πραγματική έκταση του κινδύνου. Έτσι, η Ντίτριχ βρίσκεται, μέσα, σε έναν κύκλο εξόριστων Ευρωπαίων, που διώχθηκαν, για τις ιδέες τους, όπως ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, ο Τόμας Μαν, ο Μπίλι Γουάιλντερ και βέβαια η προοδευτική ελίτ των μεταναστών του Βερολίνου. Τον Μπρεχτ τον θαύμαζε, βαθιά. Ελεγε πως «γράφει, όπως οι άνθρωποι, που αξίζουν το μέλλον». Οταν εκείνος διώκεται, ως κομμουνιστής, η Ντίτριχ στέκεται, ανοιχτά, στο πλευρό του. Το FBI την παρακολουθεί, στενά. Εκείνη γελάει, με αυτό και δηλώνει: «Το ήξερα πως, όταν κυνηγούν ιδέες, αργά, ή γρήγορα, θα κυνηγήσουν και ανθρώπους».

«Δεν θα προδώσω κανέναν, για την δική μου ασφάλεια».

Ελάχιστοι γνωρίζουν πόσο ενεργή υπήρξε η Ντίτριχ, στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Για τους περισσότερους καλλιτέχνες του '40, «συμμετοχή, στον πόλεμο» σήμαινε μια περιφρουρημένη συναυλία, σε ασφαλές μέρος. Για την Ντίτριχ, σήμαινε άλλου τύπου θάρρος. Εκείνη πηγαίνει, κατευθείαν, στην πρώτη γραμμή. Τα αρχεία του αμερικανικού στρατού περιγράφουν στιγμές, που μοιάζουν βγαλμένες, από μυθιστόρημα :

●Η Ντίτριχ αναλαμβάνει περιοδεία, στα στρατόπεδα της Βόρειας Αφρικής. ●Περπατάει, για ώρες, στην άμμο, ταξιδεύει, με στρατιωτικά κομβόι, σε κατεστραμμένα τοπία, για να φτάσει, σε μονάδες, που δεν είχε επισκεφθεί κανένας άλλος καλλιτέχνης. ●Τραγουδάει, σε αυτοσχέδιες σκηνές, με φως, από φακούς, πάνω, σε φορτηγά, και μοιράζει νερό, τσιγάρα και κουβέρτες, σε στρατιώτες. ●Ένας στρατιώτης γράφει, αργότερα : «Η φωνή της μας έκανε να θυμηθούμε, σε τί κόσμο θέλουμε να επιστρέψουμε» και ένας άλλος : «Όταν άκουσα την φωνή της, πίστεψα ότι μπορώ να ζήσω άλλη μια ημέρα».

●Στην Ιταλία, κοντά, στην γραμμή του μετώπου, ζητάει να συναντήσει αντιφασίστες αντάρτες. Φέρεται να είπε στους κομμουνιστές παρτιζάνους, όταν τους είδε : «Μην σταματήσετε. Πολεμήστε, ώσπου να μην μείνει, τίποτε, από αυτούς».

●Όταν οι Σύμμαχοι μπαίνουν, στο Παρίσι, το 1944, η Ντίτριχ είναι, εκεί, όχι, ως σταρ, αλλά, ως βοηθός ομάδων ανεφοδιασμού. Βοηθάει, στα μαγειρεία, καθαρίζει, στα νοσοκομεία εκστρατείας, κουβαλάει προμήθειες. Οταν την ρωτούν, γιατί κάνει «δουλειές υπηρεσίας», εκείνη απαντάει : «Είναι η πρώτη φορά, που υπηρετώ την σωστή πλευρά της πατρίδας μου».

●Οι γαλλικές κομμουνιστικές ταξιαρχίες την καλούν να τραγουδήσει, σε μυστική βάση. Πάει, χωρίς δεύτερη κουβέντα, χωρίς φανφάρες, χωρίς δημοσιότητα. Δηλώνει μόνο : «Αυτοί, που πολεμούν την τυραννία, με γυμνά χέρια, αξίζουν κάθε φωνή, που μπορώ να δώσω».

●Μετά τον πόλεμο, μπαίνει, στο στόχαστρο του Μακαρθισμού.

Η αντιστασιακή στάση της δεν έχει ξεχαστεί. Στην Αμερική της αντικομμουνιστικής φρίκης, η Ντίτριχ στέκεται, δίπλα, σε διωκόμενους καλλιτέχνες, φιλοξενεί ανθρώπους, που επρόκειτο να συλληφθούν και βεβαίως, αρνείται να κατονομάσει «ύποπτους». Της προτείνουν να καταθέσει. Απαντά : «Δεν θα προδώσω κανέναν, για την δική μου ασφάλεια. Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα, σε εμένα και τους φασίστες». Με αυτήν την στάση, ουσιαστικά, αυτοτοποθετείται, στο διεθνές προοδευτικό και συχνά, κομμουνιστικό στρατόπεδο, χωρίς ποτέ να το διαφημίσει.

■Η γυναίκα, που δεν άντεχε την υποκρισία.

Πέραν, από την αντιστασιακή δράση, η Ντίτριχ ήταν μια, απόλυτα, αντισυμβατική, ανυπάκουη, ανεξάρτητη προσωπικότητα. Ιδού μερικά, από τα λιγότερο γνωστά περιστατικά της ζωής της :

●Είχε, πάντα, μαζί της, ένα μικρό μαχαίρι. Όχι, για αυτοάμυνα, αλλά «για να κόβω δεσμά, που δεν χρειάζομαι», όπως έλεγε αστειευόμενη, αλλά εννοώντας κάθε λέξη,

●Αρνήθηκε, επίμονα, να χειρουργήσει το πρόσωπό της. Την πίεζαν, επί δεκαετίες, να κάνει «διορθώσεις». Η απάντησή της ήταν : «Οι ρυτίδες είναι το ημερολόγιο όσων έζησα. Δεν σβήνω τίποτα».

●Επέμενε να πληρώνει, πάντα, η ίδια τους λογαριασμούς της. Ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία, στηνόταν, στην ουρά, σε ταχυδρομείο του Παρισιού, για να πληρώσει λογαριασμό ηλεκτρικού. Όταν κάποιος την ρώτησε, γιατί δεν αφήνει κάποιον να το κάνει, για εκείνη, απάντησε : «Δεν θέλω να με εξυπηρετούν. Δεν θέλω υπηρέτες. Θέλω να είμαι ελεύθερη».

■«Η Μάρλεν ανήκει στο κοινό, η Μαρία σε κανέναν».

Πολλοί σταρ του Χόλιγουντ έζησαν παράλληλες ζωές, η Ντίτριχ, όμως, αρνείται να τις κρύψει. Διατηρεί ανοιχτές σχέσεις, έχει δεσμούς, με άνδρες και γυναίκες, και δεν απολογείται, ποτέ, για τίποτα. Μια δημοσιογράφος την ρωτάει, κάποτε : «Μα, τί είδους γυναίκα είστε;». Κι εκείνη απαντά : «Η δική μου». Μετά τον πόλεμο και μέχρι το τέλος της ζωής της, η Ντίτριχ καταλήγει να ζει, σχεδόν, ερημίτισσα, σε ένα μικρό διαμέρισμα, στο Μανχάταν. Δεν αφήνει κανέναν να την δει γερασμένη. Ελεγε πως «η Μάρλεν ανήκει, στο κοινό, αλλά η Μαρία (το αληθινό της όνομα) δεν ανήκει, σε κανέναν». Η Ντίτριχ, όμως, δεν ήταν, μόνο, σύμβολο, στην σκηνή. Ήταν σύμβολο, στην καθημερινότητα:

Είναι άγνωστο, στο ευρύ κοινό, ότι κάθε πρωί τηλεφωνούσε, σε παλιούς συναδέλφους, φίλους και συνεργάτες, που είχαν ανάγκη και τους βοηθούσε.

Η μυστική της γενναιοδωρία αποκαλύφθηκε, μόνο, μετά θάνατον, όταν δεκάδες άνθρωποι ομολόγησαν ότι η Ντίτριχ τους πλήρωνε ενοίκια, λογαριασμούς, φάρμακα, έστελνε τρόφιμα, σε άστεγους και χρήματα, σε αρρώστους, χωρίς, ποτέ, να πει το όνομά της.

■Μια ζωή ενάντια, σε κάθε τυραννία

Η Μάρλεν Ντίτριχ πεθαίνει το 1992 στο Παρίσι. Υπήρξε μια γυναίκα που έζησε όπως πίστευε και πολέμησε ό,τι θεωρούσε σκοτάδι. Οι ατάκες της παραμένουν μνημειώδεις, όχι μόνο επειδή ήταν αιχμηρές, αλλά επειδή ήταν αληθινές:

●- «Ελευθερία σημαίνει να λες όχι όταν όλοι περιμένουν να πεις ναι».

●- «Δεν με νοιάζει τί νομίζουν, για μένα. Με νοιάζει τί μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι, μεταξύ τους».

●- «Η αγάπη δεν υπακούει. Αυτό είναι το μόνο καλό της».

●- «Ο φασισμός δεν γεννιέται, σε γραφεία. Γεννιέται, στην σιωπή»

Και ίσως, η πιο συγκλονιστική, από τις τελευταίες δημόσιες δηλώσεις της :

●«Αν ένα τραγούδι μου γκρέμισε, έστω μια στιγμή, από τον φόβο ενός στρατιώτη, τότε, όλη η ζωή μου άξιζε».

■Σύμβολο που δεν γερνά.

Η Μάρλεν Ντίτριχ έζησε, σε εποχές, που, ενώ ζητούσαν, από τις γυναίκες, υποταγή, εκείνη απάντησε, με ανυπακοή. Σε εποχές, που ζητούσαν ουδετερότητα, εκείνη πήρε θέση. Έζησε, σε εποχές, που ζητούσαν σιωπή και εκείνη τραγούδησε. Κι έτσι, περισσότερο, από ηθοποιός, περισσότερο, από τραγουδίστρια, η Ντίτριχ έγινε αυτό, που λίγοι άνθρωποι γίνονται : Ένα σύμβολο της αξιοπρέπειας! Μια υπενθύμιση ότι το θάρρος είναι αρετή της συνείδησης. Μια ζωή ολόκληρη, σε ένα πείσμα, να μη ζήσει κανείς, για λογαριασμό της.

- Απέδειξε ότι η ομορφιά, χωρίς συνείδηση, είναι διακόσμηση.

- Οτι τον φασισμό μπορείς να τον παλέψεις και με μία φωνή.

- Οτι οι καλλιτέχνες έχουν θέση, στον αγώνα.

- Οτι η ελευθερία δεν χαρίζεται, κατακτιέται.

Και τελικά απέδειξε κάτι, ακόμη, πιο σπάνιο :

- Οτι το θάρρος μπορεί να γίνει πιο διάσημο και από την ίδια την φήμη.

Η Μάρλεν Ντίτριχ δεν ήταν, απλώς, μια σταρ. Ήταν μια μαχητική διεθνίστρια, που δεν χώρεσε, σε σύνορα. Μια γυναίκα, που έδειξε, ακόμη, πως η τέχνη μπορεί - και οφείλει - να γίνει φως και αντίσταση, στο σκοτάδι του φασισμού.

1940 - 1944. Μολδαβία. Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Πάνω, ο Ρουμάνος δικτάτορας Ion Antonescu, με τον Adolf Hitler.

Η Μολδαβία είναι μια χώρα, που βρίσκεται, στην νοτιοανατολική Ευρώπη, μεταξύ Ρουμανίας και Ουκρανίας. Οι Μολδαβοί είναι Ρουμάνοι. Κατά την διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου η Μολδαβία κατελήφθη, από την “Σοβιετική Ένωση”, την Ναζιστική Γερμανία και την Ρουμανία.

Σοβιετική κατοχή (1940-1941).

Τον Ιούνιο του 1940, η Σοβιετική Ένωση εξέδωσε τελεσίγραφο, στην Ρουμανία, απαιτώντας να παραχωρήσει την Βεσσαραβία και την Βόρεια Βουκοβίνα, που ήσαν ρουμανικές περιοχές, με, κυρίως, μολδαβικό πληθυσμό. Η Ρουμανία, η οποία ήταν απομονωμένη και χωρίς διεθνή υποστήριξη, αναγκάστηκε να υποκύψει, στις σοβιετικές απαιτήσεις.

Η “Σοβιετική Ένωση” κατέλαβε την Μολδαβία, στις 28 Ιουνίου 1940 και η περιοχή προσαρτήθηκε, ως “Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μολδαβίας”. Κατά την διάρκεια της σοβιετικής κατοχής, η Μολδαβία υπέστη μια σειρά σοβιετικών πολιτικών, συμπεριλαμβανομένης της εθνικοποίησης της οικονομίας, της κολεκτιβοποίησης της γεωργίας και της καταπίεσης της πολιτικής αντιπολίτευσης.

Γερμανική κατοχή (1941-1944).

Τον Ιούνιο του 1941, η Ναζιστική Γερμανία εισέβαλε, στη Σοβιετική Ένωση και την Μολδαβία κατέλαβαν γερμανικές και ρουμανικές δυνάμεις. Η κατοχή σημαδεύτηκε, από θηριωδίες, κατά των Εβραίων και άλλων μειονοτήτων. Οι Μολδαβοί Εβραίοι έχουν υποστεί διώξεις, απελάσεις και σφαγές, με πολλούς να στέλνονται, σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, στην Υπερδνειστερία.

Σοβιετική επανακατάκτηση (1944).

Τον Αύγουστο του 1944, οι σοβιετικές δυνάμεις εξαπέλυσαν επίθεση, για την ανακατάληψη της Μολδαβίας. Η μάχη του Kishinev, που διήρκεσε, από τις 20, έως τις 29 Αυγούστου 1944, ήταν μία, από τις μεγαλύτερες σοβιετικές νίκες του πολέμου.

Η Μολδαβία επανακαταλήφθη, από τις σοβιετικές δυνάμεις τον Αύγουστο του 1944 και η περιοχή επανεντάχθηκε στη Σοβιετική Ένωση.

Συνέπειες.

Η Μολδαβία υπέστη μεγάλες απώλειες, κατά την διάρκεια του πολέμου, με πάνω, από 100.000 άμαχους να σκοτώνονται, ή να τραυματίζονται. Η τοπική οικονομία έχει, επίσης, καταστραφεί, με πολλές πόλεις και κωμοπόλεις να καταστρέφονται.

Η σοβιετική κατοχή της Μολδαβίας διήρκεσε, μέχρι το 1991, όταν η περιοχή κήρυξε την ανεξαρτησία της

Στατιστικά.

- Πληθυσμός της Μολδαβίας το 1940 : περίπου 2,5 εκατομμύρια.

- Αριθμός Μολδαβών Εβραίων, που σκοτώθηκαν, κατά την διάρκεια του πολέμου : εκτιμάται, από 60.000, έως 80.000.

- Αριθμός Μολδαβών αμάχων, που σκοτώθηκαν, ή τραυματίστηκαν, κατά την διάρκεια του πολέμου : περισσότεροι, από 100.000.

- Κατεστραμμένες πόλεις : πάνω από 100.

Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος είχε βαθύ αντίκτυπο, στην Μολδαβία, με την περιοχή να υφίσταται μεγάλες απώλειες. Ο πόλεμος έχει, επίσης, οδηγήσει, σε σημαντική αλλαγή, στα δημογραφικά στοιχεία της περιοχής, με πολλούς Εβραίους και άλλες εθνοτικές ομάδες να σκοτώνονται, ή να αναγκάζονται να φύγουν.

1941 (άνοιξη). Θεσσαλονίκη, Κατοχή. Εγνατία, με Αντιγονιδών ( Κολόμβου). Στο βάθος, το τραμ έρχεται, από τον Βαρδάρη. Δεξιά, μπροστά, από το περίπτερο, η στάση του τραμ, νο 14.

1941 - 1942. Θεσσαλονίκη. Από την οδό Ακροπόλεως, η διασταύρωση, με την οδό Επταπυργίου, από την εσωτερική πλευρά των τειχών. Διακρίνεται και ο αιωνόβιος πλάτανος, που επιζεί, ακόµη, αρκετά, ταλαιπωρημένος. Αν και η πορτάρα, ειχε δημιουργηθεί, πριν μερικά χρόνια, βλέπουμε να υπάρχει ακόμη, ο φούρνος που φράζει ένα μέρος του δρόμου. Σε μεταγενέστερες κατοχικές φωτογραφίες του 1943 - 1944 δεν υπάρχει, επειδή κατεδαφίστηκε, για να ανοίγει ο δρόμος.

Η Eva Edith Heimans γεννήθηκε την 1η Δεκεμβρίου 1928, στην ολλανδική πόλη Zutphen, ένα ήσυχο μέρος, από λιθόστρωτα σοκάκια και παλιά πέτρινα σπίτια. Για ένα παιδί, το Zutphen ήταν ειρηνικό και οικείο. Μεγάλωσε, σε ένα μικρό σπίτι, στο Stationsweg 23, με τους γονείς της, Benjamin και Mientje. Ήταν το μοναχοπαίδι τους, λατρεμένο και προστατευμένο, το κέντρο του κόσμου τους.

Τα πρώτα της χρόνια ήσαν απλά και ζεστά. Πιθανότατα, έπαιζε, στον δρόμο, με τα παιδιά της γειτονιάς, είδε τα τραίνα να περνούν, βοηθούσε την μητέρα της, με μικρές δουλειές και άκουγε τις ιστορίες του πατέρα της τα βράδια. Το Zutphen δεν ήταν ένα μεγάλο μέρος, αλλά ήταν ασφαλές και για λίγο, ήταν το μόνο, που χρειαζόταν.

Όλα άρχισαν να αλλάζουν, όταν ο γερμανικός στρατός κατέλαβε την Ολλανδία, το 1940. Αρχικά, η ζωή συνεχίστηκε, σχεδόν, κανονικά, αλλά, σιγά-σιγά, τα τείχη άρχισαν να κλείνουν, γύρω από τις οικογένειες των Εβραίων. Νέοι κανόνες εμφανίστηκαν, μικροί στην αρχή : πού μπορούσαν να πάνε, τί μπορούσαν να κατέχουν, τί τους επιτρεπόταν να κάνουν. Οι φίλοι έγιναν απόμακροι. Οι δρόμοι, που κάποτε, ένιωθαν φιλόξενοι γέμισαν, από την ένταση.

Ακόμα και ως μικρό κορίτσι, η Εύα το διαισθάνθηκε. Είδε την ανησυχία, στο πρόσωπο του πατέρα της, στο τραπέζι του δείπνου και τον τρόπο, που η μητέρα της την κρατούσε, λίγο πιο σφιχτά, κατά τις ήσυχες στιγμές. Προσπάθησαν να την θωρακίσουν, να δημιουργήσουν μια φούσκα παρηγοριάς, αλλά είναι αδύνατο να κρύψουν τον φόβο, από ένα παιδί, που ακούει, προσεκτικά και παρατηρεί τα πάντα.

Στις 4 Νοεμβρίου 1942, το χτύπημα ήλθε, στην πόρτα τους. Η Γερμανική και η Ολλανδική αστυνομία σάρωσε το Ζthen, εκείνη την ημέρα, συλλαμβάνοντας εβραϊκές οικογένειες, χωρίς προειδοποίηση. Η Εύα και οι γονείς της φύγαν, από το σπίτι τους, χωρίς, σχεδόν, καθόλου, χρόνο να μαζέψουν τίποτε. Ένα μέρος, που έζησαν και αγαπούσαν, για χρόνια, ήταν ξαφνικά πίσω τους, για πάντα, μακριά.

Μεταφέρθηκαν, στο Kamp Westerbork, ένα στρατόπεδο διέλευσης, στα βορειοανατολικά της χώρας. Η Εύα ήταν δεκατριών. Η οικογένεια τοποθετήθηκε, πρώτα, στον στρατώνα 85, στην συνέχεια, μεταφέρθηκε, στον στρατώνα 59. Το Westerbork είχε την ρουτίνα του, την αναγκαστική τάξη του, το παράξενο μείγμα φόβου και την ψευδή ομαλότητα. Τα παιδιά, ακόμη, προσπάθησαν να παίξουν, οι οικογένειες προσπάθησαν να προσποιηθούν ότι η ζωή ήταν, ακόμη ζωή, αλλά τα τραίνα, που έφευγαν, κάθε εβδομάδα, ψιθύριζαν την αλήθεια.

Για, σχεδόν, δύο χρόνια, η οικογένεια Heimans ζούσε σε αυτό το κενό, περιμένοντας, ελπίζοντας, φοβούμενη. Κάθε εβδομάδα, τα ονόματά τους μπορούσαν να εμφανίζονται, στην λίστα, για μεταφορά, και κάθε εβδομάδα, προσευχόντουσαν να μην είναι αυτοί.

Στη συνέχεια, στις 4 Σεπτεμβρίου 1944 εμφανίστηκαν τα ονόματά τους. Απελάθηκαν, στο Theresienstadt, ένα στρατόπεδο γκέτο, όπου ο υπερπληθυσμός, η πείνα και η αρρώστια υφαίνονταν, στην καθημερινή ζωή. Οικογένειες προσκολλημένες, μεταξύ τους, επειδή δεν είχαν τίποτε άλλο να κρατηθούν.

Η Εύα, τώρα, σχεδόν δεκαπέντε, θα κρατούσε, σφιχτά, την μητέρα της, εκείνες τις μέρες. Η παιδική της ηλικία είχε φύγει, μόνο, η αγάπη έμεινε, για να την καθοδηγήσει, σε μέρη, που κανένα παιδί δεν θα έπρεπε, ποτέ, να δει

Λίγες εβδομάδες, αργότερα, στις 4 Οκτωβρίου 1944, η Εύα και η μητέρα της τοποθετήθηκαν, σε άλλο μεταφορικό - αυτή την φορά, στο Άουσβιτς. Ήταν ένα τραίνο, από μητέρες, κόρες και γιαγιάδες, γυναίκες και κορίτσια, των οποίων η ζωή ωθείται, προς το πιο σκοτεινό μέρος της Ευρώπης.

Το τραίνο έφθασε, στις 6 Οκτωβρίου 1944. Την ίδια ημέρα μέρα, η Εύα και η μητέρα της δολοφονήθηκαν.

Ο πατέρας της, Benjamin, είχε σταλεί, σε προηγούμενη μεταφορά, από το Theresienstadt, στο Άουσβιτς, στις 29 Σεπτεμβρίου 1944. Επέζησε, μόνο, λίγες εβδομάδες περισσότερο, πεθαίνοντας, στις 15 Δεκεμβρίου 1944.

Όλη η οικογένεια είχε χαθεί.

Αυτό, που απομένει, τώρα, είναι τα κομμάτια : ημερομηνίες, διευθύνσεις, κατάλογοι μεταφοράς, η σιωπηλή ηχώ ενός σπιτιού, κάποτε, γεμάτου αγάπη. Αλλά, πίσω, από αυτά τα ψυχρά γεγονότα, ήταν ένα πραγματικό παιδί. Ένα κορίτσι, που, κάποτε, γέλασε, που, μια φορά, ακουμπούσε το κεφάλι της, στον ώμο της μητέρας της, που, κάποτε, κοίταξε, έξω από το παράθυρο ενός μικρού σπιτιού, στο Zutphen και πίστευε ότι ο κόσμος είναι καλός.

Η ζωή της ήταν μικρή, αλλά είχε σημασία. Η ανάμνησή της δίνει, πίσω ένα μικρό κομμάτι της αξιοπρέπειας, που της πήραν.

1942 - 1944. Auschwitz. Έθαψε τα λόγια του στο Άουσβιτς, ελπίζοντας ότι κάποιος θα τα βρει, αφού πεθάνει. Σήμερα, μιλούν, εκ μέρους, των εκατομμυρίων, που δεν μπόρεσαν.

Στις 8 Δεκεμβρίου 1942, ένα τραίνο, από το γκέτο του Γκρόντνο, πέρασε τις πύλες του Άουσβιτς. Μέσα, υπήρχαν, περίπου, 1.000 Εβραίοι άνδρες, γυναίκες και παιδιά - εξαντλημένοι, τρομοκρατημένοι και αγνοώντας ότι αυτή η στιγμή θα αποφάσιζε την ζωή, ή τον θάνατο.

Όταν άνοιξαν οι πόρτες, οι γιατροί των SS ξεκίνησαν την επιλογή. Οι περισσότερες οικογένειες διαλύθηκαν, μέσα, σε λίγα λεπτά. Περίπου, 769 άτομα στάλθηκαν, απευθείας, στους θαλάμους αερίων.

Μόνο 231 άνδρες καταγράφηκαν, ως κρατούμενοι.

Ανάμεσά τους, ήταν ο Załmen Gradowsk.

Μέσα σε μια ώρα, έχασε τα πάντα...

την γυναίκα του,

την μητέρα του,

τις δύο αδελφές του,

και αρκετούς άλλους αγαπημένους.

Όλοι δολοφονήθηκαν την στιγμή, που κατέβηκαν, από το τραίνο..

Αναγκασμένος να μπει, στο Sonderkommando, το καθημερινό έργο του Gradowski ήταν αδιανόητο : να καίει τα πτώματα των θυμάτων του θαλάμου αερίου, γνωρίζοντας ότι η ίδια του η οικογένεια ήταν, ανάμεσά τους. Ακόμη και σε αυτή την κόλαση, αρνήθηκε να αφήσει την αλήθεια να πεθάνει.

Έγραψε. Σε κομμάτια χαρτί. Σε στιγμές κλεμμένες, από τον τρόμο. Έθαψε την κατάθεσή του, στο χώμα, κοντά, στα κρεματόρια...

"Να βρεθεί. από κάποιον, μετά τον πόλεμο... ”

Έγινε, επίσης, ένας από τους διοργανωτές της εξέγερσης των Sonderkommando, στις 7 Οκτωβρίου 1944, η μόνη ένοπλη εξέγερση, μέσα στο Άουσβιτς. Πιθανότατα, πέθανε πολεμώντας, ή σκοτώθηκε λίγο, αργότερα, αλλά τα λόγια του επέζησαν.

Μετά τον πόλεμο ανακαλύφθηκαν δύο, από τα κρυμμένα χειρόγραφα του - τρεμάμενες περιγραφές εξόντωσης, γραμμένες, για να μπορούν, ακόμη, να μιλήσουν οι δολοφονημένοι.

Σήμερα, η φωνή του παραμένει ένας, από τους πιο ισχυρούς απόηχους του Άουσβιτς.

1943. Ανατολικό Μέτωπο. Ο ταγματάρχης Klaus von Bismarck εγγονός του «Σιδηρού Καγκελάριου» Otto von Bismarck.

1943 (αρχές). Κίεβο. Κατοχή. Οι βιομηχανικοί εργάτες αντιμετώπισαν αδυσώπητο φόβο, καθώς οι κατοχικές δυνάμεις έσφιξαν τον έλεγχο. Σε εργοστάσιο τούβλων, στα περίχωρα της πόλης, οι εργάτες έφθασαν, περιμένοντας άλλη μια εξαντλητική ημέρα, μόνο και μόνο, για να βρουν στρατιώτες να κλείνουν τις πύλες. Τους διέταξαν να παραταχθούν, χωρίς εξήγηση, μια εντολή, που παραδόθηκε, με τόσο ψυχρή εξουσία, που κανείς δεν τολμούσε να την αμφισβητήσει.

Αυτοί ήταν άνδρες και γυναίκες, που πέρασαν την ζωή τους, σχηματίζοντας τούβλα, από ακατέργαστο πηλό. Τα χέρια τους - σημαδεμένα, από εγκαύματα, κοψίματα και σκληρυμένους κάλους - ήσαν σύμβολα ετών εργασίας. Τώρα, τα ίδια χέρια έτρεμαν, καθώς οι στρατιώτες τα πήγαιναν, προς τα φορτηγά, που περιμένουν. Όταν ο εργοδηγός προσπάθησε να παρακαλέσει, για τους εργάτες του, ένα βάναυσο κτύπημα, από την καραμπίνα τον σίγησε, ακαριαία.

Οι εργάτες σπρώχθηκαν, σε ανοιχτά φορτηγά, φορώντας, ακόμη, τις καλυμμένες, με σκόνη, ποδιές και τα γάντια. Καθώς τους έπαιρναν μακριά, τα παλιά σφυρίγματα του εργοστασίου άφησαν να λιποθυμήσουν, σπασμένοι θρήνοι, σχεδόν, σαν το ίδιο το κτίριο να θρηνούσε την απώλεια τους.

Οι κάτοικοι της περιοχής παρακολουθούσαν, από πόρτες και παράθυρα, παραλύοντας, από φόβο και θλίψη. Βλέποντας αυτούς τους οικείους, σκληρά, εργαζόμενους γείτονες, από την καθημερινότητά τους, υπογράμμισαν, πόσο, εντελώς, το ύφασμα της κοινότητάς τους ξεσκίστηκε.

8/12/1941. Οι Γερμανοί άρχισαν να χρησιμοποιούν κινητούς θαλάμους αερίων, στο στρατόπεδο εξόντωσης Kulmhof (Chelmno). Τουλάχιστον, 152.000 Εβραίοι δολοφονήθηκαν, σε ειδικά, τροποποιημένα φορτηγά αερίου. Κάποιοι Σίντι και Ρομά σκοτώθηκαν, εκεί, επίσης.

#AuschwitzExhibition #NotLongAgoNotFarAway

10/12/1920. Μια Τσέχα Εβραία, η Edita Kummermannová, γεννήθηκε, στην Πράγα.

Απελάθηκε, στο Άουσβιτς, από το γκέτο Teresienstadt, στις 4 Οκτωβρίου 1944. Δεν επέζησε.

Γυναίκες στο Άουσβιτς.

Μάθημα : https://lekcja.auschwitz.org/2022_kobiety_en/

Podcast: https://youtu.be/ijTxtbNlJO8

10/12/1926. Μια Πολωνή Εβραία, η Rosette Ejzenberg, γεννήθηκε, στο Łódź. Μετανάστευσε, στην Γαλλία.

Απελάθηκε, στο Άουσβιτς, στις 3 Αυγούστου 1942, από το Pithiviers. Δεν επέζησε.

Γυναίκες στο Άουσβιτς.

1944. Κατοχή. Η παραλία της Καλαμάτας, τότε.

24/8/1944. Παρίσι. Γερμανοί αξιωματικοί και στρατιώτες να παραδίδονται, στα μέλη των γαλλικών στρατευμάτων του Leclerc, λίγο πριν την άφιξη της 2ης Γαλλικής Μεραρχίας Τεθωρακισμένων, για την απελευθέρωση του Παρισιού. Αργότερα, εκείνο το βράδυ, προηγμένα στοιχεία της μεραρχίας έφθασαν, στο δημαρχείο, σηματοδοτώντας την επικείμενη απελευθέρωση της γαλλικής πρωτεύουσας.

Δεκέμβριος 1944 (τέλη). Αθήνα. Η οδός Κυριλλου Λουκάρεως, δίπλα, από τις γκρεμισμένες, από τον ΕΛΑΣ, φυλακές Αβέρωφ.

27/1/1945. Auschwitz. Το Σάββατο, γύρω στις 9 π.μ., εμφανίστηκε ο πρώτος Σοβιετικός στρατιώτης, από αναγνωριστική μονάδα της 100ης Μεραρχίας Πεζικού, στο Μόνοβιτς. Ολόκληρη η μεραρχία έφθασε μισή ώρα, αργότερα. Την ίδια ημέρα ένας στρατιωτικός γιατρός έφθασε και άρχισε να οργανώνει βοήθεια.

Το απόγευμα στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού εισήλθαν, στην περιοχή του κεντρικού στρατοπέδου του Άουσβιτς και του Μπιρκενάου. Κοντά, στο κεντρικό στρατόπεδο, συνάντησαν αντίσταση, από υποχώρηση Γερμανικών μονάδων. 231 στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού πέθαναν, σε μάχη για την απελευθέρωση του Άουσβιτς, του Μπίρκενάου και του Μόνοβιτς. Δύο, από αυτούς, πέθαναν μπροστά από τις πύλες του κεντρικού στρατοπέδου του Άουσβιτς. Ένας από αυτούς, ήταν ο υπολοχαγός Gilmudin Badryjewicz Baszirow.

Τα πρώτα στρατεύματα του Κόκκινου Στρατού έφθασαν, στο Μπίρκεναου και το Άουσβιτς, γύρω στις 3 μ.μ. και δέχτηκαν, με χαρά χαιρετισμό, από τους απελευθερωμένους κρατούμενους. Μετά την απομάκρυνση των ναρκών, από την, γύρω, περιοχή, στρατιώτες της 60ης Στρατιάς του 1ου Ουκρανικού Μετώπου μπήκαν, στο στρατόπεδο και έφεραν την ελευθερία, στους κρατούμενους, που ήσαν, ακόμη, ζωντανοί. Στο κεντρικό στρατόπεδο, βρέθηκαν 48 πτώματα και στο Μπιρκενάου, πάνω, από 600 πτώματα αρσενικών και γυναικών κρατουμένων, που πυροβολήθηκαν, ή πέθαναν τις τελευταίες ημέρες.

Την ώρα της άφιξης του Κόκκινου Στρατού, υπήρχαν 7.000 άρρωστοι και εξαντλημένοι κρατούμενοι, στα στρατόπεδα του Άουσβιτς, του Μπίρκενάου και του Μόνοβιτς.

1945. Βερολίνο. Σοβιετικοί στρατιώτες, με τον νεότερο στρατιώτη του Κόκκινου Στρατού.

Μάιος 1945. Mauthausen. Mετά την απελευθέρωση του στρατοπέδου, στρατιώτες περπάτησαν, πίσω, από την κύρια καλύβα της κουζίνας και ανακάλυψαν ένα τεράστιο σιδερένιο καζάνι - το ίδιο, που είχε ταΐσει χιλιάδες πεινασμένους κρατούμενους. Το μέταλλο ήταν μαυρισμένο, με αιθάλη, η σκουριά σέρνεται, κατά μήκος των άκρων του. Ακόμη και αφού η φωτιά είχε σβήσει, εδώ και καιρό, εξακολουθούσε να κουβαλούσε μια αμυδρή μυρωδιά λάχανο, υγρά ξύλα και πείνα. Ήταν ένα σιωπηλό μνημείο του καθημερινού αγώνα επιβίωσης.

Επιζών πλησίασε το καζάνι και ακούμπησε το χέρι του, στην ψυχρή επιφάνειά του. Κλείνοντας τα μάτια του, θυμήθηκε τις μεγάλες ουρές των κρατουμένων, που περίμεναν το σιτηρέσιο τους - μια λεπτή, υγρή σούπα, που, μετά βίας, τους κρατούσε ζωντανούς. "Αν ήσουν τυχερός, πήρες το, πάνω, νερό", μουρμούρισε. "Αν ήσουν πολύ τυχερός, έχεις ένα κομμάτι πατάτας”. Η φωνή του αντήχησε, από την εξάντληση ανθρώπων, που είχαν ζήσει, με ψίχουλα και ελπίδα.

Ένας νεαρός στρατιώτης κοίταξε, μέσα, στο άδειο καζάνι, βλέποντάς το όχι, ως γάστρα της κουζίνας, αλλά, ως τάφο - ένα μέρος, όπου η δύναμη, η υγεία και οι ζωές είχαν, αργά, αποστραγγιστεί. Ο επιζών μίλησε, ξανά, η φωνή του κούφια, αλλά σταθερή : «Ονειρευτήκαμε το φαγητό περισσότερο, από την ελευθερία”. Και εκείνη την στιγμή, το καζάνι έγινε μια ισχυρή υπενθύμιση του, πόσο, έντονα,είχαν αγωνιστεί οι κρατούμενοι, απλά, για να μείνουν ζωντανοί.

14/9/1945. Λονδίνο. Ένα συλληφθέν He 162 Volksjäger εκτίθεται, στο Hyde Park καθώς το πλήθος συγκεντρώνεται, για να δει την, πρόσφατα, αποκαλυφθείσα γερμανική τεχνολογία.

1947. Κοσσυφοπέδιο. Συγκέντρωση Αλβανών, υπό την σκέπη του γιουγκοσλαβικού κομμουνιστικού κόμματος.

11/12/1947. Ιωάννινα. Οδός Αρχιμανδρείου 22.

1940 (δεκαετία). Κόρινθος. Είναι η οδός Αδειμάντου, με πρόβατα. Αριστερά, το 1ο Δημοτικό Σχολείο Κορίνθου. Μια φωτογραφία από το αρχείο του Βασίλη Κοζανίδη.

1950 (αρχές δεκαετίας). Αθήνα. Ο Πέτρος Λοχαΐτης, η Ρίκα Διαλυνά, η Αλίκη Βουγιουκλάκη, ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, η Τζένη Καρέζη και άλλοι συμμαθητές τους, από την Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, ποζάρουν, στον φακό, σε ένα κάλεσμα, στο σπίτι του καθηγητή τους Σπύρου Μελά, όταν κανείς δεν φανταζόταν την πορεία, που θα ακολουθούσαν τα περισσότερα, από τα όμορφα πρόσωπα της χαρούμενης αυτής συντροφιάς. Ήταν η εποχή, που η Τζένη Καρέζη και η Αλίκη Βουγιουκλάκη ξεκινούσαν την μεγάλη τους φιλία, αλλά και η εποχή του μεγάλου ανταγωνισμού Παπαμιχαήλ-Βουγιουκλάκη που τρώγονταν, τότε, σαν τον σκύλο, με την γάτα και τίποτε, δεν προμήνυε ότι οι δυο τους θα παντρεύονταν μια δεκαετία, αργότερα.

ΠΗΓΗ:Elena's Diary.

1954. Αθήνα. H Πύλη Αδριανού, στην γωνία της Λεωφόρου Αμαλίας.

1956. Διαφήμιση του βασιλικού υπερωκεάνιου "ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΦΡΕΙΔΕΡΊΚΗ" ιδιοκτησίας του εφοπλιστή Ευγένιου ΕΥΓΕΝΙΔΗ.

1960. Αθήνα. Θέατρο «ΚΕΝΤΡΙΚΟΝ». Οι ηθοποιοί της παράστασης ψάλουν τα κάλαντα. Όρθιοι, από αριστερά, Κώστας Ρηγόπουλος, Σούλα Αθανασιάδου, Δημήτρης Χορν, Σπύρος Μουσούρης. Καθισμένοι από αριστερά, Βούλα Χαρίλαου, Μάρω Κοντού, Σμαρώ Στεφανίδου, Μηνάς Χρηστίδης.

1960 (δεκαετία). Αθήνα. Η Ντόρα Γιαννακοπούλου, μα τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και τον Στέλιο Καζαντζίδη.

1960 (δεκαετία). Αθήνα. Ο Μίκης Θεοδωράκης, με τους Γ. Διδίλη, Γρ. Μπιθικώτση, Γ. Ρίτσο, Μ. Φαραντούρη, Β. Παπαγγελίδη, Κ. Παπαδόπουλο, Γ. Γλέζο, και Λ. Καρνέζη,

1966. Φοίνικας, προς Αεροδρόμιο. Αγροτικές κινητοποιήσεις.

1967. Αθήνα. Ο Φαίδων Γεωργίτσης παντρεύτηκε την Μπέτυ Αρβανίτη. Οι δύο τους υπήρξαν ένα, από τα ωραιότερα ζευγάρια της ελληνικής show business, αλλά και ένα από, τα πιο βραχύβια : Γνωρίστηκαν, στην αίθουσα αναμονής, για τις εξετάσεις εισαγωγής, στην δραματική σχολή του Κάρολου Κουν. Η ηθοποιός ήταν, τότε, ήδη, παντρεμένη και μητέρα ενός γιου, ωστόσο, μετά την αποφοίτηση τους, η Μπέττυ Αρβανίτη και ο Φαίδων Γεωργίτσης αποφάσισαν να παντρευτούν. Ο γάμος τους, όμως, κράτησε, τελικά, μόνο, τρία χρόνια.

Ο Φαίδων Γεωργίτσης είχε πει, σε συνέντευξή του : «Με την Μπέτυ, γίναμε ζευγάρι, στην σχολή και αργότερα, παντρευτήκαμε. Δεν ταιριάζαμε, όμως, ως χαρακτήρες. Οι καβγάδες μας θα μπορούσαν να γίνουν θέμα, σε έργο του Στρίνμπεργκ. Εκείνη είχε, ήδη, ένα γιο και δεν ήθελε άλλο παιδί. Εγώ, όμως, ήθελα οικογένεια, παιδιά. Μετά από αυτό, η σχέση είχε ξεφτίσει.».

#elenasdiary #faidongeorgitsis #bettyarvaniti #goldengreeks

Αύγουστος 1970. Ο ηθοποιός Χρήστος Πολίτης (Χρήστος Πιατουλάκης Ηρακλειο Κρήτης 27 Δεκεμβρίου 1942), μαζι με την συνάδελφό του Βέρα Κρούσκα, σε φωτογράφιση, για το περιοδικό «ΦΑΝΤΑΖΙΟ».

1975. Νόμισμα 50 γαλλικών φράγκων.

1970 (δεκαετία). Αλβανία. Ο Εnver Hoxha, σε ένα βίντεο, που περιέχει την 10ετή ομιλία του, για τον ρεβιζιονισμό. (Και όποιος αντέξει. Εγώ άντεξα)…

30/12/1977. Τίρανα. Η επιστολή του Enver Xoxha, στον φίλο του Pertef Babivuku.

“Αγαπώντας, σαν αδερφός, Pertef,

Η επιστολή, που μου στείλατε, με αφορμή τη συμμετοχή σας, στην ταφή, στο Κούκες, των οστών του επιφανούς Αλβανού πατριώτη και καταξιωμένου θείου σας, Χασάν Πρίστινα, με συγκίνησε, ιδιαίτερα. Με συγκίνησε, ιδιαίτερα, η αγάπη και ο σεβασμός, που τρέφετε, προς τους αδελφούς σας, της σοσιαλιστικής Αλβανίας, για την ένδοξη ιστορία των ηρωικών πολέμων του λαού μας.

Ο Χασάν Πρίστινα υπήρξε ένας, από τους πιο εξέχοντες πατριώτες, που έχει βγάλει ο αλβανικός εγκέφαλος. Η ζωή και η δραστηριότητά του, αποτελούν παράδειγμα αγάπης και ατέλειωτης αφοσίωσης, στην πατρίδα, θάρρους και σπάνιας γενναιότητας, του αγώνα, μέχρι θανάτου, για την προστασία των δικαιωμάτων των Αλβανών, για την απελευθέρωσή τους, από ξένες επιλογές, για εθνική ενότητα,, για την διατήρηση της γλώσσας, μητέρα των παραδόσεων τους.

Ο Χασάν Πρίστινα είναι μέρος αυτής της φωτεινής ικεσίας πατριωτών και ηρωικών πολεμιστών, οι οποίοι, μαζί με τον Ισμαήλ Κεμάλ, τον Λουίτζ Γκουρακούκικ, τον Ίσα Μπολετίνι και πολλούς άλλους, ύψωσαν την εθνική σημαία, στη Βλόρα το 1912 και έδειξαν, στον κόσμο, ότι κανείς δεν μπορούσε να κρατήσει τον Αλβανικό λαό, κάτω, από το ζυγό, ότι είχε αποφασίσει να ζήσει ελεύθερος, στα αρχαία εδάφη του, που κρατούσαν, με αίμα, για αιώνες.

Ως πιστός και άξιος γιος του Κρέσνικ Κοσσυφοπεδίου, ο Χασάν Πρίστινα πολέμησε, με καραμπίνα και πένα ενάντια, στην διάλυση της Αλβανίας, ενάντια, στον σωβινισμό των γειτονικών μοναρχών, ενάντια, στα χαμηλά παζάρια των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, σε βάρος του αλβανικού λαού. Με διπλώματα ρήτορα, δημοσιοσχετίστα και πολιτικός, πάλεψε, με όλη την ψυχή του, για να ακουσθεί, σε όλον τον κόσμο, η φωνή του αλβανικού λαού, για τα δικαιώματα του.

Οι πρόγονοί μας, πατριώτες και αγωνιστές της ελευθερίας, έθρεψαν, στις καρδιές του αλβανικού λαού, μια ένθερμη αγάπη, για την ελευθερία και την κυριαρχία της πατρίδας. Το Εργατικό Κόμμα μας έχει αναπτύξει, ακόμη, περισσότερο αυτά τα αγνά συναισθήματα. Έχει ριζώσει, στον λαό μας ένα υψηλό πατριωτικό πνεύμα, έναν ιδιαίτερο σεβασμό, για τις καλύτερες παραδόσεις του έθνους, μια θαρραλέα αποφασιστικότητα να αγωνισθεί, για την άνθηση και την πρόοδό του. Σας ευχαριστώ και πάλι, για την επιστολή, που μου στείλατε, εύχομαι υγεία και μακροζωία, χαρά και ευτυχία, στην οικογένεια σας.

(Σύμφωνα, με το πρωτότυπο, που βρίσκεται, στο Κεντρικό Αρχείο του Κόμματος).

1979. Αθήνα. Στο θέατρο «Διάνα», σπεύδουν να δώσουν συγχαρητήρια, στην απαστράπτουσα Ζωή Λάσκαρη, μετά την πρεμιέρα της «Κυρίας του Μαξίμ», οι Σταύρος Παράβας, Νίκος Φώσκολος και ο σκηνοθέτης της παράστασης Κώστας Μπάκας.

Δίπλα, στην πρωταγωνίστρια, διακρίνεται, σε παιδική ηλίκια, η κόρη της, Μάρθα Κουτουμάνου.

«Τον χαρακτήρα μου να τον χαλάσω, σε αυτόν τον χώρο, που λέγεται κινηματογράφος, ή θέατρο αποκλείεται. Αυτή θα είμαι, αυθόρμητη, αληθινή και όσοι με καταλαβαίνουν», είχε δηλώσει, σε συνέντευξή της, εκείνη την εποχή, η Ζωή Λάσκαρη.

ΠΗΓΗ: Elena's Diary

(Η αλήθεια είναι ότι τον χάλασε). Τάσος Αναστασόπουλος.

1980. Το παλαιό κτίριο του δήμου των Τιράνων (αριστερά), λίγες ημέρες, πριν κατεδαφισθεί. Δεξιά, παρατηρείται η γωνία του νεόδμητου εθνικού ιστορικού μουσείου. Το κτίριο κατεδαφίστηκε, για να ανοίξει η πλατεία.

1980 τέλη δεκαετίας). Καζακστάν. Παιδική κατασκήνωση της ύστερης σοβιετικής εποχής.

17/12/1981. Τίρανα. Μετά τα μεσάνυχτα, ο Μεχμέτ Σέχου, 68 ετών (1913-1981), πρωθυπουργός της Αλβανίας, για, περίπου, 27 χρόνια, βρέθηκε νεκρός, στην κρεβατοκάμαρα του σπιτιού του. Είχε αφήσει ένα γράμμα, στο κομοδίνο όπου ήταν γραμμένο :

"Μόνο ο Enver Hoxha θα το ανοίξει, προσωπικά και όχι οποιοσδήποτε άλλος".

"Φίλε Εμβέρ, στο βιβλίο "Όταν γεννήθηκε το κόμμα", στο κομμάτι, που γράφτηκε, από το χέρι σου, μεταξύ άλλων, μου έγραψες :

- 'Εσύ, αγαπητέ Μεχμέτ, ήσουν και είσαι ένας, από τους ένδοξους ηγέτες του Κόμματος, πάντα, στην πρώτη γραμμή κάθε πολέμου, ανά πάσα στιγμή, έτοιμος, άμωμος και με αρχές να προστατεύσεις τον λαό, την σοσιαλιστική Πατρίδα, το Κόμμα, που μας αναγέννησε και μας πέρασε, ως ηγέτες της επανάστασης, άμωμοι αγωνιστές, για τον κομμουνισμό, αφοσιωμένοι υπηρέτες του λαού, για τον μεγάλο πόλεμο, που έχετε πολεμήσει και κάνουμε, ως γιοι και ως πιστοί στρατιώτες του, το Κόμμα και ο λαός θα είναι ευγνώμονες. Εγώ, ο πιο κοντινός σου φίλος, στα προβλήματα και στους θριάμβους, σε αγκαλιάζω. Enver 11 Ιουνίου 1981'

Αλλά εγώ, ο πιο κοντινός σου φίλος, στα προβλήματα και τις νίκες, έκανα πολιτικά και ιδεολογικά, λάθος, πρόσφατα, αποδεχόμενος τον αρραβώνα του γιου μου, Σκέντερ, με την κόρη του Qazim Turdiu, τον αρραβώνα του οποίου, με την δίκαιη παρέμβασή σου, κατέστρεψα. Εξήγησα τους λόγους, που έκανα αυτό το πολιτικό λάθος, στην αυτοκριτική μου. Αυτή η αυτοκριτική της 12ης Νοεμβρίου, των 39 σελίδων, δεν αφαιρεί το "καμία προσδοκία", γιατί είναι ειλικρινής, απολύτως, ειλικρινής αυτοκριτική. Αυτή την αυτοκριτική, στην συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου, στις 17 Νοέμβρη, απορρίφθηκε, από όλα τα μέλη και τους υποψήφιους του Πολιτικού Γραφείου και τέλος, την αποκαλέσατε «άλλοθι», απαιτώντας, απόψε, να αναλογιστώ και να αναγνωρίσω όλες τις επικρίσεις, που μου έγιναν, στο Πολιτικό Γραφείο και να διαψεύσω, πλήρως, την αυτοκριτική μου, που την αποκαλέσατε 'άλλοθι', δηλαδή ψέμα, απάτη.

Σε ένα σημείωμα, που μου στείλατε, στις 28 Οκτωβρίου 1981, για το έργο-αυτοκριτική μου, που είχα στείλει, μου είπατε να αναλύσω τα αρνητικά στοιχεία του χαρακτήρα μου, ότι, εκεί, θα έβρισκα την πραγματική αιτία των λαθών. Και τους είπες "... κάποια αρνητικά στοιχεία χαρακτήρα, που, συχνά, εμφανίζονται, στο πολύ γόνιμο έργο, που κάνω, προς το συμφέρον του Κόμματος, για το οποίο αγαπάς και δίνεις την ζωή σου". Ναι, φίλε Enver, πάντα, ήμουν έτοιμος να δώσω την ζωή μου, για το Κόμμα. Και αυτό, ακριβώς, κάνω τώρα : Αφήνω την ζωή μου, για το Κόμμα, για να σου δώσω την μόνη ευκαιρία, που μου έχει απομείνει, εσύ αγαπημένε μου φίλε, δάσκαλε και αδελφέ, εγώ, ο πιο κοντινός σου φίλος, στα προβλήματα και στους θριάμβους, όπως, σωστά, με αποκαλέσατε, να μάθω το αλήθεια.

Αφήνω τη ζωή μου, για το Κόμμα, χωρίς δισταγμό και εν ψυχρώ, επειδή δενμπορώ να αφήσω άλλο τρόπο υπεράσπισης του Κόμματος. Ποιός; Από τα φίδια της συμμορίας και τους χρουστσοφικούς, που, δυστυχώς, κατάφεραν να σας περιβάλουν, να σας χωρίσουν, μόνιμα, από τον φίλο, στα προβλήματα και στις νίκες.

Ποιοί είναι αυτοί, από εσάς εξαρτάται να τους βρείτε, είναι γνωστοί, είναι γνωστοί.

Δεν έχω καμία προσδοκία, από όλα όσα έχω γράψει, για σένα ως φίλο, ως μαρξιστή-λενινιστή δάσκαλος μου και ως αδερφό. Αλλά, τώρα, που χωριστήκαμε, σωματικά, λέω αυτό, που δεν μπορούσα να σας πω, γενικά, σήμερα, γιατί. ποτέ, δεν δημιουργήσατε προϋποθέσεις, για να σας πω την αλήθεια, για αυτούς. Δεν σκοτώνω τον εαυτό μου, αλλά σκοτώθηκα, από τον ενδιαφέροντα συμμορίτη , το κουτάβι του Koçi Xoxe και τον μαθητή του, που, με τις κατάπτυστες ίντριγκες του, μπαίνοντας, σε μια συμμαχία προδοσίας, με τον Χρουστσώφ, που θεωρείτε «ειλικρινή» και οι δύο, μαζί, με τα νήματα τους, θα θάψουν την σοσιαλιστική Αλβανία· τί προδότης Ο Beqir Balluku και η συμμορία του, δεν μπόρεσαν να το κάνουν, ο δικός μας Χρουστσώφ ήταν θα το κάνει, αύριο, ο οποίος, όπως άκουσα, με τα ίδια μου τα αυτιά, αλλά δεν θα μπορούσα, ποτέ, να σας το πω αυτό και για όλα όσα είχατε δημιουργήσει τις προϋποθέσεις, για αυτό μίλησε, για αυτούς τους δύο (το φίδι, με ενδιαφέρουσα καριέρα και νέος Χρουστσώφ, όπως τον έχω ακούσει να λέει, όταν χωρίσαμε, με την Μόσχα: «Γιατί είμαστε οι μόνοι μαρξιστές-λενινιστές;» "Αυτό σημαίνει ότι δεν συμφωνήθηκε ότι χωρίσαμε, με τους ρεβιζιονιστές του Χρουστσώφ. Δεν πιστεύεις αυτά, που σου λέω, αν θέλεις, αυτή είναι η δουλειά σου, αλλά εγώ, δεν έχω άλλη ευκαιρία να ανακαλύψω αυτήν την συνωμοσία, ενεργώ, όπως έκανα. Αυτά αφαιρούνται, σήμερα, ως αποστραγγισμένοι κομμουνιστές, αλλά αύριο δεν θα είστε εσείς, ο Χρουστσώφ θα επιστρέψει, από την .χρουστσωφική Μόσχα. Όχι, φίλε Enver, έκανα λάθος, για τους λόγους, που είπα, στην αυτοκριτική, έχω και ελαττώματα, στην δουλειά μου, αλλά να έχω δουλέψει, μαζί σου, για να βάλω τον εαυτό μου, πάνω, από το Κόμμα κλπ., κατηγορίες αυτής της φύσης, που έγιναν, εναντίον μου, δεν το έκανα, ποτέ, αυτό, ήταν μια τερατώδης κατηγορία, που δεν θα δεχτώ, ποτέ. Και η αυτοκριτική μου δεν ήταν άλλοθι, αλλά ειλικρινής. Δούλεψα όλη μου την ζωή, για το Κόμμα, για τον λαό, δεν αγωνίστηκα, ποτέ και δούλεψα, για μια "καρέκλα", για την σχόλη, για να με λένε "στρατηγικό", για να βγω, μπροστά, από τον Εμβέρ Χότζα, για προσωπικά προνόμια. Η πιο θλιβερή κατηγορία, εναντίον, μου από τους χρουστσωφικούς συμμορίτες και άλλους, υπό την επιρροή τους, ήταν ότι έκανα το λάθος να "θέσω τον εαυτό μου πάνω, από το Κόμμα", για να εμφανισθεί, δηλαδή, κατά του Κόμματος. Τόσο γρήγορα, ξεχάσατε τους πολέμους, που κάναμε, μαζί, ενάντια, σε εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς; Εσείς, προσωπικά, δεν με αποκαλέσατε εχθρό, αλλά ο ο χρουστσωφικός συμμορίτης και άλλοι, κατηγορώντας με ότι βάζω τον εαυτό μου, πάνω, από το Κόμμα, ουσιαστικά, με κατηγορήσατε, ως εχθρό.

Όχι φίλε μου Enver, δεν είμαι εγώ ο εχθρός, ο εχθρός είναι η συμμορία. Θυμάστε, που, κάποτε, μιλήσαμε, για τον αρραβώνα του Αλέξανδρου, στο σπίτι σας, όπου είχα έλθει να κλάψω, για εκείνο το πολιτικό λάθος που έκανα, και βλέπετε ότι ο εχθρός, πάντα, προσπαθούσε να βάλει την σφήνα ανάμεσα, στους δύο, εννοώντας να καθορίσει την ηγεσία, και ανέφερα τον Koçi Xoxe, Liri Belishova και Τσου Ενλάι;

Δεν μπόρεσαν να φθάσουν, τον στόχο. Την ίδια πρόβλεψη έκανε και ο Beqir Balluku, αλλά δεν μπόρεσε να φθάσει, στην κορυφή της πλοκής. Αυτή την φορά, η συμμορία έφθασε, στην κορυφή. Μπορείς να με λες, όπως θες, από σένα εξαρτάται! Αλλά πεθαίνω, για το Κόμμα, να σας πω την τελευταία εντολή : Σώστε το Κόμμα και τον σοσιαλισμό, από την συμμορία και τον Χρουστσώφ, αλλιώς, αφού εσείς φύγετε, εδώ, οι χρουστσωφικοί θα κυβερνήσουν και ο σοσιαλισμός θα τελειώσει. Αν αγνοήσεις αυτά, που λέω, για τους χρουστσωφικούς τώρα, δεν φταίω εγώ αγαπητέ Enver, τώρα όλη η ευθύνη θα πέσει, πάνω σου. Έκανα το καθήκον μου, με τον μόνο τρόπο, που μου δόθηκε η ευκαιρία - αυτοκτονία.

Για άλλη μια φορά : οι χρουστσωφικοί εμπιστεύτηκαν το Κόμμα! Το κόμμα μας έχει στελέχη γεμάτα, από πιστούς και πολλούς άλλους.

Ζήτω το ένδοξο Κόμμα μας, με την, πάντα, δεξιά, μαρξιστική-λενινιστική γραμμή!

Να σας ζήσει, τουλάχιστον, για να εξασφαλίσετε το κόμμα του Σοσιαλισμού από την χρουστσωφική συμμορία, τους δύο σημερινούς πιο επικίνδυνους συνωμοσιολόγους και για πολλά, πολλά χρόνια, ακόμη!

Κάτω ο ιμπεριαλισμός, με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, στην κορυφή! Κάτω ο ρεβιζιονισμός, με τον σοσιαλ-ιμπεριαλισμό, στην κορυφή! Ζήτω ο κομμουνισμός!

Κάτω η αντίδραση!

Να είναι καλά η οικογένειά μου - ο Figire, γιοι (συμπεριλαμβανομένου Skender και Union), παιδιά και γαμπροί!

Αν δείτε ότι είναι, προς το συμφέρον του Κόμματος, πείτε ότι «Ο Μεχμέτ πέθανε, τυχαία, χρησιμοποιώντας όπλα”, ή, όπως θέλετε.

Ακόμη και αν με αποκαλέσατε εχθρό, πιστεύω ότι τίποτε, δεν μένει ανεξερεύνητο, από τον χρόνο, η αλήθεια δεν πεθαίνει, ποτέ.

Πεθαίνω αθώος, η συμμορία της Αλβανίας με σκότωσε!

Μεχμέτ Σέχου

17 Δεκεμβρίου 1981”.

---(Την επιστολή αυτή ανάρτησε, πριν από, περίπου, 20 χρόνια, ο Pascal Milo, ο οποίος, όπως λέει, είχε δώσει την φωτοτυπία, σε πρώην αξιωματούχο, αλλά όχι, με σημαντικές αναρτήσεις).

11/12/1981. Ελ Σαλβαδόρ. "Η σφαγή του Ελ Μοζότε" : Το τάγμα "Atlacatl" του στρατού του Ελ Σαλβαδόρ, που δημιουργήθηκε, στις ΗΠΑ, για να ενισχύσει το δικτατορικό καθεστώς, στην χώρα, μπαίνει, στο χωριό Ελ Μοζότε.

Ο Ρόναλντ Ρήγκαν είχε αναλάβει την Προεδρία, στις αρχές της ίδιας χρονιάς και οι ΗΠΑ στήριζαν την δικτατορία, (με πρόσχημα την αντίθεση, στην "επέκταση του κομμουνισμού"), για να τσακίσει το "Εθνικό Μέτωπο Απελευθέρωσης Φαραμπούντο Μαρτί (FMLN)". Στο μέτωπο αυτό, είχαν συσπειρωθεί διάφορες αριστερές και αντάρτικες οργανώσεις, που αγωνίζονταν, για δημοκρατία και για την ανεξαρτησία της χώρας.

Οι Αμερικανοί πρόσφεραν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια, για την οικονομική και στρατιωτική ενίσχυση της δικτατορίας, στο Ελ Σαλβαδόρ.

Το τάγμα Atlacatl δημιουργήθηκε, το 1980, στις ΗΠΑ, στην διαβόητη "Σχολή της Νότιας Αμερικής" (School of the Americas-SOA), που εκπαίδευσε τους περισσότερους πραξικοπηματίες στρατιωτικούς, σε χώρες της Λατινικής Αμερικής. Αμέσως μετά, ξεκίνησε τρομοκρατικές επιχειρήσεις, στην ύπαιθρο, σε συνεργασία, με τις άλλες δυνάμεις της δικτατορίας.

Στις 11 Δεκεμβρίου 1981, εισήλθε, στο χωριό Ελ Μοζότε. Οι στρατιώτες μαζεύουν τους χωρικούς στην πλατεία και τους αναγκάζουν να ξαπλώσουν με το πρόσωπο στο χώμα. Οι γέροι απομακρύνονται, βασανίζονται, για το, αν οι γιοι τους είχαν ενταχθεί, στο αντάρτικο και έπειτα δολοφονούνται.

Οι γυναίκες βιάστηκαν και εκτελέστηκαν. Ορισμένες, που είχαν μωρά, μαζί, με τα παιδιά του χωριού, υποχρεώθηκαν να μπουν, σε μία μονή, πίσω, από την ρωμαιοκαθολική εκκλησία του χωριού. Οι στρατιώτες τις πυροβολήσαν και τους έριξαν χειροβομβίδες. Στο τέλος, έσφαξαν όλα τα παιδιά (με μαχαίρια, άλλα τα κρέμασαν, στα δέντρα κ.α).

Δολοφόνησαν όλους τους ανθρώπους, που συνάντησαν : γηραιούς ενήλικες, άνδρες, γυναίκες, αγόρια και κορίτσια, σκότωσαν ζώα, κατέστρεψαν και έκαψαν φυτείες, σπίτια, οτιδήποτε σχετιζόταν, με την κοινότητα. Στην συνέχεια, λεηλάτησαν και άλλα χωριουδάκια της περιοχής.

Συνολικά, στο Ελ Μοζότε, στο βορειοανατολικό τμήμα της περιφέρειας Μορασάν και στα γειτονικά χωριά, δολοφονήθηκαν, το 1981, τουλάχιστον, 988 άνθρωποι, ανάμεσά τους, 558 παιδιά.

Οι σφαγές, που έγιναν, στις 11 και 12 Δεκεμβρίου 1981, αποκαλύφθηκαν, από δημοσιογράφους των New York Times και της Washington Post, που έφθασαν, στον τόπο του εγκλήματος, μαζί με έναν φωτογράφο, εβδομάδες, μετά την σφαγή. Πτώματα κείτονταν, ακόμη, στα καλαμποκοχώραφα και στα λασπόσπιτα, βορρά, στα όρνεα.

Η κυβέρνηση Ρήγκαν αρνήθηκε πως τα "συμμαχικά" στρατεύματα του Ελ Σαλβαδόρ διέπραξαν την σφαγή. Η Αμερικανική Πρεσβεία, στο Σαν Σαλβαδόρ, δήλωσε πως την ευθύνη είχαν οι αντάρτες. Την ίδια γραμμή ακολούθησε και η δικτατορία.

Για πολλά χρόνια, συγγενείς των θυμάτων συναντούσαν την άρνηση των αρχών, όχι, μόνο, για έρευνα και δίκη αλλά ακόμη και για την ύπαρξη της σφαγής Τελικά, μια ιατροδικαστική εκταφή, στο σημείο, κοντά, στην μονή, πίσω, απο μια εκκλησία του Ελ Μοζότε, ανακάλυψε τα πτώματα, τουλάχιστον, 143 ατόμων, το 90% εξ αυτών, κάτω των 12 ετών - η μέση ηλικία ήταν τα 6 χρόνια.

30 χρόνια μετά, το 2011, η κυβέρνηση και το κράτος του Σαλβαδόρ δημοσίευσε μια "συγνώμη".

Κανένας δεν τιμωρήθηκε, για την σφαγή. Δεν υπήρξε, ποτέ, δικαιοσύνη.

1983 (χειμώνας). Φλώρινα. Ο χιονιάς, εκείνης της εποχής θεωρείται ένας, από τους πιο σφοδρούς και ιστορικούς χειμώνες, που έζησε η πόλη, τον 20ό αιώνα και έχει μείνει, έντονα, χαραγμένος, στην μνήμη των κατοίκων.

Το χιόνι έπεφτε, για πολλές συνεχόμενες ημέρες, με αποτέλεσμα να συσσωρευθεί, σε τεράστια ύψη, μέσα στην πόλη, ενώ το ψύχος ήταν ακραίο, με θερμοκρασίες, που έπιασαν διψήφιους βαθμούς, κάτω, από το 0. Σε πολλά σημεία της Φλώρινας, το ύψος του χιονιού ξεπέρασε το ένα μέτρο, ενώ, στα περίχωρα, ήταν ακόμη μεγαλύτερο.

Η πόλη παρέλυσε, συγκοινωνιακά : δρόμοι έκλεισαν, ο σιδηρόδρομος και τα λεωφορεία σταμάτησαν. Σχολεία και υπηρεσίες έκλεισαν, για ημέρες. Υπήρχαν διακοπές ρεύματος και θέρμανσης, κάνοντας τον χειμώνα, ιδιαίτερα, δύσκολο, για τα νοικοκυριά. Ο στρατός και οι τοπικές αρχές συνέβαλαν, στον αποχιονισμό και στην μεταφορά βασικών αγαθών.

Ο χιονιάς του 1983, που έμεινε, στην ιστορία και έγινε σημείο αναφοράς, συγκρίνεται, μέχρι σήμερα. με άλλους «θρυλικούς» χειμώνες, στην Δυτική Μακεδονία, ενώ αποτελεί συχνό θέμα αφηγήσεων και παλιών φωτογραφιών, στην Φλώρινα.

Πηγή-Πολίτης της Φλώρινας. Weather News Greece group official.

1983. Μέτσοβο. Ο Ευάγγελος Αβέρωφ, τότε, Πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας εγκαινιάζει τα κομματικά γραφεία, στο Μετσοβο. Αριστερά, ο, τότε, Δήμαρχος Δημήτριος Τόπης, ο Σωτήρης Παπαποστόλου Δημοτικός Συμβουλος και αριστερά, ο Δημοτικός Σύμβουλος Αλέξανδρος Καχριμάνης.

1993. Σήμα της Μασονικής Στοάς Ελλάδας και Κύπρου.

2025. Πολωνία. Αρχαιολόγοι ανακαλύπτουν έναν τεράστιο μαζικό τάφο Γερμανών στρατιωτών, από τον χειμώνα του 1944 - 1945, κρυμμένον, για δεκαετίες, κάτω. από, μόνο, 40 εκατοστά έδαφος.

1/1/2025 - 31/12/2025. Οι ουκρανικές απώλειες, σε στρατιωτικό προσωπικό και σε πολεμικό υλικό, σύμφωνα, με ρωσικές πηγές. Ο υπολογισμός αναφέρει 515.941 στρατιωτικούς των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων, εντός του 2025 και την απώλεια 1.504.618 στρατιωτικούς της ουκρανικής πλευράς, σε όλη την περίοδο του ρωσοουκρανικού πολέμου, από τις 24/2/2022, έως την 31/12/2025.