28-31/1/1996 - 1/2026. Η ελληνική ήττα, στα Ίμια, 30 χρόνια, μετά. 1500 πΧ - 2025 μΧ. Το DNA, των αρχαίων και των σύγχρονων Ελλήνων. 340 πΧ - 330 πΧ. Ο Έφηβος των Αντικυθήρων. 1922. Ο Σεμιόν Ιβάνοβιτς Αράλωφ και η μεγάλη βοήθεια των Σοβιετικών, στους κεμαλιστές. 1893-2026. ΗΠΑ. Από την Χαβάη, στην Γροιλανδία. 25/1/1911. Εκτελέστηκε η Κάννο Σούγκα. 1912-1913. Χειμάρα. Τουρκαλβανοί, στον Α' βαλκανικό πόλεμο. 1943. Κρήτη. 5/1945. Ο Χάινριχ Χίμμλερ, σε καθεστώς αιχμαλωσίας. 1916-1946. Θεσσαλονίκη. 1926-2026. Αθήνα. 1985. Ο Steven Hawking. 1/4/1958. Το αρχικό δελτίο του Μίμη Δομάζου, στον ΠΑΟ. 15/1/2026. Πέθαναν η πριγκίπισσα Ειρήνη της Ελλάδας και της Δανίας Ειρήνη και η ηθοποιός Μέλπω Ζαρόκωστα και μετέπειτα. (208).

Ιανουαρίου 30, 2026

28-31/1/1996 - 2026. Η προδοσία των Ιμίων, από τον Κώστα Σημίτη και την κυβέρνησή του 30 χρόνια, μετά, με την ενσυνείδητη ανατροπή του αρχικού σχεδιασμού του Ανδρέα Παπανδρέου, για την επέκταση της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης, στο Αιγαίο, στα 12 ναυτικά μίλια.

2025. Το DNA των αρχαίων και των σύγχρονων Ελλήνων. Δυο videos, που αξίζει να παρακολουθηθούν. (Κάνετε κλικ, πάνω, στην υπογραμμισμένη πρόταση «παρακολουθήστε, στο YouTube», στο δεύτερο video, για να ανοίξει, στο YouTube).

340 πΧ - 330 πΧ. Ο Έφηβος των Αντικυθήρων.

Ένα άγαλμα, που δεν ήταν να σωθεί… αλλά σώθηκε.

Ένα ναυάγιο, που δεν έφθασε, ποτέ, στην Ρώμη… και άλλαξε την Ιστορία.

Ο Έφηβος των Αντικυθήρων είναι ένα, από τα ελάχιστα αυθεντικά χάλκινα αριστουργήματα της αρχαίας Ελλάδας, που γλίτωσαν, από το λιώσιμο και την αντιγραφή. Γιατί; Επειδή έμεινε, για αιώνες, κρυμμένος, στον βυθό της θάλασσας.

Στο ίδιο ναυάγιο βρέθηκαν έργα τέχνης, θησαυροί και ο περίφημος Μηχανισμός των Αντικυθήρων.

Μια πραγματική κάψουλα του χρόνου, από τον 1ο αιώνα π.Χ. Με ένθετα μάτια, από υαλόμαζα και αποκατάσταση, που έγραψε ιστορία.

Ποιός ήταν, τελικά, ο Έφηβος; Ο Πάρις; Ο Περσέας; Άγνωστο.

1922 - 1923. Ο Σεμιόν Ιβάνοβιτς Αράλωφ, αριστερά, από τον Κεμάλ (κέντρο). Ο μπολσεβίκος στρατιωτικός και διπλωμάτης, πρεσβευτής της Σοβιετικής Ένωσης, στην Τουρκία, διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο, στην βοήθεια, που προσφέρθηκε, στον Κεμάλ. Ο Σεμιόν Ιβάνοβιτς Αράλωφ έπαιξε καθοριστικό ρόλο, στις σχέσεις, μεταξύ της νεαρής Σοβιετικής Ένωσης και της αναδυόμενης κεμαλικής Τουρκίας, κατά την διάρκεια του Τουρκικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας.Έφτασε, στην Άγκυρα, τον Ιανουάριο του 1922, ως πρεσβευτής της Σοβιετικής Ρωσίας και η δράση του επικεντρώθηκε, στους εξής άξονες. Ο Αράλωφ ήταν ο άνθρωπος, που "κλείδωσε" την ροή της σοβιετικής βοήθειας, προς τις δυνάμεις του Μουσταφά Κεμάλ, υπό την επίβλεψή του, παραδόθηκαν μεγάλες ποσότητες όπλων και πυρομαχικών. Μεταφέρθηκαν σημαντικά ποσά, σε χρυσό, τα οποία ήσαν κρίσιμα, για την χρηματοδότηση του τουρκικού στρατού, απέναντι, στις ελληνικές δυνάμεις. Ως έμπειρος στρατιωτικός (είχε διατελέσει επικεφαλής της σοβιετικής στρατιωτικής κατασκοπείας - GRU), ο Αράλωφ δεν ήταν ένας απλός διπλωμάτης. Συνόδευε, συχνά, τον Κεμάλ, στο μέτωπο και παρείχε συμβουλές, για την οργάνωση του στρατού. Εργάστηκε, για να ενισχύσει το αντιιμπεριαλιστικό αίσθημα, παρουσιάζοντας τον αγώνα των Τούρκων, ως κοινό μέτωπο, με τους Σοβιετικούς, ενάντια, στις δυνάμεις της Αντάντ.

Η παρουσία του στην Άγκυρα έδινε διεθνή νομιμοποίηση, στην κυβέρνηση του Κεμάλ, σε μια εποχή, που η Κωνσταντινούπολη βρισκόταν, ακόμη, υπό συμμαχική κατοχή. Μάλιστα, ο Αράλωφ εμφανίζεται, μαζί με τον Μουσταφά Κεμάλ και τον σοβιετικό στρατηγό Φρούνζε, στο περίφημο Μνημείο της Δημοκρατίας, στην πλατεία Ταξίμ της Κωνσταντινούπολης, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, για την βοήθεια της Ρωσίας. Η δράση του Αράλωφ εξασφάλισε ότι ο Κεμάλ δεν θα ξέμενε, από πόρους, στην πιο κρίσιμη καμπή του πολέμου (πριν, από τη Μεγάλη Επίθεση του Αυγούστου του 1922. Ο Αράλωφ δεν περιορίστηκε, μόνο, στα τυπικά διπλωματικά καθήκοντα, ή στην μεταφορά χρημάτων. Λειτούργησε, ως ένας πολυδιάστατος σύμβουλος και "σύνδεσμος", που βοήθησε τον Κεμάλ να σταθεροποιήσει το εσωτερικό του μέτωπο και να οργανώσει το κράτος του. Ο Αράλωφ γνώριζε, καλά, την δύναμη της ψυχολογικής πίεσης. Βοήθησε το επιτελείο του Κεμάλ να στήσει έναν μηχανισμό προπαγάνδας, που στόχευε την τόνωση του ηθικού των Τούρκων στρατιωτών, παρουσιάζοντάς τους ότι έχουν, πίσω τους, μια "τεράστια δύναμη", την ΕΣΣΔ. Στο εξωτερικό, την διασπορά ειδήσεων, που εμφάνιζαν τον ελληνικό στρατό, ως απομονωμένο και τις δυνάμεις της Αντάντ, ως διχασμένες.

Ως πρώην ιδρυτικό στέλεχος των σοβιετικών μυστικών υπηρεσιών, ο Αράλωφ μοιράστηκε, με τους Τούρκους, τεχνογνωσία, στην κατασκοπεία. Βοήθησε, στην αναδιοργάνωση των δικτύων πληροφοριών της Άγκυρας. Παρείχε πληροφορίες, για τις κινήσεις των Βρετανών, στην περιοχή και τις προθέσεις των Συμμάχων, τις οποίες υπέκλεπταν οι Σοβιετικοί πράκτορες, στην Ευρώπη.Ο Αράλωφ χρησιμοποίησε την σοβιετική επιρροή, για να πείσει μουσουλμανικούς πληθυσμούς της Ανατολής (που βρίσκονταν, υπό σοβιετικό έλεγχο) να στείλουν οικονομική βοήθεια, στον Κεμάλ. Παρουσίαζε τον κεμαλικό αγώνα ως έναν παγκόσμιο αντι-αποικιακό αγώνα, κινητοποιώντας, έτσι, κεφάλαια, από περιοχές, όπως η Μπουχάρα. Πριν την πλήρη επικράτηση του Κεμάλ, υπήρχαν τριβές, στα ανατολικά σύνορα της Τουρκίας. Ο Αράλωφ εργάστηκε, για να διασφαλίσει ότι δεν θα υπήρχε σύγκρουση, μεταξύ Τούρκων και Σοβιετικών, στον Καύκασο.

Ο Κεμάλ θα μπορούσε να αποσύρει στρατεύματα, από τα ανατολικά (σύνορα, με Αρμενία/Γεωργία) και να τα μεταφέρει, στο Δυτικό Μέτωπο, κατά των Ελλήνων, έχοντας το κεφάλι του ήσυχο ότι οι Ρώσοι δεν θα του επιτεθούν. Εκτός, από τα όπλα, ο Αράλωφ έφερε, στην Άγκυρα Ρώσους τεχνικούς και αξιωματικούς, που εκπαίδευσαν τους Τούρκους, στην χρήση του νέου πυροβολικού, στην συντήρηση των αεροσκαφών (τα ελάχιστα, που διέθεταν, τότε), στις τηλεπικοινωνίες και την χρήση ασυρμάτου, στο πεδίο της μάχης. Παρά την στενή συνεργασία, ο Αράλωφ ήταν "σκληρό καρύδι". Ενώ βοηθούσε τον Κεμάλ, προσπαθούσε, ταυτόχρονα, να προστατεύσει τα σοβιετικά συμφέροντα, πιέζοντας, για την νομιμοποίηση του Κομμουνιστικού Κόμματος στην Τουρκία, κάτι, που ο Κεμάλ, τελικά, απέφυγε, με διπλωματικούς ελιγμούς.

16/1/1893 - 2026. Από την Χαβάη, στην Γροιλανδία.

Η Προσάρτηση της Χαβάης, Η Νύχτα, που Έπεσε το Βασίλειο

Το απόγευμα της 16ης Ιανουαρίου 1893, η βασίλισσα Λυδία Λιλιουοκαλάνι στεκόταν σιωπηλή, πίσω από τα παραθυρόφυλλα του ανακτόρου Iolani, βλέποντας την πόλη να παραδίνεται, αργά, στο δειλινό. Στους δρόμους, μικρές ομάδες ενόπλων Αμερικανών, ιδιοκτήτες φυτειών ζαχαροκάλαμου, έμποροι και απόγονοι προτεσταντών ιεραποστόλων, κινούνταν, με νευρική αποφασιστικότητα. Στο λιμάνι, το αμερικανικό πολεμικό πλοίο USS Boston είχε αγκυροβολήσει και ο διοικητής του, ναύαρχος John L. Stevens, είχε, ήδη, δώσει εντολή, στους πεζοναύτες, να αποβιβαστούν.

Η Λιλιουοκαλάνι δεν έτρεφε αυταπάτες, για το τί επρόκειτο να διαδραματιστεί. Είχε ανέλθει, στον θρόνο, μόλις το 1891, διαδεχόμενη τον αδελφό της, Καλακάουα, και είχε αγωνισθεί, για την αποκατάσταση της μοναρχίας, που είχε αλωθεί, από την ισχύ της αμερικανικής οικονομικής διείσδυσης. Το 1887, υπό την άμεση απειλή ενόπλων εποίκων, ο Καλακάουα είχε εξαναγκασθεί να υπογράψει το αποκαλούμενο "Σύνταγμα της Ξιφολόγχες" - Bayonet Constitution, ένα καταστατικό κείμενο, που περιόριζε, δραστικά, τις βασιλικές αρμοδιότητες, παρέχοντας δικαίωμα ψήφου, αποκλειστικά, στους οικονομικά ευκατάστατους, ευνοώντας, κατ' ουσίαν, την λευκή ελίτ. Η Λιλιουοκαλάνι, ευγενική, αλλά ανυποχώρητη, είχε δεσμευθεί να το καταργήσει, θεωρώντας το προϊόν εξαναγκασμού και εθνικής ταπείνωσης.

Στις 17 Ιανουαρίου 1893, η αποκαλούμενη "Επιτροπή Ασφαλείας", ένα σώμα δεκατριών Αμερικανών επιχειρηματιών, με επικεφαλής τον Sanford Dole, ανακήρυξε την ανατροπή της μοναρχίας και την εγκαθίδρυση "προσωρινής κυβέρνησης". Ο ναύαρχος Stevens αναγνώρισε, αμέσως, το νέο καθεστώς. Η βασίλισσα, αντιμέτωπη, με τα όπλα των πεζοναυτών και την βεβαιότητα ότι η αντίσταση θα οδηγούσε σε αιματοχυσία, παραδόθηκε χωρίς βία. Στην διαμαρτυρία της έγραψε : "Παραχωρώ την εξουσία μου, στις υπέρτερες δυνάμεις των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, με την ελπίδα ότι η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών θα αποκαταστήσει την δικαιοσύνη".

Κατά τις επόμενες νύχτες, κλεισμένη, στο ανάκτορο, που δεν ήταν, πια, δικό της, η Λιλιουοκαλάνι συνέθεσε το τραγούδι, που θα έμενε, στην ιστορία, ως το πένθιμο άσμα της χαμένης της κυριαρχίας : το "Aloha 'Oe" - «Αντίο, σε Σένα». Αν και είχε, επισήμως, γραφεί έτη, νωρίτερα, ως ερωτικό τραγούδι, η λαϊκή μνήμη το υιοθέτησε, ως συλλογικό μοιρολόι· έναν σπαρακτικό αποχαιρετισμό, προς μια πατρίδα, που χάθηκε, από τον χάρτη, μέσα σε μια, μόλις, νύχτα.

Η Λιλιουοκαλάνι, Η Καλλιεργημένη Βασίλισσα

Αν και οι υποστηρικτές της μοναρχίας ήσαν έτοιμοι να αντιδράσουν, με τα όπλα, η Λιλιουοκαλάνι αρνήθηκε να δώσει την σχετική εντολή, προτιμώντας την παράδοση, από το λουτρό αίματος. "Δεν θα χύσω χαβανέζικο αίμα, για να σώσω τον θρόνο μου", δήλωσε. Η στάση της αυτή θα της στοίχιζε το βασίλειο, αλλά θα της χάριζε την ιστορική αξιοπρέπεια.

Λίγα χρόνια αργότερα, το 1895, όταν μια αποτυχημένη ένοπλη απόπειρα αποκατάστασης της μοναρχίας κατεστάλη, βίαια και ακολούθησαν συλλήψεις, η πρώην βασίλισσα κατηγορήθηκε, για συνωμοσία. Παρά το γεγονός ότι δεν είχε πάρει μέρος, φυλακίσθηκε, για εννέα μήνες, εντός των, άλλοτε, βασιλικών της διαμερισμάτων, σε συνθήκες αυστηρής απομόνωσης. Εκεί, προκειμένου να διατηρήσει την πνευματική της εγρήγορση, μετέφρασε τηυ Γένεση, στην χαβανέζικη γλώσσα και συνέθεσε ύμνους. Αφέθηκε ελεύθερη, μόνον, όταν υπέγραψε, επισήμως, την οριστική της παραίτηση, από κάθε διεκδίκηση του θρόνου, μια πράξη, που, όπως θα έγραφε, στα απομνημονεύματά της, ήταν "η σταύρωση της ψυχής μου".

Ο Sanford Dole, Ο Υιός Ιεραποστόλων, που Έγινε Πρόεδρος

Αν η Λιλιουοκαλάνι ήταν η τραγική ηρωίδα, ο Sanford Ballard Dole ήταν η ενσάρκωση της αντίφασης. Γεννημένος, το 1844, στην Χαβάη, τέκνο Αμερικανών προτεσταντών ιεραποστόλων, ο Dole γαλουχήθηκε, με τις αρχές του ιεραποστολικού ήθους : προσήλωση, στην έννοια του καθήκοντος και ακλόνητη πεποίθηση ότι ο δυτικός πολιτισμός όφειλε να εξαγνίσει και να "εκπολιτίσει" το γηγενές στοιχείο. Ο πατέρας του, Daniel Dole, αφιέρωσε την ζωή του στον προσηλυτισμό των ιθαγενών· ο υιός, Sanford, σπούδασε νομικά και επέστρεψε, στην Χαβάη, με το όραμα να χτίσει μια "αξιοπρεπή δημοκρατία".

Ο Dole και οι ομοϊδεάτες του, σχεδόν, όλοι απόγονοι ιεραποστόλων, ή λευκοί έποικοι δεύτερης γενιάς, είχαν ήδη συγκεντρώσει, στα χέρια τους, τεράστιες γεωργικές εκτάσεις, μετατρέποντας την Χαβάη, σε εμπορική αυτοκρατορία. Και η μοναρχία, με τις παρωχημένες και αυθαίρετες αξιώσεις της, στεκόταν εμπόδιο, στην πλήρη ενσωμάτωση των νησιών, στην αμερικανική οικονομική σφαίρα.

Όταν, το 1887, η πολιτική φατρία του Sanford Dole εξανάγκασε τον βασιλέα Καλακάουα να υπογράψει το περιώνυμο "Σύνταγμα της Ξιφολόγχης", ο ίδιος το εξέλαβε, ως θρίαμβο της συνταγματικής τάξης και ως επιβεβαίωση του οράματός του, περί "δημοκρατικής αναμόρφωσης". Λίγα χρόνια αργότερα, το 1893, με την ανατροπή της Λιλιουοκαλάνι και την κατάλυση της μοναρχίας, ο Dole ανακηρύχθηκε πρόεδρος της νεοσύστατης "Δημοκρατίας της Χαβάης".

Αργότερα, όταν η Χαβάη προσαρτήθηκε, οριστικά, στις ΗΠΑ, το 1898, ο Dole έγινε ο πρώτος κυβερνήτης της. Απεβίωσε το 1926, περιβαλλόμενος, από τιμές, ως “πατέρας του νέου καθεστώτος", ενώ, για τους περισσότερους ιθαγενείς Χαβανέζους, παρέμεινε ο άνδρας, που έκλεψε το βασίλειο.

Ο Sanford Dole δεν υπήρξε καιροσκόπος, ή δημαγωγός· φαίνεται πως πίστευε, με ειλικρίνεια, ότι υπηρετούσε το δημόσιο συμφέρον. Η αντίφασή του, ωστόσο, ήταν η ευρύτερη αντίφαση του τέλους του 19ου αιώνα. Πώς δικαιολογείται η κατάργηση της αυτοδιάθεσης ενός λαού, στο όνομα της "προόδου";

Η κληρονομιά του Dole παραμένει, έως σήμερα, αμφίσημη. Το όνομά του επιβίωσε, ως εμπορική επωνυμία. Η Dole Food Company, που ιδρύθηκε, από τον εξάδελφό του James Dole, εξελίχθηκε, σε μία από τις μεγαλύτερες πολυεθνικές επιχειρήσεις εξαγωγής ανανά, παγκοσμίως. Το σήμα "Dole", που βλέπει κανείς, σε κάθε σούπερ μάρκετ, είναι ένα ίχνος της Χαβάης εκείνης της εποχής.

Το Δίλημμα του Cleveland

Όταν η είδηση της ανατροπής έφθασε, στην Ουάσινγκτων, ο Πρόεδρος Grover Cleveland ένιωσε οργή και ντροπή. Ο ίδιος, γνωστός, για την προσήλωσή του, στην συνταγματική νομιμότητα και για τον σταθερό του σκεπτικισμό απέναντι, στον επεκτατισμό, αντελήφθη, αμέσως, ότι όσα είχαν διαδραματιστεί, στα νησιά, συνιστούσαν κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου.

Ανταποκρινόμενος, άμεσα, ο Cleveland ανέθεσε, στον James Henderson Blount, πρώην βουλευτή και γνωστό, για την νηφαλιότητά του, την διενέργεια ανεξάρτητης έρευνας. Η Έκθεση Blount, που παραδόθηκε, τον Ιούλιο του 1893, υπήρξε καταπέλτης : η ανατροπή της Λιλιουοκαλάνι ήταν προϊόν μιας, καλά, ενορχηστρωμένης συνωμοσίας, μεταξύ Αμερικανών εποίκων και του διπλωματικού και ναυτικού προσωπικού των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο ναύαρχος John L. Stevens είχε, αυθαιρέτως, παραβιάσει την αρχή της διεθνούς ουδετερότητας. Η "προσωρινή κυβέρνηση" δεν διέθετε καμμία, απολύτως, λαϊκή νομιμοποίηση· η εκθρόνιση της βασίλισσας ήταν αποτέλεσμα επέμβασης εξωγενών συμφερόντων.

Στις 18 Δεκεμβρίου 1893, ο Πρόεδρος Grover Cleveland κατέθεσε, ενώπιον του Κογκρέσου, ένα προεδρικό μήνυμα, που συγκαταλέγεται, δικαίως, μεταξύ των πλέον εμβληματικών τεκμηρίων ηθικής ακεραιότητας, στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών :

"Μέσω των ενεργειών των εκπροσώπων μας, οι Ηνωμένες Πολιτείες παραβίασαν την κυριαρχία ενός φίλιου και ανεξάρτητου έθνους. Η νόμιμη κυβέρνηση της Χαβάης ανατράπηκε, με την συνδρομή των ενόπλων δυνάμεών μας. Ο σεβασμός, πρός την τιμή και την δικαιοσύνη, μας υπαγορεύει την υποχρέωση να αποκαταστήσουμε, όσο αυτό καθίσταται εφικτό, την κατάσταση πραγμάτων, που ίσχυε, πριν από αυτή την παράνομη πράξη".

Ήταν μια αναπάντεχη ομολογία εθνικής ενοχής. Ο ανώτατος άρχων της ισχυρότερης δημοκρατίας της εποχής αναγνώριζε, δημοσίως, ότι το κράτος του είχε συμπράξει, σε πολιτική εκτροπή και αξίωνε την ηθική επανόρθωση. Εντέλλεται η αποστολή απεσταλμένου, στην Χαβάη, με ρητή εντολή να διαπραγματευθεί την αποκατάσταση της μοναρχίας και την η θεσμική αποκατάσταση της Λιλιουοκαλάνι.

Ωστόσο, η ηθική αποφασιστικότητα του Cleveland προσέκρουσε, στην πολιτική πραγματικότητα. Οι έποικοι της Χαβάης αρνήθηκαν, μετά βδελυγμίας, να εκχωρήσουν την εξουσία. Το Κογκρέσο, επηρεασμένο, από οικονομικούς παράγοντες, απαξίωσε την προεδρική έκκληση. Η δημοκρατία έκλεισε τα αυτιά, στην δικαιοσύνη. Ο Cleveland, αν και Πρόεδρος, αποδείχθηκε ανίσχυρος να επιβάλει την νομιμότητα.

Ως την λήξη της προεδρικής του θητείας, το 1897, η Χαβάη παρέμενε, υπό τον πλήρη έλεγχο των αποίκων. Και όταν ο διάδοχός του, William McKinley, ανέλαβε τα ηνία, τον Μάρτιο του ιδίου έτους, το πολιτικό κλίμα είχε αλλάξει. Τον Ιούλιο του 1898, σε μιά απλή ψηφοφορία του Κογκρέσου, χωρίς συνταγματική αλλαγή και χωρίς δημοψήφισμα, στην Χαβάη, το αρχιπέλαγος προσαρτήθηκε, στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η επιστολή του Cleveland έμεινε, στα αρχεία, ως μια ενοχλητική υπόμνηση : υπήρξε μια στιγμή, που η Αμερική μπορούσε να επιλέξει την δικαιοσύνη, αντί της ισχύος και δεν το έκανε.

Η προσάρτηση της Χαβάης αποτέλεσε καθοριστικό σταθμό, για την θαλάσσια προβολή ισχύος των Ηνωμένων Πολιτειών, την οποία ο Alfred Thayer Mahan, θεμελιωτής της αμερικανικής ναυτικής στρατηγικής, είχε προβλέψει και εισηγηθεί. Έναν αιώνα αργότερα, η αναθέρμανση της ιδέας της επικυριαρχίας πέραν των παραδοσιακών συνόρων, με πιό πρόσφατο παράδειγμα την πρόταση του Προέδρου Τράμπ, περί εξαγοράς, ή προσάρτησης της Γροιλανδίας, σηματοδοτεί την αναβίωση ενός αρχέγονου στρατηγικού ενστίκτου, που ανάγει την η ναυτική ισχύ, σε θεμέλιο της γεωπολιτικής ισχύος.

Η Γροιλανδία, μία παγωμένη και αραιοκατοικημένη νήσος, έχει πάψει να προσλαμβάνεται, πλέον, ως λευκή κηλίδα του παγκόσμιου χάρτη, αλλά, ως προωθημένος κόμβος του, υπό διαμόρφωση, αρκτικού θεάτρου, όπου αναφύονται νέες εντάσεις και ενεργειακά συμφέροντα. Αντιστοίχως, η Χαβάη, στα μάτια του Mahan, ήταν το κατεξοχήν σύμβολο του εξωστρεφούς μέλλοντος: ένας άξονας, μέσω του οποίου το νεαρό αμερικανικό κράτος μετεξελισσόταν, από ενδοχώρα, σε θαλασσοκράτειρα δύναμη. Όπως η αγορά της Louisiana, το 1803, διπλασίασε το αμερικανικό έδαφος, αν και οι παραχωρηθείσες εκτάσεις δεν ανήκαν, κυριαρχικά, στον Ναπολέοντα, αλλά, σε αυτόχθονες πληθυσμούς, που ουδέποτε ερωτήθησαν και όπως η αγορά της Αλάσκας, το 1867, αρχικώς, απαξιωμένη, ως "η ανοησία του Seward", κατέληξε να θεωρείται ορόσημο στρατηγικής διορατικότητας, έτσι και η προσάρτηση της Χαβάης συνιστούσε, μάλλον, την στρατηγική μετάβαση του αμερικανικού έθνους, από την ενδοχώρα, στο αρχιπέλαγος, εναρμονισμένη, με τον μεσσιανικό μύθο του Manifest Destiny και το αφήγημα του εθνικού πεπρωμένου.

Ο μύθος αυτός, ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ήσαν, μοιραία, προορισμένες να εκτείνουν την κυριαρχία τους, από τις ακτές του Ατλαντικού, μέχρι τον Ειρηνικό, είχε ήδη αποκρυσταλλωθεί σε γεγονότα, όπως η προσάρτηση του Τέξας, στον πόλεμο, με το Μεξικό, και η εδαφική ενσωμάτωση της Καλιφόρνιας. Ο Mahan, όμως, τον επέκτεινε, πέρα, από την ήπειρο : στον ωκεανό. Κατά την άποψή του, η Αμερική δεν μπορούσε να παραμείνει ηπειρωτική δύναμη, χωρίς να καταδικαστεί, σε ιστορική στασιμότητα. Όπως η αρχαία Ρώμη δεν απέβη αυτοκρατορία, όσο παρέμενε, εντός των γεωγραφικών ορίων της ιταλικής χερσονήσου, αλλά, μόνο, όταν κυριάρχησε, στην Μεσόγειο, έτσι και οι Ηνωμένες Πολιτείες έπρεπε να υπερβούν τα ηπειρωτικά τους όρια, για να εδραιωθούν, ως ναυτική υπερδύναμη.

Η αντιπαραβολή της Χαβάης και της Γροιλανδίας δεν εξαντλείται, στο γεγονός ότι πρόκειται, για νησιωτικά σύνορα. Το διακύβευμα είναι πολυπρισματικό : πώς ο προσδιορισμός της στρατηγικής σημασίας ενός γεωγραφικού χώρου εξαρτάται, από το ιστορικό momentum, τον τύπο του αντιπάλου, τις διαθέσιμες τεχνολογίες, και κυρίως, το πολιτικό ήθος ενός έθνους.

Alfred Thayer Mahan, Ο άνθρωπος, πίσω από την Θεωρία

Η ανάδυση των Ηνωμένων Πολιτειών, ως θαλασσοκρατορικής δυνάμεως, στο μεταίχμιο του 20ου αιώνα, στηρίχθηκε, σε ένα ενιαίο στρατηγικό αφήγημα, που συνδύαζε την γεωγραφία, με την ιστορία και την ναυτική επιχειρησιακή ικανότητα, με την αντίληψη, που είχε το έθνος, για τον εαυτό του. Ο άνθρωπος, που συμπύκνωσε αυτήν την γεωστρατηγική σύνθεση, υπήρξε ο Alfred Thayer Mahan, αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού, ιστορικός των ναυτικών συγκρούσεων, θεωρητικός της θαλάσσιας ισχύος και αρχιτέκτων μιας στρατηγικής, που επρόκειτο να διαμορφώσει τις παγκόσμιες ισορροπίες, για δεκαετίες.

Και όμως, το στρατηγικό του μεγαλείο δεν καλλιεργήθηκε, εν πλώ. Παραδόξως, ο άνθρωπος, που αναδείχθηκε, σε πνευματικό πατέρα της αμερικανικής ναυτικής ισχύος υπήρξε, ως, εν ενεργεία, αξιωματικός, μάλλον, ανεπαρκής και αμφιλεγόμενος. Γεννηθείς, το 1840, στο West Point, όπου ο πατέρας του, Dennis Hart Mahan, δίδασκε μεθοδική στρατιωτική θεωρία και μηχανική, στην ομώνυμη Ακαδημία, ο νεαρός Alfred ανδρώθηκε, υπό την βαριά κληρονομιά μιας πατρικής φιγούρας, που απαιτούσε αριστεία. Η σχέση του, με τον πατέρα του ήταν πολύπλοκη : ο πατήρ υπήρξε αυστηρός στοχαστής· ο υιός αναζητούσε την επικύρωση, διά της πράξεως. Όταν ο Mahan εισήχθη, στην Ναυτική Ακαδημία του Annapolis, το 1856, η τροχιά της ζωής του φαινόταν προδιαγεγραμμένη : ένας βίος καταξίωσης, στο επιχειρησιακό πεδίο.

Ο Mahan, μεν, υπηρέτησε, κατά την διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου, πλην όμως, ουδέποτε διακρίθηκε, για ηρωισμό, εν πολέμω. Ως κυβερνήτης ναυτικών μονάδων, στα μεταγενέστερα έτη, θεωρείτο επαρκής, πλην, όχι χαρισματικός, ένας αξιωματικός, συχνά, εστιασμένος περισσότερο, στην θεωρία, παρά στην ενεργό επιχειρησιακή αριστεία. Η ιδιοσυγκρασία του, επιφυλακτικός, νευρικός, ενίοτε αμήχανος, στην καθημερινή διαχείριση του προσωπικού, τον καθιστούσε σεβαστό, αλλά όχι αξιοθαύμαστο, στους ομοτίμους του. Η ενδόμυχη ανασφάλειά του, η αίσθηση μιάς αέναης υστέρησης, απέναντι, στο αυστηρό πατρικό πρότυπο, τον ώθησε, σε έναν εσωτερικό διχασμό : αν δεν μπορούσε να είναι πρωταγωνιστής, στο πεδίο, θα γινόταν θεωρητικός της ιδέας· αν όχι ήρωας, τότε, προφήτης.

Το 1884, ο Mahan ανέλαβε καθηγητής, στο νεοσύστατο Naval War College, στο Newport.

Εκεί, απελευθερωμένος, από τις απαιτήσεις του καταστρώματος, βρήκε το στοιχείο του : την συγγραφή. Σε μια σειρά διαλέξεων, που κατέγραψε και επεξεργάστηκε, επιμελώς, γεννήθηκε το μνημειώδες έργο του "The Influence of Sea Power upon History, 1660 - 1783" - 1890. Το βιβλίο υπήρξε η επιτομή της στρατηγικής φιλοσοφίας, μια αποκάλυψη, με θεωρητική και πολιτική απήχηση. Ο Mahan διετύπωσε, με εξαιρετική διαύγεια, το αξίωμα ότι η ναυτική ισχύς δεν αποτελεί, απλώς, επιμέρους, εργαλείο πολεμικής επιβολής, αλλά το, κατεξοχήν, μέσο, μέσω του οποίου ένα έθνος μπορεί να εξασφαλίσει οικονομική άνθηση, πολιτική επιρροή και ιστορική διάρκεια.

Βασισμένος, σε συγκριτικές αναγνώσεις της ναυτικής ιστορίας της Βρετανίας, της Ισπανίας και της Ολλανδίας, ο Mahan μεταβόλισε το ιστορικό υλικό, σε στρατηγικό δόγμα.

Η Θεωρία της Θαλάσσιας Ισχύος

Η θεμελιώδης αυτή αντιπαράθεση, ανάμεσα, στην θαλάσσια και την χερσαία ισχύ, επανεμφανίζεται, αιώνες αργότερα, στην Αρκτική, όπου οι δύο μεγάλες στρατηγικές κοσμοαντιλήψεις συναντώνται.

Η παγκόσμια ιστορία δύναται να αναγνωσθεί, ως μια μακρά διαλεκτική, ανάμεσα, σε χερσαίους και θαλασσίους πολιτισμούς : η Ρώμη αντί παρατιθέμενη, προς την Καρχηδόνα, η Ρωσία, έναντι της Βρετανίας. Η Γροιλανδία, σε αυτό το πλαίσιο, είναι το σημείο, όπου η διάκριση καταρρέει.

Ο Mahan, ασφαλώς, δεν υπήρξε ο πρώτος στοχαστής που συνέδεσε την εθνική επιβίωση, με την κυριαρχία, επί της θάλασσας. Προηγήθηκαν, μεταξύ άλλων, ο Βρετανός Sir Julian Corbett και η πραγματιστική ναυτοσύνη του ολλανδικού εμπορικού ρεαλισμού του 17ου αιώνα. Εκείνο, όμως, που διαφοροποιεί τον Mahan δεν είναι η καινοτομία του περιεχομένου, αλλά η ικανότητά του να υφάνει τηνστρατηγική, με την ιδεολογία και να επενδύσει την ναυτική ισχύ, με μια αύρα ιστορικού πεπρωμένου. Στο έργο του, η θάλασσα είναι η σκηνή, πάνω, στην οποία δοκιμάζεται η ευρωστία ενός έθνους. Η ναυτική κυριαρχία είναι η απόδειξη της ιστορικής ωριμότητας ενός λαού και της συλλογικής βούλησης, προς εξωστρέφεια.

Η ρητορική του Mahan , ενίοτε, από τις παραδοχές του κοινωνικού δαρβινισμού της εποχής του, όπως αυτές διατυπώθηκαν, από τον Herbert Spencer : τα έθνη, που δεν επεκτείνονται, φθίνουν. Συγχρόνως, η επίδραση της περίφημης "θεωρίας της μεθορίου" - frontier thesis, του ιστορικού Frederick Jackson Turner, είναι διάχυτη : η ιδιοσυστασία του αμερικανικού χαρακτήρα σφυρηλατήθηκε, εντός του διαρκώς μετακινούμενου δυτικού ορίου. Τί συμβαίνει, όμως, όταν η ηπειρωτική μεθόριος τελειώνει; Ο Turner διαβλέπει τον κίνδυνο στασιμότητας· ο Mahan αντιπροτείνει : η μεθόριος μετεγκαθίσταται, στον ωκεανό.

Και όμως, η κυρίαρχη σταθερά, στο έργο του Mahan, δεν είναι η επιθετικότητα, αλλά η επιμελής οικοδόμηση στρατηγικής ταυτότητας, με ιστορική και θεσμική διάρκεια. Ο Mahan δεν φαντάζεται την Αμερική, ως επεκτατικό θηρευτή· την οραματίζεται, ως δύναμη σταθεροποιητική και εδραία, στον ρόλο της, ως θεματοφύλακα της ελευθερίας των θαλασσών.

Η επιχειρηματολογία του, υπέρ της ανάγκης εγκαθίδρυσης ναυτικών βάσεων και δη, προκεχωρημένων φυλακίων, στην καρδιά των θαλάσσιων διαδρόμων, αποκαλύπτει την πίστη του σε μια αντίληψη ισχύος, που προϋποθέτει φυσική εγκατάσταση και σταθερή επιτήρηση. Η θαλάσσια ισχύς, κατά τον Mahan, δεν επαρκεί να υπάρχει, ως, εν δυνάμει· πρέπει να είναι παρούσα, οργανωμένη, προβλέψιμη και πολιτικά, ανθεκτική. Η περίπτωση της Χαβάης, το 1893, συνιστά υπόδειγμα αυτής της λογικής : απομονωμένη, αλλά κομβική, ευλογημένη, με φυσικούς λιμένες και προορισμένη να λειτουργήσει, ως σπονδυλική στήλη της αμερικανικής γεωστρατηγικής, στον Ειρηνικό.

Η Επιρροή, στην Ευρώπη, Ο Alfred von Tirpitz και το Lebensraum

Η επιρροή του Alfred Thayer Mahan δεν περιορίστηκε, στις Ηνωμένες Πολιτείες· απεναντίας, το έργο του μεταφράστηκε, σε πλήθος γλωσσών και αναγνώστηκε, με εσχατολογικό δέος, από ναυάρχους, γεωπολιτικούς θεωρητικούς και πολιτικούς ταγούς, ανά την υδρόγειο. Ιδιαίτερη απήχηση γνώρισε, στην Γερμανία, όπου ο ναύαρχος Alfred von Tirpitz, ο αρχιτέκτων του γερμανικού ναυτικού επεκτατισμού, κατά την βασιλεία του Κάιζερ Βίλχελμ Β', αναγνώριζε, στο πρόσωπο του Mahan, έναν Geistiger Lehrer, τον πνευματικό του καθοδηγητή. Εμπνεόμενος, από τις αρχές της θαλάσσιας ισχύος, ο Tirpitz επιχείρησε να μετατρέψει την Γερμανία, από ηπειρωτική δύναμη, σε παγκόσμιο ναυτικό παίκτη, δρομολογώντας την αγγλογερμανική ναυτική κούρσα εξοπλισμών, η οποία θα οδηγούσε, στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η υιοθέτηση των θέσεων του Mahan συνδέθηκε, ήδη, από τα τέλη του 19ου αιώνα, με την έννοια του Lebensraum, του "ζωτικού χώρου", που χρειάζεται ένα έθνος, για να επεκταθεί και να ευημερήσει. Αν και η έννοια αυτή θα αποκτήσει δυσώδη φήμη, υπό τον Ναζισμό, οι απαρχές της εντοπίζονται, στο προγενέστερο ιδεώδες του εδαφικού πεπρωμένου των ισχυρών κρατών. Ο Mahan ουδέποτε χρησιμοποίησε, ρητώς, τον όρο· ωστόσο, η λογική του κινείται, στην ίδια κατεύθυνση : για να εκπληρώσει την ιστορική της αποστολή, η ανερχόμενη Αμερική δεν αρκεί να οχυρωθεί, εντός της ηπειρωτικής επικράτειας· χρειάζεται θαλάσσιο Lebensraum, βάσεις, λιμένες, γεωστρατηγικούς κόμβους.

Δεν είναι, διόλου, συμπτωματικό ότι ο Mahan επανέρχεται, τέσσερα έτη, μετά την αρχική του παρέμβαση, στις σελίδες των «New York Times», με ένα πλήρες άρθρο, στο Forum, το 1897, υπό τον εύγλωττο τίτλο Hawaii and Our Future Sea Power, στο οποίο υποστηρίζει ότι ο Ειρηνικός θα καταστεί η αρένα της επόμενης παγκόσμιας αντιπαράθεσης και η Χαβάη θα είναι το σκαλοπάτι.

Η επίκληση της θεωρίας του Mahan, στο σημερινό γεωπολιτικό πλαίσιο της Γροιλανδίας, λειτουργεί, ως παραβολικός καθρέφτης, στον οποίο μπορούμε να αναγνώσουμε τις, δυνάμει, ολέθριες συνέπειες της αυθαίρετης άσκησης ισχύος. Το κόστος της επέκτασης, πολιτικό, θεσμικό, ηθικό, δεν είναι, ποτέ, αφηρημένο· είναι διαρκές, πολυεπίπεδο και επιστρέφει, εν είδει αντεστραμμένου καθρέφτη, σε εκείνον, που ασκεί την εξουσία.

Στρατηγική Αναγκαιότητα

Πέραν της πασιφανούς ηθικής της φόρτισης, η ενσωμάτωση του αρχιπελάγους υπήρξε το επισφράγισμα μιάς στρατηγικής, στην οποία συνέκλιναν, αμοιβαίως, ενισχυτικοί παράγοντες : τα εμπορικά συμφέροντα, η ανάγκη, για σταθερές δομές ανεφοδιασμού και η εμπεδωμένη πεποίθηση ότι η θαλάσσια παρουσία αποτελεί το sine qua non της διεθνούς επιρροής. Ο Alfred Thayer Mahan, στην προγραμματική του συνηγορία, υπέρ της προσάρτησης, στάθηκε ο στρατηγικός νούς ενός ναυτικού πεπρωμένου, το οποίο βρήκε την απτή του πραγμάτωση, στον Ειρηνικό.

Η κεντρική του θέση ήταν σαφής : η Χαβάη δεν είναι προαιρετική· είναι αναγκαία. Αυτό το αξίωμα δεν , σε κάποια μανία ιμπεριαλισμού, αλλά, στην ψυχρή ανάλυση της εμπορικής γεωγραφίας και των τεχνικών περιορισμών της εποχής. Το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός διαύλου, στην Κεντρική Αμερική, με τις ανταγωνιστικές προτάσεις της Νικαράγουας και του Παναμά, ακόμη, υπό διαπραγμάτευση, καθιστούσε τον Ειρηνικό Ωκεανό νευραλγικό άξονα μετακίνησης, τόσο, για τον εμπορικό στόλο, όσο και για το πολεμικό ναυτικό. Τα πλοία της εποχής, εξαρτημένα, από τον άνθρακα και ευάλωτα, χωρίς σταθμούς ανεφοδιασμού, θα χρειάζονταν μια ασφαλή, φίλια βάση, ακριβώς, στην μέση της διαδρομής και η Χαβάη, από άποψη γεωγραφικής θέσης, ήταν. απολύτως, ιδανική.

Η στρατηγική αυτή θέση, που ο Mahan ονόμασε "situation", μια, εκ των τριών θεμελιωδών παραμέτρων, για την αξιολόγηση της γεωπολιτικής αξίας μιας ναυτικής βάσης, μαζί με την δύναμη - strength, και τους πόρους - resources, καθιστούσε την Χαβάη αναντικατάστατη, στο πλαίσιο του αμερικανικού ναυτικού σχεδιασμού. Οι θαλάσσιοι διάδρομοι, από το κανάλι, πρός την Κίνα, την Ιαπωνία και την Αυστραλία διέρχονταν, σχεδόν. αναγκαστικά, πλησίον του αρχιπελάγους. Ο Mahan σημειώνει, εμφατικά, ότι δεν υπάρχει εναλλακτικό λιμάνι, στον Ανατολικό Ειρηνικό, που να προσφέρει ανάλογη κάλυψη και βάθος. Το γεωγραφικό κενό καθιστούσε την Χαβάη μονοπώλιο· ένα φυσικό μονοπώλιο στρατηγικής επιρροής.

Η Εμπορική Διάσταση

Η εμπορική διάσταση δεν υπολειπόταν, σε σημασία· αντιθέτως, αποτελούσε οργανικό σκέλος της στρατηγικής σκέψης του Mahan. Για τον ίδιο, η ναυτική κυριαρχία ήταν ο μηχανισμός εγγύησης των θαλάσσιων εμπορικών ροών. Το πολεμικό ναυτικό διασφαλίζει την ροή των συναλλαγών· οι εμπορικές ροές τροφοδοτούν την οικονομική ευρωστία· και η οικονομία, με την σειρά της, καθιστά δυνατή την χρηματοδότηση και την αναβάθμιση του στόλου, ένας αυτοτροφοδοτούμενος μηχανισμός ισχύος και επιβίωσης. Υπό αυτό το πρίσμα, η Χαβάη είναι ο αναγκαίος ενδιάμεσος κρίκος, που καθιστά λειτουργικό το όλο ναυτικό σύστημα ισχύος.

Πλήν όμως, ο Mahan γνώριζε ότι τα τεχνικά επιχειρήματα, όσο στιβαρά κι άν ήσαν, δεν επαρκούσαν, για την ευρύτερη νομιμοποίηση της προσάρτησης. Έτσι, επιστράτευσε και μιά σειρά ιδεολογικών παραμέτρων, οι οποίες, χωρίς να διατυπώνονται, ρητά, διαπερνούν την στρατηγική του. Η επέκταση της Αμερικής, πέραν από τα ηπειρωτικά της όρια, δεν εμφανίζεται, ως κατάκτηση, αλλά, ως "εξαγωγή" της ηθικής της υπεροχής, του φιλελεύθερου συνταγματισμού και της πολιτισμικής της αποστολής.

Εάν η Χαβάη διέφευγε της αμερικανικής επιρροής, προειδοποιούσε ο Mahan, υπήρχε σοβαρός κίνδυνος να περιέλθει, είτε, υπό τον έλεγχο της βρετανικής αυτοκρατορίας είτε, στην σφαίρα επιρροής μιας ανερχόμενης Ασίας. Η δυνητική επικυριαρχία της Κίνας, ήδη, παρούσας, στο αρχιπέλαγος, μέσω του διαρκώς αυξανόμενου κινεζικού πληθυσμού, προσλαμβάνεται, από τον Mahan, ως απειλή.

Το σενάριο αυτό δεν βασιζόταν, σε στρατιωτικές αναλύσεις, αλλά σε, δημογραφικές υποθέσεις: ότι δηλαδή η αριθμητική υπεροχή δύναται να μετασχηματιστεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, σε στρατηγική απειλή. Ο φόβος ότι το στρατηγικό αρχιπέλαγος θα αποτελούσε προγεφύρωμα μιας εχθρικής παρουσίας, στον Ειρηνικό, καθιστούσε την αμερικανική προσάρτηση αμυντική πράξη.

Στο σημείο αυτό, η ρητορική του Mahan αγγίζει το ιδεολογικό της crescendo. Η Αμερική, υποστηρίζει, δεν μπορεί να περιχαρακωθεί, πίσω, από τα ηπειρωτικά της σύνορα· ο εφησυχασμός ισοδυναμεί, με παρακμή. Μεταξύ των αλληγοριών, που χρησιμοποιεί, είναι και η συγκριτική θρησκειολογική παρατήρηση ότι οι θρησκείες, που αποκηρύσσουν τον προσηλυτισμό, είναι καταδικασμένες, σε μαρασμό· εξού και το ρητορικό ερώτημα : "μήπως το ίδιο ισχύει και για τα έθνη;". Η αυτοπεριοριζόμενη ισχύς, φαντάζει, στον Mahan, ως προοίμιο αφανισμού.

Εντούτοις, ο Mahan υποστήριζε ότι η ναυτική υπεροχή πρέπει να είναι τοπική, όχι καθολική. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν χρειάζονταν έναν στόλο μεγαλύτερο, από τον βρετανικό· αρκούσε ένας στόλος, αρκετά, ισχυρός, για να κυριαρχεί, εκεί, που διακυβεύεται το αμερικανικό συμφέρον, στην Καραϊβική, στην είσοδο του ισθμού και στον Ανατολικό Ειρηνικό.

7η Δεκεμβρίου 1941, Η Προφητεία Εκπληρώνεται

Καθώς παρήλθαν σαράντα τρία έτη, η στρατηγική προφητεία του Alfred Thayer επαληθεύθηκε, με τον, πλέον, οδυνηρό και αποκαλυπτικό τρόπο.

Ήταν πρωινό Κυριακής, 7 Δεκεμβρίου 1941. Στο Πέρλ Χάρμπορ, τον ναύσταθμο, που ο Mahan είχε εντοπίσει, ως το κλειδί, για τον Ειρηνικό, ο αμερικανικός στόλος του Ειρηνικού ήταν αγκυροβολημένος, σε σειρές. Στις 07:48 π.μ., τα πρώτα ιαπωνικά αεροσκάφη εμφανίστηκαν, στον ουρανό. Εντός δύο ωρών, διακόσια πενήντα τρία σμήνη, σε δύο διαδοχικά κύματα επιθέσεων, βομβάρδισαν τον ναύσταθμο : θωρηκτά, αντιτορπιλικά, βάσεις και αεροδρόμια παραδόθηκαν, στις φλόγες. Οκτώ θωρηκτά εβυθίσθησαν, ή επλήγησαν, ανεπανόρθωτα. Πέραν των 2.400 Αμερικανών υπέκυψαν. Η στρατηγική σημασία της Χαβάης επιβεβαιώθηκε· ο ίδιος ο εχθρός την υπέδειξε, ως στόχο πρώτης προτεραιότητας.

Και όμως, το Πέρλ Χάρμπορ, εκτός από εθνική τραγωδία, υπήρξε, ταυτοχρόνως και τεκμήριο. Εάν η Χαβάη δεν είχε ενσωματωθεί, στην αμερικανική επικράτεια, η ισορροπία δυνάμεων, στον Ειρηνικό, θα είχε, ανεπιστρεπτί, διασαλευθεί, υπέρ της Ιαπωνίας. Η αμερικανική αντεπίθεση, που οδήγησε, στην νίκη, το 1945, εκκίνησε, από τη Χαβάη. Το νησί, που ο Mahan είχε ονομάσει "σπονδυλική στήλη" του θαλάσσιου συστήματος ισχύος, αποδείχθηκε, ακριβώς, αυτό : ο άξονας, γύρω, από τον οποίο περιστράφηκε ο πόλεμος του Ειρηνικού.

Το ερώτημα, που τίθεται, σήμερα, εντός διαφορετικού γεωιστορικού πλαισίου, είναι, κατά πόσον η Γροιλανδία ή, ακριβέστερα, η προσάρτησή της, μπορεί να ενταχθεί, εντός της ίδιας στρατηγικής λογικής, χωρίς να εκτραπεί, σε παλινδρόμηση, προς νεοαποικιακά σχήματα.

Η Γροιλανδία, στον 21ο Αιώνα

Και όμως, η Γροιλανδία δεν είναι, ούτε μπορεί να εξομοιωθεί, με την Χαβάη· ούτε, ως προς το πολιτειακό της καθεστώς, ούτε, υπό το πρίσμα της διεθνούς νομιμότητας, ούτε, εν τέλει, εντός του ιστορικού της συγκείμενου. Η Χαβάη των ετών 1890 - 1898 υπήρξε βασίλειο ευρισκόμενο, σε κατάσταση πολιτικής κρίσης, υπονομευμένο, εκ των ένδον, από μια ανατροπή, καθοδηγούμενη, από αμερικανικά συμφέροντα· αντιθέτως, η Γροιλανδία είναι αυτόνομη οντότητα, εντός του Βασιλείου της Δανίας, η οποία έχει, επισήμως, απορρίψει οποιαδήποτε πρόταση παραίτησης, από την κυριαρχία της. Η στρατηγική του Mahan κινήθηκε, ούτως ειπείν, εντός ενός ρευστού τοπίου, όπου η μεταβολή του status quo υπήρξε δυνατή, έστω και με ηθικά επιλήψιμους όρους. Αντιθέτως, η πρόταση Τράμπ, για την "αγορά" της Γροιλανδίας θα συνιστούσε κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαιικού πλαισίου και επικίνδυνο πλήγμα, στην συνοχή του ΝΑΤΟ.

Αναμφισβήτητα, η στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας καθίσταται, ολοένα και προφανέστερη. Εντός του ορίζοντα των επόμενων δεκαετιών, η Αρκτική αναμένεται να αναδειχθεί, σε κρίσιμο γεωοικονομικό διάδρομο, με το ενδιαφέρον της Κίνας και της Ρωσίας, να μετατοπίζει την παγκόσμια ισορροπία. Η αμερικανική παρουσία, στην περιοχή, συνεπώς, δεν είναι πολυτέλεια, αλλά στρατηγικό προαπαιτούμενο. Πλην όμως, η εξίσωση της γεωπολιτικής σημασίας, με την αναγκαιότητα προσάρτησης, συνιστά σύγχυση μέσων και σκοπών.

Η Γροιλανδία είναι, απείρως χρησιμότερη, ως στρατηγικός σύμμαχος, παρά, ως αντικείμενο "εδαφικής ενσωμάτωσης". Η ιδέα της προσάρτησης εγκυμονεί τον κίνδυνο διαρραγής της εικόνας των Ηνωμένων Πολιτειών, ως υπεύθυνης γεωπολιτικής δύναμης, σε μιά εποχή, όπου η ισχύς δεν μετράται, μόνο, σε βάσεις και πλοία, αλλά και σε θεσμική αξιοπιστία και ικανότητα συντονισμένης επιρροής.

Το ερώτημα, που ανακύπτει, είναι το εξής : μπορεί η Γροιλανδία να λειτουργήσει, ως στρατηγικός προμαχώνας των ΗΠΑ, χωρίς να διακυβευθεί η τάξη πραγμάτων, που προσδίδει, στην ισχύ του Δυτικού κόσμου, την ηθική της διάσταση; Είναι εφικτή μια σύγχρονη γεωστρατηγική θαλασσίων ζωνών, ικανή να συνδυάσει την αποτρεπτική ισχύ, με την τήρηση της κυριαρχικής ακεραιότητας των μικρών, ή περιφερειακών δρώντων;

Αυτά τα ερωτήματα οδηγούν, αναπόφευκτα, στην συγκριτική ανάλυση. Τί κοινό και τί ανόμοιο ενώνει την Χαβάη του Mahan, με την Γροιλανδία του 21ου αιώνα;

Συγκρίσεις και Αναλογίες

Εάν κανείς ενδώσει, στην σαγήνη των επιφανειακών αντιστοιχιών, νησιωτικός χαρακτήρας, στρατηγική θέση, μικρός πληθυσμός, κινδυνεύει να εγκολπωθεί αναχρονιστικά πρότυπα, τα οποία δεν ανταποκρίνονται, στην πραγματικότητα της σημερινής διεθνούς τάξης. Αν, αντιθέτως, εμβαθύνει, στην διαλεκτική ομοιοτήτων και διαφορών, θα μπορέσει να συλλάβει τον τρόπο, με τον οποίο η έννοια του "στρατηγικού νησιού" έχει αλλάξει, από προέκταση επεκτατικών προθέσεων, σε μέτρο του βαθμού θεσμικής εγκράτειας και δημοκρατικής ευθυκρισίας μιας ώριμης δύναμης.

Η Χαβάη κατείχε εξέχουσα γεωστρατηγική θέση, εντός των θαλασσίων διαύλων του Ειρηνικού : δεσπόζουσα χωροθέτηση, ικανότητα ενίσχυσης του φυσικού της λιμένα, με ναυτική υποδομή υψηλής κλίμακας, καθώς και επάρκεια, σε κρίσιμους πόρους ανεφοδιασμού. Ο ίδιος ο Mahan ανεγνώριζε την απουσία εναλλακτικής· καμμία άλλη τοποθεσία δεν ενσωμάτωνε, με τέτοια πληρότητα τα απαιτούμενα στρατηγικά και επιχειρησιακά γνωρίσματα.

Στην Γροιλανδία, τηρουμένων των αναλογιών, θα μπορούσε να διακρίνει κανείς ένα παραπλήσιο "στρατηγικό νησί", έστω και εντός μιάς κλίμακας, ασύγκριτα, διευρυμένης. Η γεωγραφική της θέση, στην Αρκτική, η εγγύτητα, προς τις ρωσικές υποδομές, στην Τσουκότκα και την Θάλασσα του Μπαρέντς, καθώς και η γειτνίαση, με τον Βόρειο Ατλαντικό και το FIR της Ισλανδίας, καθιστούν την Γροιλανδία, στρατηγικά, αναντικατάστατη, στον βόρειο γεωπολιτικό θόλο.

Οι Θεμελιώδεις Ασυμμετρίες

Ωστόσο, οι αναλογίες τελειώνουν, εκεί, που αρχίζουν οι θεμελιώδεις ασυμμετρίες. Η Χαβάη του Mahan ήταν, αν και επισήμως, ανεξάρτητο βασίλειο, de facto πεδίο επιρροής αμερικανικών οικονομικών συμφερόντων. Η ανατροπή της βασίλισσας Λιλιουοκαλάνι, η εγκαθίδρυση "επαναστατικής" κυβέρνησης και η αναγνώρισή της, από τις ΗΠΑ, αποτελούσαν εσωτερική ανατροπή, την οποία ο Mahan εκλάμβανε, ως πρόσφορο ιστορικό momentum, για την θεσμική παγίωση της στρατηγικής κυριαρχίας των ΗΠΑ. Την εποχή εκείνη, η έννοια της εθνικής κυριαρχίας παρέμενε ασαφής και εν πολλοίς, ερμηνευτικά, ευμετάβλητη, ενώ το διεθνές δίκαιο τελούσε, υπό τις πιέσεις του αποικιακού εθιμικού.

Εντελώς διαφορετικό είναι το θεσμικό και ιστορικο-πολιτικό πλαίσιο της Γροιλανδίας. Πρόκειται, για, διεθνώς, αναγνωρισμένη αυτόνομη επικράτεια, εντός του Βασιλείου της Δανίας, με κατοχυρωμένη κυριαρχία και ρητή άρνηση οιασδήποτε ιδέας εδαφικής παραίτησης. Οιαδήποτε απόπειρα αλλοίωσης του status quo προσκρούει, όχι, μόνον, στην πολιτική βούληση του τοπικού πληθυσμού, αλλά και στο εμπεδωμένο νομικό και θεσμικό οπλοστάσιο της διεθνούς έννομης τάξης. Η πρόταση Τράμπ, ακόμη και αν εκληφθεί, ως διαπραγματευτικό τακτικιστικό τέχνασμα, αφενός συγχέει την αδιαπραγμάτευτη έννοια της κυριαρχίας, με εμπορεύσιμα αγαθά, αφετέρου, παραγνωρίζει την πολιτισμική και πολιτική αυτεπίγνωση ενός λαού ο οποίος διεκδικεί την υπόστασή του, εντός πλαισίου ισοτιμίας.

Συγκριτικά Παραδείγματα, από την Ιστορία

Τα Νησιά Falklands

Το 1982, υπό το αυταρχικό καθεστώς της στρατιωτικής χούντας του στρατηγού Leopoldo Galtieri, η Αργεντινή επιχείρησε την ανακατάληψη των νήσων Falkland, τα οποία αποτελούσαν βρετανική κτήση, από το 1833 και που η Αργεντινή διεκδικούσε, ως δικά της. Η εισβολή της 2ας Απριλίου έλαβε χώρα, σε μια στιγμή εσωτερικής πολιτικής κρίσης : η χούντα ήλπιζε ότι μια γρήγορη νίκη θα αποκαθιστούσε το κύρος της.

Η αντίδραση του Ηνωμένου Βασιλείου υπήρξε άμεση, αποφασιστική και αδιαπραγμάτευτη. Η πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ διέταξε την ανάπτυξη ναυτικής δύναμης και σώματος 28.000 στρατιωτών, καλύπτοντας απόσταση, άνω των 13.000 χιλιομέτρων. Έπειτα, από δίμηνη ένοπλη αναμέτρηση, σφοδρές μάχες και βαρύτατο φόρο αίματος, η Αργεντινή υπέγραψε την, άνευ όρων, παράδοσή της. Το πολιτικό τίμημα, για το στρατιωτικό καθεστώς, υπήρξε κατακλυσμιαίο : εντός ενός έτους, η χούντα είχε καταρρεύσει.

Η υπόθεση των Falklands προσφέρει ένα νηφάλιο και διδακτικό παράδειγμα, για το τί επέρχεται, όταν ένα κράτος επιχειρεί να ανατρέψει το διεθνές status quo, διά της βίας. Η Αργεντινή διέθετε, μεν, νομική αξίωση, αλλά όχι την ισχύ, για την επιβολή της· η Βρετανία διέθετε, όχι ,μόνο, την στρατιωτική υπεροχή, αλλά και την νομιμότητα της μακροχρόνιας κυριαρχίας, στις νήσους. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν διπλά επιζήμιο, για την Αργεντινή : απώλεσε, τόσο τις νήσους, όσο και το ηθικό έρεισμα του αιτήματός της.

Κριμαία, Η Προσάρτηση και οι Συνέπειές της.

Το 2014, η Ρωσία προέβη στην προσάρτηση της Κριμαίας, επικαλούμενη την έκβαση ενός, ιδιαιτέρως, αμφιλεγόμενου δημοψηφίσματος, το οποίο διεξήχθη, υπό καθεστώς, de facto, στρατιωτικής κατοχής. Η ενέργεια αυτή, την οποία η Μόσχα παρουσίασε, ως "επανένωση", στηριζόμενη, στην εθνοτική σύνθεση της περιοχής και στην επίκληση ιστορικών δεσμών, με την Ρωσική Ομοσπονδία, συνιστά την σημαντικότερη μονομερή μεταβολή συνόρων, στην ευρωπαϊκή ήπειρο, από την λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και εντεύθεν.

Οι συνέπειες ήσαν άμεσες και διαρκείς : οικονομικές κυρώσεις, από την Δύση, αποκλεισμός της Ρωσίας, από τη G8, διεθνής απομόνωση και κυρίως, η κατάρρευση του εύθραυστου πλέγματος εμπιστοσύνης, που είχε οικοδομηθεί, μεταψυχροπολεμικά. Η διεθνής κοινότητα, με ελάχιστες εξαιρέσεις, εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κριμαία, ως τμήμα της ρωσικής επικράτειας. Η Ουκρανία, αντί να ενδώσει, ενισχύθηκε, στρατιωτικά, και προσανατολίστηκε, προς την Δύση.

Η περίπτωση της Κριμαίας καταδεικνύει, με σαφήνεια, ότι, στον 21ο αιώνα, η βίαιη εδαφική επέκταση, ακόμη και αν επιτυγχάνεται, στο επίπεδο των στρατιωτικών τετελεσμένων, επισύρει την απομόνωση και την κατάρρευση της αξιοπιστίας του επιτιθέμενου.

Η Επανάληψη της Ιστορίας, ως Επιλογή, Από την Ναυτική Ισχύ, στην Περιφερειακή Αξιοπιστία

Το επιχείρημα, περί προσάρτησης της Γροιλανδίας, ως, εν δυνάμει, στρατηγικού προμαχώνα των Ηνωμένων Πολιτειών, στην Αρκτική, καταδεικνύει το υπαρξιακό άγχος μιας υπερδύναμης, που αναζητεί νέες σταθερές, εντός ενός μεταβαλλόμενου γεωστρατηγικού ορίζοντα. Η Ιστορία, ωστόσο, δεν διαγράφει κυκλικές τροχιές· επιστρέφει, ως πρόκληση, ως ηθική εντροπία και ενίοτε, ως φάρσα, όταν ο αναχρονισμός μεταμφιέζεται, σε πολιτική πρόταση.

Η Γροιλανδία, στον 21ο αιώνα, αποτελεί συστατικό στοιχείο της κατοχυρωμένης διεθνούς τάξεως, εντός της οποίας η εδαφική ακεραιότητα, η δημοκρατική νομιμοποίηση και η διακρατική αξιοπιστία συνυφαίνονται, με τέτοια θεσμική πυκνότητα, ώστε να καθιστούν οποιαδήποτε μονομερή απόκλιση ανεπίτρεπτη και επισφαλή. Η απόπειρα επανάληψης της Χαβάης, στην Γροιλανδία, δεν συνιστά στρατηγική· συνιστά απόκλιση, ιστορικά, ανερμάτιστη και θεσμικά, αυτοαναιρούμενη.

Η σύγχρονη στρατηγική καλείται να αναγνωρίσει την αξιοπιστία, ως νέα μορφή επιρροής· να καταδείξει, δηλαδή, ότι η γεωπολιτική ισχύς δεν εδράζεται, πλέον, αποκλειστικά, στις ναυτικές μοίρες και στα προκεχωρημένα στρατηγεία, αλλά, στην ικανότητα διατήρησης σταθερών συμμαχιών, στο κύρος του δημοσίου λόγου, στην συνέπεια, μεταξύ πράξεων και αξιακού παραδείγματος.

Η επιθυμία ελέγχου της Αρκτικής δεν συνιστά πολιτικό ατόπημα· αντίθετα, απορρέει, από την λογική της εθνικής ασφάλειας, την διορατική ανάγνωση των εμπορικών μετατοπίσεων και την τεχνοστρατηγική προνοητικότητα. Όμως, η μορφή, που θα λάβει αυτή η επιθυμία, κρίνει και την θέση της Αμερικής, στον αυριανό κόσμο. Θα επιδιώξει μία επανάληψη των παλαιών μηχανισμών; Ή, θα συνθέσει νέα εργαλεία, τα οποία, χωρίς να παραιτούνται, από την προβολή ισχύος, δεν θα εξαντλούνται, σε αποικιοκρατικές μεθόδους;

Η Ιστορία δεν πρέπει να λειτουργεί, ως παγίδα, αλλά, ως εργαλείο ενσυναίσθησης και μέτρου. Η Γροιλανδία δεν προσφέρεται, ως λεία, αλλά, ως καθρέφτης στρατηγικής ωριμότητας· ως κριτήριο εσωτερικής ευθυκρισίας. Αν η Χαβάη υπήρξε το θεμέλιο της αμερικανικής θαλάσσιας ισχύος, η Γροιλανδία μπορεί και οφείλει, να αποτελέσει την περιοχή επαλήθευσης της σύγχρονης αξιοπρέπειας : της συνύπαρξης, της προνοητικής εγρήγορσης, της θεσμικής εγκράτειας. Εκεί, ίσως, θα κριθεί αν οι θέσεις του Mahan θα αποκαλυφθούν, ως ιστορική παρεξήγηση.

(Από την Mairi Apostolides. Διαφωνώ, σε πολλά, αλλά αυτό δεν έχει σημασία).

25/1/1911. Ιαπωνία. Εκτελέστηκε η Κάννο Σούγκα, Ιαπωνίδα αναρχική φεμινίστρια, για την συμμετοχή της, σε σχέδιο δολοφονίας του Αυτοκράτορα. Παραμένει η μόνη γυναίκα, που εκτελέστηκε, στην Ιαπωνία, για προδοσία.

Ριζοσπαστικοποιημένη, σε ηλικία 14 ετών, μετά τον βιασμό της, η Σούγκα, η οποία έγραφε, με το ψευδώνυμο Σουγκάκο, ήταν μία, από τις πρώτες γυναίκες δημοσιογράφους της Ιαπωνίας και υπέρμαχος των δικαιωμάτων των γυναικών, καθώς και παραγωγική συγγραφέας μυθοπλασίας και μη φαντασίας. Εμπνεύστηκε, από την Σοφία Περόφσκαγια, η οποία βοήθησε, στην δολοφονία του Ρώσου Τσάρου.

Η Σούγκα είχε παραδεχτεί την ενοχή της, στην υπόθεση, όπως και η μισή ντουζίνα, περίπου, συνεργατών της. Αλλά, 24 αναρχικοί, που ήσαν, ως επί το πλείστον, αθώοι, καταδικάστηκαν, σε θάνατο, γεγονός, που εξόργισε την Σούγκα.

Στο ημερολόγιό της, στην φυλακή, έγραψε : «Περιττό να πω, ήμουν προετοιμασμένη, για την θανατική ποινή. Η μόνη μου έγνοια, ημέρα και νύχτα, ήταν να δω τόσα πολλά από τα... συνάδελφοι κατηγορούμενοι σώθηκαν, όσο το δυνατόν... Είμαι πεπεισμένη ότι η θυσία μας δεν είναι μάταιη. Θα αποφέρει καρπούς, στο μέλλον. Είμαι πεπεισμένη ότι, επειδή πιστεύω, ακράδαντα, ότι ο θάνατός μου θα εξυπηρετήσει έναν πολύτιμο σκοπό, θα μπορέσω να διατηρήσω τον αυτοσεβασμό μου, μέχρι την τελευταία στιγμή, στο ικρίωμα. Θα τυλιχτώ, στην θαυμάσια παρήγορη σκέψη ότι θυσιάζομαι, για τον σκοπό. Πιστεύω ότι θα μπορέσω να πεθάνω, με ευγενή θάνατο, χωρίς φόβο, ή αγωνία".

Στην τελευταία της καταχώρηση, έγραψε πώς ένιωσε, όταν έμαθε ότι 12, από τους συντρόφους της κατηγορούμενους, πήραν αναστολή, και έτσι, δεν θα εκτελεστούν : «Είμαι πολύ χαρούμενη, που κάποιοι, από τους κατηγορούμενους, σώθηκαν. Πρέπει να είναι οι άνθρωποι, που ήμουν σίγουρη ότι ήσαν αθώοι. Αφού άκουσα την είδηση, ένιωσα ότι είχε φύγει το μισό βάρος, στους ώμους μου".

Περισσότερες πληροφορίες, πηγές και χάρτης : https://stories.workingclasshistory.com/article/9739/kanno-sugako-executed

1912 - 1913. Χειμάρα. Α' Βαλκανικός πόλεμος. Ομάδα τουρκαλβανών πολεμιστών.

Ιούνιος 1916. Θεσσαλονίκη. Γαλλική πυροβολαρχία τεθωρακισμένων, δίπλα, στον Λευκό Πύργο.

1926. Αθήνα, Κολωνάκι. Η οδός Μαρασλή, υόπου η κύρια είσοδος του Ευαγγελισμού. Σε πρώτο πλάνο, η διασταύρωση, με τις οδούς, Σπευσίππου, αριστερά και Σουηδίας, δεξιά.

1926 - 16/1/2026. Αθήνα, Κολωνάκι. Η οδός Σπευσίππου.

9/7/1941. Ελσίνκι. Τραυματίας, μεταφέρεται, χαιρετίζοντας, με φορείο, κατά την διάρκεια βομβαρδισμού της πόλης, από τους "Σοβιετικούς".

1943. Κρήτη. Κατοχή. (Ηράκλειο; Αρχάνες;).

Μάιος 1945. Ο Heinrich Himmler, σε καθεστώς αιχμαλωσίας. Σε λίγες ημέρες θα αυτοκτονήσει.

1945 - 1946. Θεσσαλονίκη. Στην φωτογραφία είναι οι νύφες, χωρίς χαμόγελο. Κοπέλες, που επέστρεψαν, από το Άουσβιτς, στην Θεσσαλονίκη, κοπέλες, που πάλεψαν, με τον θάνατο, κοπέλες, που βρήκαν τα σπίτια τους, κατειλημμένα, από Έλληνες "πατριώτες", κοπέλες, που κάποιες, από αυτές έφυγαν, με τα παιδιά τους, για το Άουσβιτς αλλά γύρισαν μόνες.

Έτσι, στην Θεσσαλονίκη, το 1945-46, έγιναν 200, περίπου, γάμοι, με κοπέλες, από τον Εβραϊκό πληθυσμό, που επέστρεφε αποδεκατισμένος, στην πολη του.

Οι νύφες, χωρίς χαμόγελα, είναι μια, ακόμη, σκληρή φωτογραφία του Ολοκαυτώματος και μια, ακόμη, απίστευτη ιστορία, από αυτές, που δεν μαθαίνονται, στα σχολεία μας.

Το 1985, οι γιατροί είπαν, στην Τζέιν Χόκινγκ, ότι ο σύζυγός της πέθαινε. Της συνέστησαν να διακόψει την υποστήριξη ζωής. Εκείνη αρνήθηκε.

Ο Στίβεν Χόκινγκ είχε, ήδη, ξεπεράσει, κάθε ιατρική πρόβλεψη, επί 22 χρόνια — και δεν επρόκειτο να αφήσει την ιστορία του να τελειώσει, έτσι. Γενεύη, καλοκαίρι του 1985.

Ο Στίβεν βρισκόταν, εκεί, για έρευνα, όταν προσβλήθηκε, από πνευμονία. Για τους περισσότερους ανθρώπους, η πνευμονία είναι επικίνδυνη, αλλά αντιμετωπίσιμη. Για κάποιον, με προχωρημένη ALS, ανίκανο να κινηθεί, να βήξει, ή να καθαρίσει τους πνεύμονές του, ήταν, συχνά, θανατική καταδίκη.

Η κατάστασή του επιδεινώθηκε, γρήγορα. Μέσα, σε λίγες ημέρες, ήταν αναίσθητος, συνδεδεμένος, με μηχανήματα, με τους πνεύμονές του να καταρρέουν.

Οι γιατροί μίλησαν, στην Τζέιν, χωρίς περιστροφές. Ο Στίβεν δεν θα ανάρρωνε. Το σώμα του έσβηνε. Η πιο «φιλεύσπλαχνη» επιλογή, είπαν, ήταν να απενεργοποιηθούν τα μηχανήματα και να αφεθεί να φύγει, ειρηνικά.

Η Τζέιν ήταν σαράντα ενός ετών. Ήταν παντρεμένη, με τον Στίβεν είκοσι χρόνια. Είχε δει την ALS να του αφαιρεί κομμάτι - κομμάτι τη ζωή του : το βάδισμα, την αυτονομία, την ικανότητα να τρέφεται μόνος του, να γράφει, να στέκεται. Το 1985, μπορούσε να κινήσει, μόνο, λίγα δάχτυλα και τμήματα του προσώπου του.

Για δύο δεκαετίες, υπήρξε φροντιστής του, ενώ μεγάλωνε τρία παιδιά, κρατούσε την οικογένεια όρθια και στήριζε έναν άνθρωπο, που ο κόσμος, πλέον, αναγνώριζε, ως μία από τις μεγαλύτερες διανοητικές μορφές της εποχής του — παρά μια ασθένεια, που υποτίθεται ότι θα τον είχε σκοτώσει, μέσα σε δύο χρόνια.

Οι γιατροί της πρόσφεραν μια έξοδο.

Ένα τέλος, στην εξάντληση.

Ένα τέλος, στην συνεχή ευθύνη.

Ένα τέλος, στο να βλέπεις κάποιον, που αγαπάς παγιδευμένο, σε ένα σώμα, που καταρρέει.

Θα μπορούσε να συμφωνήσει. Κανείς δεν θα την κατηγορούσε.

Η Τζέιν είπε όχι.

Απαίτησε να γίνει ό,τι ήταν δυνατό, για να σωθεί. Οι γιατροί της εξήγησαν τι σήμαινε αυτό. Ο Στίβεν θα χρειαζόταν επείγουσα τραχειοτομή — έναν μόνιμο σωλήνα αναπνοής στον λαιμό. Δεν θα μιλούσε ποτέ ξανά φυσικά. Δεν θα ανέπνεε ποτέ χωρίς μηχανική βοήθεια. Θα γινόταν ακόμη πιο εξαρτημένος.

Η Τζέιν δεν δίστασε.

Κάντε το.

Η επέμβαση του έσωσε την ζωή. Αλλά του στέρησε κάτι ανεπανάληπτο.

Για είκοσι δύο χρόνια, ακόμη και ενώ η ALS κατέστρεφε το σώμα του, ο Στίβεν μπορούσε να μιλά. Η φωνή του ήταν αργή, δυσδιάκριτη — αλλά ήταν δική του. Η τραχειοτομή την εξαφάνισε, ολοκληρωτικά.

Πίσω, στο Κέιμπριτζ, ο Στίβεν επικοινωνούσε, σηκώνοντας τα φρύδια του, καθώς κάποιος έδειχνε γράμματα, σε έναν πίνακα. Ένα σήκωμα, για «ναι». Δύο, για «όχι». Οι λέξεις σχηματίζονταν γράμμα - γράμμα. Επώδυνα. Αργά.

Για έναν άνθρωπο του οποίου όλη η ύπαρξη περιστρεφόταν, γύρω, από τις ιδέες, την εξήγηση, την επικοινωνία, ήταν συντριπτικό.

Τότε, άκουσε, γι’ αυτόν, ένας μηχανικός υπολογιστών, ο Γουόλτ Γουόλτοζ. Είχε δημιουργήσει ένα πρόγραμμα, το Equalizer, που επέτρεπε την σύνθεση προτάσεων, με ελάχιστη κίνηση. Το έδωσε, στον Στίβεν δωρεάν.

Ο Στίβεν έμαθε να το χρησιμοποιεί, με έναν μικρό διακόπτη, στο χέρι, επιλέγοντας λέξεις, στην οθόνη, που ο υπολογιστής πρόφερε δυνατά. Στην αρχή, ήταν, βασανιστικά, αργό — περίπου, μία λέξη το λεπτό.

Αλλά ήταν φωνή.

Και ο Στίβεν Χόκινγκ επέστρεψε, στην δουλειά.

Αυτό, που κάνει την στιγμή αυτή εξαιρετική είναι πως, το 1985, ο Στίβεν είχε, ήδη, διαψεύσει, κάθε ιατρική προσδοκία.

Διαγνώστηκε, με ALS το 1963, στα είκοσι ένα του. Του έδωσαν δύο χρόνια ζωής. Δύο.

Παντρεύτηκε την Τζέιν Γουάιλντ, το 1965, γνωρίζοντας, πλήρως, ότι, ίσως, πέθαινε νέος. Απέκτησαν τρία παιδιά, ενώ ο Στίβεν έχανε, σταδιακά, κάθε σωματική λειτουργία.

Σε εκείνο το διάστημα, μετέβαλε την θεωρητική φυσική. Το 1974, απέδειξε ότι οι μαύρες τρύπες εκπέμπουν ακτινοβολία — την γνωστή, πλέον, ως ακτινοβολία Χόκινγκ — αλλάζοντας, για πάντα, την κατανόησή μας, για το Σύμπαν.

Όταν βρισκόταν, στο κρεβάτι, εκείνου του νοσοκομείου, στην Γενεύη, ήταν, ήδη, καθηλωμένος, σε αναπηρικό αμαξίδιο, εξαρτημένος, σχεδόν, για τα πάντα, από άλλους.

Και συνέχιζε να παράγει επιστήμη, που άλλαζε τον κόσμο.

Έτσι, όταν οι γιατροί πρότειναν να τελειώσει η ζωή του, δεν ζητούσαν, απλώς, από την Τζέιν να αποχαιρετήσει τον σύζυγό της. Ζητούσαν να αποφασίσει, αν ο κόσμος έπρεπε να χάσει ένα μυαλό, που δεν είχε τελειώσει.

Η Τζέιν ήξερε ότι δεν είχε τελειώσει.

Και είχε δίκιο.

Αφού ανάρρωσε και προσαρμόστηκε, στην συνθετική του φωνή, ο Στίβεν ολοκλήρωσε ένα έργο, που δούλευε, επί χρόνια: ένα βιβλίο, που θα εξηγούσε το Σύμπαν, στους απλούς ανθρώπους.

Το ‘’Το χρονικό του Χρόνου’’ εκδόθηκε, το 1988.

Και έγινε κάτι, που κανείς δεν περίμενε.

Έμεινε 237 εβδομάδες, στις λίστες των ευπώλητων. Μεταφράστηκε, σε σαράντα γλώσσες.

Πούλησε, πάνω, από 25 εκατομμύρια αντίτυπα.

Σύστησε, σε εκατομμύρια ανθρώπους τις μαύρες τρύπες, την Μεγάλη Έκρηξη και την φύση του χρόνου — χωρίς εξισώσεις, χωρίς φόβο, με χιούμορ και καθαρότητα.

Τίποτε, από αυτά, δεν θα υπήρχε, αν η Τζέιν είχε πει «ναι», το 1985.

Έζησε άλλα τριάντα τρία χρόνια.

Έγραψε και άλλα βιβλία. Εμφανίστηκε, στο Star Trek και στους Simpsons. Έγινε παγκόσμιο σύμβολο, για τα δικαιώματα των ατόμων, με αναπηρία. Έδειξε ότι ο σωματικός περιορισμός δεν περιορίζει το πνεύμα. Έζησε, για να δει την ανίχνευση βαρυτικών κυμάτων — επιβεβαίωση ιδεών, που το έργο του είχε βοηθήσει να γεννηθούν.

Πέθανε, το 2018, στα εβδομήντα έξι του.

Πενήντα πέντε χρόνια, πέρα, από την αρχική του πρόγνωση.

Η Τζέιν και ο Στίβεν χώρισαν, το 1995. Η πίεση της φροντίδας, η διαρκής παρουσία νοσηλευτών, η αμείλικτη εξέλιξη της ALS επιβάρυναν ό,τι καμία ρομαντική αφήγηση δεν παραδέχεται. Κανείς, που κατανοεί την φροντίδα δεν την έκρινε, γι’ αυτό.

Όμως, το 1985, έκανε την επιλογή, που είχε την μεγαλύτερη σημασία.

Ο Στίβεν είπε, αργότερα, πως η τραχειοτομή ήταν, ταυτόχρονα, το χειρότερο και το καλύτερο πράγμα, που του συνέβη. Χειρότερο, γιατί έχασε, για πάντα, την φυσική του φωνή. Καλύτερο, γιατί η συνθετική του φωνή του επέτρεψε να επικοινωνεί, πιο καθαρά, απ’ ό,τι, εδώ και χρόνια.

Ο Στίβεν Χόκινγκ άλλαξε τον τρόπο, που κατανοούμε την πραγματικότητα.

Η Τζέιν Χόκινγκ έδωσε, σε αυτή την λάμψη τριάντα τρία, ακόμη, χρόνια ζωής.

Και όλα κρίθηκαν σε μία στιγμή, σε ένα νοσοκομείο της Γενεύης.

Μία σύσταση.

Μία άρνηση.

Η Τζέιν Χόκινγκ είπε όχι, στον θάνατο.

--------------------

Via-Maria Pinoti | www.fractalart.gr

1/4/1958. Αθήνα. Το αρχικό δελτίο ποδοσφαιριστή του Μίμη Δομάζου, στον Παναθηναϊκό. Ένα πάρα πολύ σπάνιο ντοκουμέντο : Έτσι ξεκίνησαν όλα, με το πρώτο δελτίο, που υπέγραψε ο Μίμης Δομάζος, με τον Παναθηναϊκό.

Σε ηλικία 83 ετών, ήταν ενεργός, δραστήριος, έπαιζε ποδόσφαιρο, ταξίδευε, βρισκόταν σε πάνελ εκδηλώσεων, δίδασκε τα μυστικά της μπάλας στα παιδιά των ακαδημιών του. Η εικόνα του, σε συνδυασμό με την φωσφορική ιστορική του διαδρομή στα γήπεδα, δημιουργούσαν την αίσθηση πως πρόκειται για έναν Ημίθεο.

Και

Το σοκ της απώλειας του Στρατηγού ήταν τεράστιο. Ήταν τόσο σπουδαίος, που, ακόμη και όσοι δεν τον ζήσαμε, στο γήπεδο, τον αισθανόμασταν, ως «δικό μας άνθρωπο»· ως τον ηγέτη μιας μεγάλης οικογένειας. Τα κατορθώματά του, σε μια εικοσαετία, η φυσική του κατάσταση, το σκαρί του, το γεγονός πως, ποτέ, δεν τραυματίστηκε, η νοοτροπία νικητή, με την οποία ήταν γαλουχημένος, είναι στοιχεία, που προσέδιδαν, σε κείνον μια υπόσταση μύθου.

Και όλα αυτά, σε μια εποχή, που δεν είναι, πια, μυθική.

Ο Μίμης Δομάζος γεννήθηκε και πέθανε τον Ιανουάριο. ( 22 Ιανουαρίου 1942 - 24 Ιανουαρίου 2025). Αγωνιζόταν, στην θέση του επιθετικού μέσου και θεωρείται, ως ένας, από τους καλύτερους Έλληνες ποδοσφαιριστές όλων των εποχών. Ήταν δύο φορές υποψήφιος, για την Χρυσή μπάλα, το 1969 και το 1971.

Το 2003, ψηφίστηκε, ως ο δεύτερος καλύτερος Έλληνας ποδοσφαιριστής, από την ΕΠΟ, για τον εορτασμό των 50 χρόνων της ΟΥΕΦΑ.

Η IFFHS τον επέλεξε, στην καλύτερη 11άδα όλων των εποχών του ελληνικού ποδοσφαίρου, το 2021.

Ήταν ένας, από τους λαμπαδηδρόμους, που μετέφεραν την φλόγα, μέσα, στο Ολυμπιακό Στάδιο, στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, στην Αθήνα.

16/1/2016. Αθήνα. Πέθανε η ηθοποιός Μέλπω Ζαρόκωστα, η τελευταία μαθήτρια από το "Ξύλο βγήκε από τον Παράδεισο" (1959).

Από αριστερά προς δεξιά :

Άννυ Παπακωνσταντίνου 1933-2003.

Βαλεντίνη Ρούλη 1939-2009.

Αλίκη Βουγιουκλάκη 1934-1996.

Νίκη Λινάρδου 1939-2012.

Μέλπω Ζαρόκωστα 1933-2026.

Άννα Μαντζουράνη 1936-1991.

Η ΜΕΛΠΩ ΖΑΡΟΚΩΣΤΑ (1933 - 2026) ΣΤΑ -ΥΠΕΡΟΧΗΣ ΔΙΑΥΓΕΙΑΣ 84 ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑ -ΔΙΝΕΙ ΤΗΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ(Α΄ΜΕΡΟΣ) :Η Μέλπω Ζαρόκωστα έγινε γνωστή, μέσα από τις παλιές ελληνικές ταινίες, ασχέτως του, αν δεν υπήρξε, ποτέ, πρωταγωνίστρια. Η μορφή της και ο λόγος της ήταν ταυτισμένα, με μια σπάνια φινέτσα «αμερικανικού τύπου», όπως της είχαν πει, κάποτε, ή και «γαλλικού τύπου, αλά nouvelle vague», όπως της είπα εγώ, στην συζήτηση, που θα διαβάσετε. Τη συνάντησα ένα βράδυ στην οικία της στα Ιλίσια, λίγες ώρες μετά το πρώτο αναγνωριστικό τηλεφώνημα που της έκανα. Πίνακες υπογεγραμμένοι, απ' τους καλλιτέχνες, στους τοίχους της, ένα πολύ νεανικό πορτρέτο της απο, όταν έπαιξε την «Ευρυδίκη» του Ανούιγ στην Αυστραλία, αλλά και πολλά βιβλία, άλλα στριμωγμένα, σε βιβλιοθήκες και άλλα, ατάκτως, ερριμμένα, στο τραπεζάκι του καθιστικού της. Ανάμεσά τους, η «Γέννηση της Τραγωδίας» του Νίτσε, μια συλλογή φιλοσοφικών αποφθεγμάτων, σε επιμέλεια του Κώστα Γιαννακάκη, όπως και αρκετά αντίτυπα του δικού της βιβλίου, με τίτλο «Στιγμές πάθους...», ένα, από τα οποία μου χάρισε, λίγο, πριν κλείσει την πόρτα της, πίσω μου. Γνώριζα πως η Ζαρόκωστα είναι μια καλή και γλυκιά κυρία, δραστήρια, επίσης, αφού τον καιρό αυτό υποδύεται μια καπάτσα γιαγιά, στο σίριαλ «Αστέρας Ραχούλας» του ALPHA. «Καμιά ώρα θα κάνουμε», μου είχε πει, θέλοντας να μη χάσει την τηλεοπτική μετάδοση ενός, από τα επεισόδια του σίριαλ. Όσο η κουβέντα μας άναβε και η ώρα περνούσε, εκείνη ξέχασε το σίριαλ και εγώ το τρόλεϊ, που θα με πήγαινε σπίτι μου. Λογικό. Η συνέντευξη, τελικά, διήρκεσε δυόμισι ολόκληρες ώρες, στην διάρκεια των οποίων, η Μέλπω Ζαρόκωστα αφηγήθηκε όλη, μα όλη, όμως, την ζωή της.

— Να και μία ηθοποιός της γενιάς σας, που δεν κατοικεί, στην Κυψέλη!

Α, ναι, εδώ είναι θεατρογειτονιά! Η Καρέζη έμενε, διαγωνίως, του νοσοκομείου «Συγγρός», ο Γιάννης Βογιατζής και ο Ληναίος, με την Φωτίου, επίσης, μένουν λίγο παραπάνω. Αλήθεια, όμως, πώς την βλέπετε την Κυψέλη;

— Σαν ένα τεράστιο οίκο ευγηρίας παλαίμαχων ηθοποιών, όπως είχα γράψει,

παλιότερα.

Σοβαρά, ε;

— Ναι, αλλά σε εσάς ταιριάζει, απόλυτα, ο φωταγωγημένος Λυκαβηττός, που βλέπουμε, απέναντί μας.

Έμενα, πάντα, κεντρικά. Έπρεπε, και ήθελα, να βρίσκομαι, κοντά, σε όλες τις δουλειές μου. Εγώ, ξέρετε, είμαι περισσότερο συγγραφέας και τα δάχτυλά μου έχουν στραβώσει, από το να γράφω και να μεταφράζω εκατοντάδες θεατρικά έργα. Δεν ήξερα ελληνική γραφομηχανή και όλα τα έκανα, στο χέρι. Πέρασαν πολλά λεφτά, από τα χέρια μου, αλλά δεν τα κράτησα, γιατί και εγώ κι ο άντρας μου ήμασταν μποέμ. Ο άντρας μου ήταν ο Βίκτωρας ο Παγουλάτος...

— Μη βιάζεστε, κυρία Ζαρόκωστα, θα τα πούμε όλα στην ώρα τους, γι' αυτό είμαι, εδώ.

Καλά, ας τα πάρουμε, απ' την αρχή. Γεννήθηκα, το 1933, στον Πειραιά, από σύμπτωση, πέρασε, δηλαδή, η μάνα μου. από 'κει, όπου έμεναν και τα πεθερικά της, και με γέννησε. Πολύ καλή οικογένεια, ο πατέρας μου ήταν ο πρώτος αναλογιστής, στην Ελλάδα, που του είχαν αναθέσει να κάνει τον σχεδιασμό του ΙΚΑ. Ο παππούς μου ήταν ένας πολύ καλός δικηγόρος της εποχής, παντρεμένος. με την γιαγιά μου, επίσης, από καλή οικογένεια.

— Μου περιγράφετε ένα μεγαλοαστικό background.

Θα το έλεγα, μάλλον, εξ αγχιστείας, μεγαλοαστικό, αφού δεν άφησε άσχημα αποτελέσματα, σ' εμένα. Οι υπόλοιποι, ξέρετε, αδέρφια, συγγενείς, εξαφανίστηκαν.

— Εννοείτε, λόγω ηλικίας, ή λόγω καταστάσεων;

Λόγω καταστάσεων και άλλων πολλών εγκλημάτων, που έχουν κάνει.

— Εγκλημάτων εντός εισαγωγικών, φαντάζομαι. Εξηγήστε το μου αυτό.

Θα το καταλάβετε, μέσα, από το story της οικογένειάς μου! Ήμουν εργασιομανής, από μικρή, έγραφα εκθέσεις και σκετσάκια. Μας βρήκε ο πόλεμος, εδώ και σε ηλικία 15 ετών, περίπου, βρέθηκα, στην Αυστραλία. Είχαμε κάτσει και έναν χρόνο, στην Αίγυπτο, απ' όπου προλάβαμε να φύγουμε, λίγο πριμοδοτεί την κλείσει η διώρυγα του Σουέζ. Στην Αυστραλία, δυστυχώς, δεν αναγνωρίστηκαν τα γερμανικά πτυχία του πατέρα μου

και έπρεπε να δώσει εξετάσεις ο άνθρωπος, παρόλο που κόντευε τα 50 και τα αγγλικά του ήταν φτωχά. Τα παράτησε και άνοιξε διάφορες επιχειρήσεις, που πήγαν, κακήν-κακώς.

— Δεν ήταν εύκολη η προσαρμογή, τότε, σε έναν ξένο τόπο, στην άλλη μεριά του πλανήτη.

Η προσαρμογή ήταν πολύ δύσκολη, ακριβώς, σε έναν τόπο, που δεν ξέρεις, καλά, την γλώσσα του, παρότι εμείς κάναμε εγγλέζικα, από την περίοδο της Κατοχής στην Ελλάδα. Ο πατέρας μου μάθαινε, στα αδέρφια, μου γερμανικά, φοβούμενος να ομολογήσει οπουδήποτε ότι μίλαγε γερμανικά. Ήταν άνθρωπος εγκρατής και καθόλου τολμηρός, από ένα συντηρητικό οικογενειακό περιβάλλον, όπου όλοι ήταν αξιωματικοί του Ναυτικού κ.λπ. Στα 16 του τον έστειλαν στη Γερμανία κι αυτός έφερε τρία πτυχία: Λογιστικής, που τότε δεν υπήρχε στη χώρα μας, Νομικής και, τι άλλο − φαντάζεστε; Χορού! (γελάει τρανταχτά) Ξέρετε, φοξ-τροτ και τέτοια!

— Ο άνθρωπος αυτός, λοιπόν, έφτασε στο σημείο να ανοίξει σαντουιτσάδικο στην Αυστραλία για την επιβίωσή σας, σωστά;

Έτσι ακριβώς! Και πέσαμε έξω, γιατί κανείς μας δεν είχε σχέση, με αυτά τα πράγματα. Καμία, απολύτως! Ούτε η μητέρα μου ήταν καμιά σπουδαία μαγείρισσα. Ανέκαθεν, είχε από μια-δυο υπηρέτριες και ξαφνικά βρέθηκε μόνη σ' ένα σπίτι να φροντίζει ένα τσούρμο κόσμο. Προερχόταν,, από χαμηλή κοινωνική τάξη, αλλά παντρεύτηκε μικρή, στα 20 και έτσι, έμπλεξε νωρίς με μια αριστοκρατική οικογένεια. Η μητέρα μου δεν άντεξε την όλη κατάσταση στην Αυστραλία, εισήχθη σε ψυχιατρική κλινική και υπέστη ηλεκτροσόκ. Ο πατέρας μου είχε μισοτρελαθεί και αυτός. Ήταν μια απερίγραπτη κατάσταση κι έπρεπε κάποιος να σηκώσει τα βάρη. Ο πατέρας μου, απ' την κατάθλιψη έχασε, τελείως, το ενδιαφέρον του, για την ζωή, η μητέρα μου χάλια, με φάρμακα... Είχε μείνει σκελετός, ήταν ολόκληρη, σαν το ένα μου χέρι, και όμως, συνήλθε, έγινε καλά!

— Σίγουρα, πάντως, όχι, από το ηλεκτροσόκ!

Το άσχημο ήταν ότι ήμουν, μπροστά, στο ηλεκτροσόκ της! Είναι ένα θέαμα φρικτό, όχι, μόνο, για την μητέρα σου, αλλά και για κάθε άνθρωπο. Να σας το περιγράψω;

— Αν είναι κάτι, που δεν σας ταράζει, ναι, θα το ήθελα.

Σε βάζουν, σε ένα ειδικό φορείο, με δεμένα χέρια-πόδια, γιατί παθαίνεις σπασμούς και τινάζεσαι. Στο στόμα σού βάζουν προθέματα από καουτσούκ για να μη δαγκώσεις τη γλώσσα σου. Προηγουμένως, σου έχουν κάνει μια ένεση χαλαρωτική και ενδοφλέβια σου βάζουν το φάρμακο. Αρχίζεις να βγάζεις αφρούς, απ' το στόμα και να πετάγονται τα μέλη σου! (μιμείται τις κινήσεις) Εγώ τα 'χα κάνει, πάνω μου! Μα, να μην μπορώ να το μιμηθώ... Θα ήθελα να 'χω παίξει έναν τέτοιο ρόλο.

— Γιατί νομίζετε πως σας είπα να μου αφηγηθείτε ένα τόσο δυσάρεστο συμβάν; Ήμουν σίγουρος ότι θα το παίξετε μπροστά μου.

Πώς αλλιώς μπορείς να αντιμετωπίσεις κάτι τέτοιο, πώς αλλιώς να το δεχτείς; Και πώς αλλιώς να δεχτείς έναν πατέρα. που μαζί μου, υπήρξε σκληρός, μαζί μου, γιατί ήμουν η πιο δυνατή; «Κάτσε, εσύ, εδώ, τώρα», ή «διαχειρίσου τα επιχειρηματικά μας»... Εξού και έχω όλες αυτές τις ικανότητες τις διοικητικές, ας τις πούμε. Τα αδέρφια μου, πάλι, νέα παιδιά ήτανε, την είχαν κοπανήσει, με γκόμενες, δεξιά-αριστερά, ένα χάος, στο σπιτικό μας. Η μάνα μου να μου τηλεφωνεί, απ' την κλινική «έλα πάρε με, θα πέσω, απ' το παράθυρο», ο πατέρας μου, δίπλα, να τραβάει τα μαλλιά του...

— Πολύ δύσκολες καταστάσεις.

Με έσωσε το θέατρο!

— Το οποίο θέατρο, όμως, το σπουδάσατε, για τα καλά, εκεί.

Το σπούδασα, κρυφά. Από μικρή, 7-8 ετών, με σούρνανε στις όπερες. Είδα και την Μαρία Κάλλας, πάνχοντρη, λίγο πριν φύγει, το '45 νομίζω.

— Πόσο καλή μνήμη έχετε!

Είμαι οπτικός τύπος και όλα μου τα συναισθήματα έχουν εικόνες. Θυμάμαι, που, όταν μέναμε, στην Θεσσαλονίκη, στην Διαγώνιο, είδα να υψώνουν, στον Λευκό Πύργο μια τεράστια ελληνική σημαία. Ύστερα, από τέσσερις ώρες άρχισαν οι βομβαρδισμοί. Οι άλλοι κοιμόντουσαν και δεν ήξεραν τί γινόταν. Ήταν η έναρξη του ελληνο-ιταλικού πολέμου, μετά το ΟΧΙ του Μεταξά.

— Μιλήσατε, πριν, για οικογένεια συντηρητική. Μεταξική, κιόλας;

Βεβαίως, όχι, απλώς, μεταξική. Ο αδερφός του πατέρα μου ήταν, στο επιτελείο, που έφυγε, για την Αγγλία και μετά μετατέθηκε, στην Αυστραλία, ως λιμενάρχης. Είχε σούρτα-φέρτα, με πλοία, εμπορικά, κυρίως. Ήταν ο captain, στην Αυστραλία! Πειράζει, που τα λέω τόσο, εκτενώς;

— Αλίμονο, η χαρά του δημοσιογράφου είστε!

Στην Αυστραλία, πήγα, αφού τα 'χα «κανονίσει», με το θέατρο. Εδώ πέρα, μάθαινα χορούς και μπαλέτα, σαχλαμάρες, που έκαναν τα κοριτσάκια των καλών οικογενειών. Και πιάνο έκανα! Το πέταξα! Δέκα χρόνια πιάνο και δεν ξέρω ποιο είναι το ντο και ποιο το ρε. Εμένα, με ενδιέφερε να εκφράζομαι.

— Με την μουσική, ή τον χορό, δεν μπορεί να εκφραστεί κανείς;

Μπορεί, αλλά, με το ζόρι, μάνα μου, δεν γίνεται, τίποτα. Οι περισσότεροι γονείς κάνουν τραγικά λάθη... Πιάνο έπαιζαν όλοι, στην οικογένειά μου, από την γιαγιά μου, μέχρι τον πατέρα μου. Και κλήθηκα εγώ, τώρα, σε ηλικία τεσσάρων ετών, να ξεκινήσω πιάνο, με μια κακάσχημη γεροντοκόρη (κάνει γκριμάτσες). Είχα και φαντασία, καταλαβαίνετε πώς την έβλεπα. Και δεν μπορούσες να πεις και «όχι» εκείνα τα χρόνια!

— Γιατί είπατε, πριν, πως σπουδάσατε, κρυφά, το θέατρο;

Η μάνα μου το ήξερε μόνο. Έπαιζα, σε παραστάσεις, στην Αυστραλία. Όταν το 'μαθε ο πατέρας μου ήθελε να με σφάξει. Έψαξα, ρώτησα, για σχολή, εκεί, πέρα και πήγαινα, κρυφά, αμέσως μετά την δουλειά.

— Πρωτοκλασάτη σχολή;

Ήθελα το καλύτερο, δεν υπήρχε περίπτωση να πάω, σε δευτεράτζα σχολή − άλλωστε τρεις-τέσσερις σχολές θεάτρου υπήρχαν, σε όλη την Αυστραλία. Άνεση οικονομική υπήρχε, δούλευα, στις δουλειές του πατέρα μου, είχα και το χαρτζιλίκι μου. Ύστερα, από λίγο καιρό, με έπιασε η διευθύντρια και μου είπε : «Δεν μας χρειάζεσαι εσύ. Πρώτα απ' όλα, είσαι πολύ εκφραστική, σε έχει βοηθήσει η γλώσσα σου και μιλάς τις λέξεις, με το στόμα σου». Οι υπόλοιποι κάνανε κάτι τσαπ-τσουπ-γιου-τσουπ (μιμείται λέξεις ασυνάρτητες, στα αγγλικά). Δεν τους βοηθούσε η γλώσσα τους, σε αντίθεση, μ' εμένα και όλα τα ελληνικά μου φωνήεντα. Και μέσα, σε όλα αυτά, να 'χω και τα δράματα στο σπίτι μου... Με διώχνουν, λοιπόν, απ' την σχολή και πάω, σε μια οντισιόν. Γινόταν σ' ένα θέατρο, μέσα σε στάβλο, πρωτοποριακά πράγματα, από, τότε, στην Αυστραλία! Ήμασταν κοριτσόπουλα, από Αυστραλία και Αγγλία, η μόνη ξένη ήμουν εγώ, η μοναδική Ελληνίδα. Είχε έρθει, λοιπόν, μια καλή Αγγλίδα σκηνοθέτις, η Λέσλι τάδε − δεν θυμάμαι το επίθετό της −, με ένα έργο λίγο αριστερό που είχε κάνει επιτυχία στο Λονδίνο. Εγώ, απ' την πολλή δουλειά, την δυστυχία και το τρέξιμο ήμουν να πέσω κάτω. Δεν υπολόγισα τον πυρετό, που είχε φτάσει 38 και ένα βαρύ κρυολόγημα, τυλίχτηκα, σ' ένα σακάκι και πήγα. Θυμάμαι την σκηνοθέτιδα, με κάτι ματομπούκαλα. Με βλέπει, από μακριά, σαν το κακόμοιρο και μου φωνάζει : «Πώς σε λένε εσένα;». «I' m terribly sorry» της λέω, επειδή είχα αργήσει, «αλλά ήμουν κρυωμένη, ξέρετε». «Δεν πειράζει», μου κάνει, «ανέβα πάνω». Αμέσως, της γυάλισα, της είπα και για Ελλάδα, Έλληνες, αρχαίο θέατρο κ.λπ. Τι είναι η τύχη, βρε παιδί μου, στον άνθρωπο! Και είχα αργήσει, κιόλας και τα άλλα κορίτσια, είχαν πάει βαμμένα και καλοντυμένα. «Δεν μου λες», μου κάνει η σκηνοθέτις, «άμα σ' τα μάθω, μπορείς να μιλήσεις, λέξη-λέξη, τα σκωτσέζικα;». Τι άλλο να έλεγα, παρά, ναι; Έπαιξα ένα 14χρονο κορίτσι κατώτερης κοινωνικής τάξης, που έπιασε φιλίες, με μια αριστοκράτισσα. Το έργο λεγόταν «Δαντέλα, στο μεσοφόρι» − ήταν δείγμα αριστοκρατίας, τότε, αυτό και εγώ υποδυόμουν την πληβεία. Οι κριτικοί, εκεί, έγραψαν : «Τα ελληνο-σκωτικά της Μέλπως Ζαρόκωστα είναι, πάρα πολύ ευχάριστο, να τα ακούς!».

— Ωραία όλα αυτά, μα, στα κρυφά; Πόσο άγχος θα υπήρχε;

Προσέξτε, η μάνα μου, μόνο, είχε έρθει να με δει. Ο πατέρας μου, από, τότε, που το 'μαθε, δεν μου μιλούσε, για τέσσερα ολόκληρα χρόνια!

— Μες στο ίδιο σπίτι; Μη χειρότερα!

Μες στο ίδιο σπίτι! Καθόμασταν να φάμε και έλεγε : «Πες της να μου δώσει το αλάτι!».

— Σας πλήγωνε η κατάσταση αυτή;

Πάρα-πάρα πολύ! Μια μέρα, με τσάκωσε να καπνίζω, γιατί ένιωθα πολύ δυστυχισμένη. Μόνο δουλειά ήξερα! Και άλλα πολλά έκανε ο πατέρας μου, αλλά ας μην τα ομολογήσω. Θεός σχωρέσ' τον τον άνθρωπο, πήγε, κακήν-κακώς, και αυτός... Μου λέει, λοιπόν, αυστηρά : «Τα κορίτσια δεν καπνίζουν!». Και του λέω : «Τα κορίτσια δουλεύουν, τα κορίτσια κάνουν λογιστικά, τα κορίτσια πλένουν, σιδερώνουν, και τα αγόρια, τι;». Εκεί, ένιωσα ότι ήθελα να πνίξω όλους τους άντρες! Πώς δεν έγινα λεσβία, δεν λες; (γέλια). Ήταν, που είχα ερωτευτεί τον πρώτο άνδρα μου, από μικρή ηλικία.

— Αυστραλός;

Έλληνας σολίστ του πιάνου.

— Είδατε; Παρατήσατε μικρή το πιάνο, σας βρήκε αυτό, αργότερα. Είναι, εν ζωή, σήμερα, ο άνθρωπος αυτός;

Πέθανε, πριν από πολλά χρόνια. Έκανε φοβερή καριέρα, στην Αυστραλία, σε φεστιβάλ και διαγωνισμούς. Καλλιτεχνόπουλα και οι δυο μας, παντρευτήκαμε λίγο αργότερα. Εγώ ήμουν 22 και εκείνος, στα 24. Επρόκειτο να πάμε, στο Λονδίνο, να σπουδάσει φούγκα, μα έβγαλε ένα λίπωμα, στο χέρι. Ευτυχώς, το γλίτωσε το χέρι του. Φεύγουμε, για Λονδίνο, αρρωσταίνει ο πατέρας μου, άντε πάλι. Δυστυχώς, όμως, τον εγκατέλειψα τον πατέρα μου! Έμεινα, στο Λονδίνο! Η μάνα μου η ίδια μου είπε : «Φύγε, παιδί μου, φύγε. Θα τα βολέψω εγώ». Άλλον ενάμιση χρόνο έζησε ο πατέρας μου.

Η Μέλπω Ζαρόκωστα έγινε γνωστή, μέσα από τις παλιές ελληνικές ταινίες, ασχέτως, του αν δεν υπήρξε ποτέ πρωταγωνίστρια. Η μορφή της και ο λόγος της ήταν ταυτισμένα, με μια σπάνια φινέτσα «αμερικανικού τύπου», όπως της είχαν πει κάποτε

— Αυτό το «δυστυχώς», κ. Ζαρόκωστα, ακούγεται ενοχικό, ως προς την απόφαση να μην γυρίσετε, στα στερνά του πατέρα σας, ενός ανθρώπου, που σας παίδεψε πολύ. Η ζωή νομίζω ότι απαιτεί τέτοια γενναία ξεκαθαρίσματα.

Δεν ήταν σωστό, όχι, αφού δεν ήξερα, αν η μάνα μου θα τα 'βγαζε πέρα μόνη της. Τα αδέρφια μου ήσαν, σχεδόν, εξαφανισμένα. Ο ένας πήγε και παντρεύτηκε, κρυφά, στα 19 του, ο άλλος είχε καλή τύχη και μετά, από οικονομικές σπουδές, έφθασε, σε υψηλές βαθμίδες της Εφορίας, που ήταν ενωμένη, με το αυστραλιανό υπουργείο Οικονομικών. Παντρεύτηκε ένα θαυμάσιο κορίτσι, Εβραιο-αυστραλέζα. Έρχεται καμιά φορά, στην Ελλάδα και με βλέπει, ή μιλάμε πολύ, στο τηλέφωνο. Με τη γυναίκα του, εννοώ, αφού ο αδερφός μου δεν είναι εν ζωή. Ξαναλέω, όμως, ότι δεν εγκαταλείπει μια κόρη τον πατέρα, άμα αυτός βρίσκεται, σε άσχημη κατάσταση. Έμεινα, στο Λονδίνο, λοιπόν, ο άντρας μου ξανάβγαλε λίπωμα, στο χέρι και τα παράτησε, με το κλασικό πιάνο. Έπαιζε μόνο τζαζ, που δεν χρειαζόταν μεγάλη ακρίβεια και λεπτομέρεια, στο παίξιμο. Πεθαίνει ο πατέρας μου και δεν το λέμε, στην γιαγιά μου, την μάνα του, η οποία είχε, ήδη, χάσει τον άντρα της, εκείνο τον περίφημο παππού. «Η κόρη μου δεν θα γίνει πόρνη, θεατρίνα» φώναζε ο πατέρας μου και εκείνος, πολύ προχώ, έλεγε ήρεμα: «Γιατί; Το επάγγελμα του καλλιτέχνη είναι υπέροχο!». Και άρχιζε να απαγγέλλει την «Αντιγόνη», στα αρχαία.

ΠΗΓΗ: lifo.gr(Αντώνης Μποσκοϊτης)