7ος αιώνας π.Χ. Πειραιάς. Λείψανα ιππέα. 4ος αιώνας π.Χ. Ο κατάδεσμος της Πέλλας και το Χρυσό στεφάνι της Αθήνας. 3ος αιώνας π.Χ. Η Ετρουσκική γραφή. 2ος αιώνας π.Χ. Αθήνα. Όρθια ραβδωτή ιωνική στήλη. Ολυμπία. Το Αναθηματικό Μνημείο του Πτολεμαίου Β΄του Φιλάδελφου. 1886. Καππαδοκία. Τουρκική επιγραφή, με το ελληνικό αλφάβητο. 1892-1971. Αθήνα. Οι φυλακές Αβέρωφ. 1904-2026. Τραπεζούντα. 1910 (πριν και μετά). Σμύρνη. 1921. Η μάχη, στο Kale Grotto. 1922. Κηδεία, στην Μπάφρα του Πόντου. 1-12-1934. Η δολοφονία του Σεργκέι Κίρωφ. 1935-1941. Ο βασιλιάς Γεώργιος Β’. 1938-1981. Τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων. 29-1-1944. Η ΟΠΛΑ εκτελεί τον υφυπουργό Εργασίας Νικόλαο Καλύβα. 1945, Πως ξηλώθηκε η εξουσία του ΕΑΜ, στην Θεσσαλονίκη. 8-6-2026 Πέθανε η Πάολα Ρεβενιώτη. 2026. Γκάλοπ, στις χώρες του, τέως, “υπαρκτού σοσιαλισμού”, για το εάν η ζωή ήταν καλύτερη, επί κομμουνισμού. (223).
7ος αιώνας π.Χ. Λείψανα ιππέα, από το νεκροταφείο του Φαλήρου, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά.
Σιδερένιο σπαθί. Είναι, έντονα, διαβρωμένο, λόγω των περιβαλλοντικών συνθηκών του παράκτιου νεκροταφείου. Αυτό είναι ένα, από τα λίγα σπαθιά, που έφεραν στο φως οι ανασκαφές, στο νεκροταφείο του Φαλήρου. Βρέθηκε τοποθετημένο, κατά μήκος και πάνω, από το χέρι του νεκρού ιππέα, με την άκρη του να φθάνει, μέχρι τα δάχτυλα. Αν και οι παραστάσεις, σε αγγεία και οι αρχαίοι συγγραφείς, όπως ο Ξενοφών, μας πληροφορούν ότι, κατάλληλα, για το ιππικό, ήσαν τα μονόκοπα σπαθιά, το σπαθί του ιππέα του Φαλήρου είναι δίκοπο.
4ος αιώνας π.Χ. Ο κατάδεσμος της Πέλλας είναι μια κατάρα γραμμένη, σε φύλλο μολύβδου. Πρόκειται, για ένα, από τα πιο συναρπαστικά αρχαιολογικά ευρήματα. Είναι μια ερωτική μαγική επωδός, που γράφτηκε, τον 4ο αιώνα π.Χ. (375-350 π.Χ.), από μια γυναίκα, που ζητούσε να εμποδίσει τον αγαπημένο της, τον Διονυσοφώντα, να παντρευτεί μια άλλη γυναίκα, τη Θετίμα. Βρέθηκε, στην αρχαία πρωτεύουσα της Μακεδονίας, το 1986 και σήμερα, φυλάσσεται και εκτίθεται, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πέλλας. Η σημασία του είναι τεράστια, καθώς αποτελεί την πιο άμεση και αδιάψευστη μαρτυρία της δωρικής διαλέκτου, που μιλούσαν οι αρχαίοι Μακεδόνες, στην καθημερινή τους ζωή, αποδεικνύοντας τον ελληνικό χαρακτήρα της γλώσσας τους, πολύ πριν, από τους χρόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Η μετάφραση του κειμένου είναι, περίπου, η εξής :
1. [ΘΕΤΙ]ΜΑΣ ΚΑΙ ΔΙΟΝΥΣΟΦΩΝΤΟΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΓΑΜΟΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΤΑΝ ΑΛΛΑΝ ΠΑΣΑΝ ΓΥ 1. Της [Θετί]μας και του Διονυσοφώντος την τελετή και τον γάμο καταριέμαι, και των άλλων πασών γυ-
2. [ΝΑΙΚ]ΩΝ ΚΑΙ ΧΗΡΑΝ ΚΑΙ ΠΑΡΘΕΝΩΝ ΜΑΛΙΣΤΑ ΔΕ ΘΕΤΙΜΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΚΑΤΤΙΘΕΜΑΙ ΜΑΚΡΩΝΙ ΚΑΙ 2. [ναικ]ών, και χήρων και παρθένων, περισσότερο δε της Θετίμας, και αναθέτω στον Μάκρωνα και
3. [ΤΟΙΣ] ΔΑΙΜΟΣΙ ΚΑΙ ΟΠΟΚΑ ΕΓΩ ΤΑΥΤΑ ΔΙΕΛΕΞΑΙΜΙ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΟΙΗΝ ΠΑΛLΙΝ ΑΝΟΡΟΞΑΣΑ 3. [στους] δαίμονες, όποτε εγώ αυτά ξετυλίξω και διαβάσω πάλι, έχοντας ξεθάψει τα
4. [ΤΟΚΑ] ΓΑΜΑΙ ΔΙΟΝΥΣΟΦΩΝΤΑ ΠΡΟΤΕΡΟΝ ΔΕ ΜΗ ΜΗ ΓΑΡ ΛΑΒΟΙ ΑΛΛΑΝ ΓΥΝΑΙΚΑ ΑΛΛ Η ΕΜΕ 4. [τότε] να παντρευτούν τον Διονυσοφώντα και όχι πριν. Να μην λάβει άλλη γυναίκα παρά εμένα
5. [ΕΜΕ Δ]Ε ΣΥΝΚΑΤΑΓΗΡΑΣΑΙ ΔΙΟΝΥΣΟΦΩΝΤΙ ΚΑΙ ΜΗΔΕΜΙΑΝ ΑΛΛΑΝ ΙΚΕΤΙΣ ΥΜΩΝ ΓΙΝΟ 5. Εγώ δε να γεράσω μαζί με τον Διονυσοφώντα και μηδεμία άλλη. Ικέτις σας γίνο
6. [ΜΑΙ ΦΙΛ]ΑΝ ΟΙΚΤΙΡΕΤΕ ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΦΙΛ[Ο]Ι ΔΑΓΙΝΑΓΑΡΙΜΕ ΦΙΛΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΗΜΑ ΑΛΛΑ 6. [μαι, την φίλ]η σας να οικτίρετε, φίλοι δαίμονες, την Δαγίνα (;), των φίλων της πάντων εγκαταλελειμμένη, αλλά
7. [....]Α ΦΥΛΑΣΣΕΤΕ ΕΜΙΝ Ο[Π]ΩΣ ΜΗ ΓΙΝΕΤΑΙ ΤΑ[Υ]ΤΑ ΚΑΙ ΚΑΚΑ ΚΑΚΩΣ ΘΕΤΙΜΑ ΑΠΟΛΗΤΑΙ 7. [...] φυλάξτε μου, όπως μη γίνουν αυτά και με κακό τρόπο η κακή Θετίμα να χαθεί
8. [....]ΑΛ[-].ΥΝΜ .. ΕΣΠΛΗΝ ΕΜΟΣ ΕΜΕ ΔΕ [Ε]Υ[Δ]ΑΙΜΟΝΑ ΚΑΙ ΜΑΚΑΡΙΑΝ ΓΕΝΕΣΤΑΙ 8. [...] και εγώ δε ευδαίμων και μακάρια να γίνω
9. [-]ΤΟ[.].[-].[..]..Ε.Ε.Ω[?]Α.[.]Ε..ΜΕΓΕ [-]
4ος αιώνας π.Χ. Χρυσό στεφάνι. Αυτό το εξαιρετικό τεχνούργημα, ένα λεπτό χρυσό στεφάνι μυρτιάς, με μούρα του 4ου αιώνα π.Χ. και ένα ασημένιο βάζο του 250-200 π.Χ., στολισμένο, με φύλλα άκανθας, είναι πολύτιμα ευρήματα, που φυλάσσονται, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, στην Αθήνα.
Η Κλυτία (ή Κλυτίη) είναι γνωστή μυθολογική φιγούρα, η οποία, σύμφωνα, με την ελληνική μυθολογία, ήταν μία Ωκεανίδα νύμφη, κόρη του Ωκεανού και της Τηθύος. Είναι, ευρέως, γνωστή, για τον ανεκπλήρωτο έρωτά της, προς τον θεό Ήλιο και την μεταμόρφωσή της, σε ηλιοτρόπιο.
2ος αιώνας π.Χ. Αθήνα. Η μόνη όρθια ραβδωτή ιωνική στήλη, από την αρχαία Στοά του Αττάλου, ακόμη, στην θέση της.
Ο Κίππος της Περούτζια (3ος-2ος αιώνας π.Χ.) είναι ένα θεμελιώδες επιγραφικό μνημείο. Στεγάζεται, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Ούμπρια, φέρει μία, από τις μεγαλύτερες ετρουσκικές επιγραφές και περιέχει την διαιτητική απόφαση, που επέλυσε μια σύνθετη νομική και εδαφική διαφορά, μεταξύ δύο ισχυρών οικογενειών;: των Βελτίνι και των Λαρτ. Το κείμενο, χαραγμένο, με 46 γραμμές περουβιανής γραφής, είναι, ουσιαστικά, ένα νομικό έγγραφο, που ορίζει την ιδιοκτησία και τα δικαιώματα γης, επί ορισμένων κτημάτων. Συνοπτικά, το έγγραφο θεσπίζει : Την συμφωνία : Την κατανομή των αμφισβητούμενων γαιών και τα όρια, μεταξύ των δύο κτημάτων. Την απόφαση : Μια ρύθμιση, για την κοινή χρήση των πόρων, με την καταβολή τέλους, ή εγγύησης, που συνδέεται, με έναν οικογενειακό τάφο (τον τάφο Αφούνα), που βρίσκεται, κοντά, στην γη. Η εξαιρετική φύση αυτού του ευρήματος έγκειται, στην φύση του : δεν είναι μια απλή ταφική επιγραφή, αλλά ένα πραγματικό έγγραφο δημόσιου και ιδιωτικού δικαίου, που καταδεικνύει το υψηλό επίπεδο νομικής οργάνωσης, που επιτεύχθηκε, από τον ετρουσκικό πολιτισμό.
3ος αιώνας π.Χ. Ολυμπία. Το Αναθηματικό Μνημείο του Πτολεμαίου Β΄του Φιλάδελφου.
Το Αναθηματικό Μνημείο του Πτολεμαίου Β΄ του Φιλάδελφου και της Αρσινόης Β΄ (περίπου 270 π.Χ.) είναι ένα εξέχον τιμητικό αφιέρωμα της ελληνιστικής περιόδου, που βρίσκεται, στο ανατολικό τμήμα της Άλτεως, στην Αρχαία Ολυμπία, ακριβώς, μπροστά από την Στοά της Ηχούς. Σχεδιασμένο, από τον ναύαρχο Καλλικράτη, προς τιμήν του αιγυπτιακού βασιλικού ζεύγους, στηρίζεται, σε ένα τεράστιο βάθρο, μήκους 20 μ. και πλάτους 4 μ. Στις γωνίες του, υπήρχαν δύο πανύψηλοι ιωνικοί κίονες, ο καθένας, από τους οποίους υψωνόταν περίπου 9 έως 10 μέτρα, στον ουρανό. Αρχικά, οι κίονες στεφανώνονταν, από τα μεγάλα χάλκινα, ή επιχρυσωμένα αγάλματα του Πτολεμαίου Β΄ και της αδελφής-συζύγου του Αρσινόης Β΄. Παραγγελμένο, ως προσφορά, στον Δία, χρησίμευσε, ως πολιτική και πολιτιστική προπαγάνδα, από τη δυναστεία των Πτολεμαίων, για να εξασφαλίσει επιρροή, στους Έλληνες προσκυνητές και αθλητές.
1886. Καππαδοκία. Επιγραφή, στην τουρκική γλώσσα, γραμμένη, χρησιμοποιώντας την αραβική γραφή και με το ελληνικό αλφάβητο (στα καραμανλίδικα).
Οι φυλακές Αβέρωφ ήταν σωφρονιστικό ίδρυμα που λειτούργησε στην Αθήνα από το 1892 έως το 1971. Ήταν χτισμένες στη τοποθεσία που σήμερα βρίσκεται το κτίριο του Αρείου Πάγου. Η κατασκευή τους ολοκληρώθηκε με δαπάνες του "εθνικού ευεργέτη" Γεωργίου Αβέρωφ, ο οποίος τις πρόσφερε στην βασίλισσα Όλγα, σύζυγο του Γεωργίου Α΄, με αφορμή την συμπλήρωση τριάντα ετών γάμου του βασιλικού ζεύγους.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, η βασίλισσα Όλγα μεταβίβασε την κυριότητα του "δώρου" της στο ελληνικό δημόσιο (1896).
Οι φυλακές ήταν χτισμένες επί της Λεωφόρου Αλεξάνδρας στους Αμπελοκήπους, απέναντι από το σημείο που βρίσκεται το γήπεδο του ΠΑΟ και προορίζονταν να χρησιμοποιηθούν για "σωφρονισμό" ανηλίκων, όπως έγινε αρχικά.
Γρήγορα μετατράπηκαν σε κέντρο κράτησης και βασανισμού πολιτικών κρατουμένων. Η δικτατορία του Μεταξά θα παραλάβει το κολαστήριο από την Ελληνική "δημοκρατία" και θα επεκτείνει την "αξιοποίηση" του. Το ίδιο θα γίνει στην συνέχεια και με τους ναζί και τις κατοχικές αρχές.
Στα Δεκεμβριανά του 1944 θα καταγραφεί η μοναδική στιγμή στην ιστορία των φυλακών που η φρουρά και η διοίκηση θα συμπαρασταθούν σε κρατούμενους. Μόνο που οι συγκεκριμένοι "κρατούμενοι" δεν ήταν άλλοι από τους δωσίλογους εγκληματίες και συνεργάτες των ναζί, τους οποίους οι Άγγλοι και η Ελληνική αστική τάξη είχαν μεταφέρει εκεί για προστασία.
18 Δεκέμβρη 1944 ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε στις φυλακές για να τους συλλάβει και να τους τιμωρήσει παραδειγματικά για την προδοτική τους στάση στην κατοχή. Στην διάρκεια της πολιορκίας, η φρουρά των φυλακών άνοιξε τα κελιά των "κρατουμένων" δωσίλογων και σε ορισμένους έδωσε όπλα, για να τους ενισχύσει στην άμυνα κατά του ΕΛΑΣ! Οι περισσότεροι δωσίλογοι φυγαδεύτηκαν.
Μετά την απελευθέρωση, το κολαστήριο των φυλακών Αβέρωφ θα γίνει τόπος μαρτυρίου για εκατοντάδες γυναίκες από όλη την Ελλάδα, κυρίως από 20 έως 40 ετών, καταδικασμένες για τη συμμετοχή τους στην αντίσταση κατά των κατακτητών και τον ΔΣΕ η για την.. συγγενική σχέση με τους αντάρτες.
Οι συνθήκες στις φυλακές ήταν πρωτόγονες. Δεν υπήρχαν έπιπλα ούτε ο απαραίτητος ιματισμός και οι κρατούμενες κοιμόντουσαν στο πέτρινο πάτωμα. Τα μόνα σκεύη που επιτρέπονταν ήταν ένα αλουμινένιο πιάτο, μια κούπα και ένα κουτάλι. Τα κελιά δεν αερίζονταν. Η ατμόσφαιρα ήταν αποπνικτικά ζεστή το καλοκαίρι και πολύ κρύα το χειμώνα. Ξυλόσομπες υπήρχαν μόνο στο πλυσταριό και την κουζίνα. Οι κρατούμενες ήταν υποχρεωμένες να καθαρίζουν ολόκληρη τη φυλακή και το διοικητήριο τρεις φορές τη μέρα, να μαγειρεύουν, να μεταφέρουν προμήθειες φορτώνοντας από τα φορτηγά βαριά φορτία στις πλάτες τους και ξεφορτώνοντας τα στη φυλακή. Δεν είχαν προσωπική ζωή και αναγκάζονταν να κάνουν τα πάντα σε δημόσια θέα. Είχαν χάσει την αίσθηση του χρόνου και του εξωτερικού κόσμου. Δεν τους επιτρεπόταν να έχουν ρολόγια, ημερολόγια, εφημερίδες, ραδιόφωνα, ούτε καφέ και τσιγάρα, ποτήρια, πιρούνια, μαχαίρια.
276 γυναίκες είχαν καταδικαστεί σε θάνατο και από αυτές οι 17 εκτελέστηκαν.
Από το 1945 – 1950 συμβίωσαν για ένα χρονικό διάστημα στη φυλακή γυναίκες που είχαν γίνει μητέρες μαζί με τα παιδιά τους. Αναφέρονται 106 μητέρες και 119 παιδιά. Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν απάνθρωπες. Ακόμα και η τροφή ήταν ανεπαρκής γιατί τα παιδιά δεν υπολογίζονταν στους κρατούμενους. Μητέρες και παιδιά έδιναν καθημερινά αγώνα σωματικής και ψυχικής επιβίωσης.
Η απομάκρυνση των παιδιών από τις μητέρες τους επιβλήθηκε από την διοίκηση των φυλακών τον Αύγουστο του 1950 ως τιμωρία, επειδή οι φυλακισμένες διαμαρτυρήθηκαν για εκτελέσεις πολιτικών κρατουμένων. Πολλά παιδιά κατέληξαν στις "παιδουπόλεις" της "Φρίκης" Γλύξμπουργκ, για να "σωφρονιστούν" με βάση τις "εθνικές αξίες", απομονωμένα από την κοινωνία, σε ένα στερητικό περιβάλλον με στρατιωτική πειθαρχία σε συνδυασμό με σωματικές ποινές και άθλιες συνθήκες διαβίωσης.
Τα παιδιά κοιμούνταν σε μεγάλους θαλάμους, όπου υπήρχαν 30-100 κρεβάτια χωρίς κανονικά στρώματα και σεντόνια. Το φαγητό ήταν λιγοστό όπως και ο ρουχισμός. Τα παιδιά είχαν τη δυνατότητα να επικοινωνούν με αλληλογραφία με τις μανάδες τους στη φυλακή, τους πατέρες τους και τους συγγενείς τους. Η αλληλογραφία όμως δεν ήταν συχνή. Σπάνια δέχονταν επισκέψεις συγγενών.
Μετά την αποφυλάκισή της κάθε μητέρα ήθελε να επανασυνδεθεί με το παιδί της. Αυτή η επιθυμία δεν ήταν στις περισσότερες περιπτώσεις εφικτή εξ αιτίας των οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών. Φοβόντουσαν αντίποινα από τη χωροφυλακή και τις διάφορες παρακρατικές οργανώσεις.
Τα σπίτια τους ήταν κατεστραμμένα ή κατασχεμένα, δεν είχαν χρήματα, δεν μπορούσαν να βρουν δουλειά. Πολλές άλλαξαν τόπο διαμονής και έκαναν ευκαιριακές δουλειές για να ζήσουν. Η φτώχεια ήταν μόνιμος σύντροφός τους και τα παιδιά αναγκάζονταν να δουλεύουν παράλληλα με τη φοίτησή στο σχολείο.
Μετά την επιβολή της δικτατορίας της 21ης Απριλίου του 1967, οι φυλακές Αβέρωφ ξανάγιναν χώρος κράτησης πολιτικών κρατουμένων, ακόμα και αστών πολιτικών όπως ο Ανδρέας Παπανδρέου.
Στα 1971 οι φυλακές έκλεισαν και τον επόμενο χρόνο (1972) κατεδαφίσθηκαν. Έτσι το κάτεργο σβήστηκε από τον χάρτη. Στην θέση του χτίστηκε το "Θέμιδος Μέλαθρον" δηλαδή οι εγκαταστάσεις του Αρείου Πάγου και άλλων δικαστικών υπηρεσιών.
*Με στοιχεία από το βιβλίο της Μαντώς Νταλιάνη – Καραμπατζάκη "Παιδιά στη δίνη του ελληνικού εμφυλίου πολέμου 1946–1949", πηγή άρθρου: styga.gr
1904. Τραπεζούντα.
1909. Τραπεζούντα.
1910. Τραπεζούντα.
1910. Τραπεζούντα. Οικία Κωστάκη Θεοφυλάκτου, που κάποτε χρησιμοποιούταν, ως Επαγγελματικό Λύκειο Θηλέων Τραπεζούντας, που, τώρα, είναι Μουσείο.
1910. Τραπεζούντα. Παναγία Σουμελά.
1914 - 1929. Βυζαντινές εκκλησίες αυτή των Ταξιαρχών του 14ου αιωνα στον Πόντο. Καταστράφηκαν ανάμεσα, στο 1929 και το 1957.
MAÇKA, KÖPRÜYANI: MORE DETAILS AND PHOTOS ABOUT THE CHAPEL.
The "Painted church" of the Taxiarchai in Köprüyani, near Trebizond.
According to Anthony Bryer, a British historian of the Byzantine Empire, known for his work "The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos", the "Painted church" (ie Taxiarchai church), which dated back to the 14th century, was situated in the monastic village of Sachnoe (Sahanoy, Saxanoy or Saxnoê), now Köprüyani, near the Vazelon Monastery (Ayana Monastery), "on the west bank of the Prytanis, about 10 km southwest of Dikaisimon".
This church was documented by researchers Kyriakides' and Topalides' notes of before 1910 and professor Talbot Rice's of 1929. And also from a collection of images from Dawkins' "Travel to the Pontus to investigate Greek dialects" in 1914, whose investigations were never completed due to the outbreak of WWI.
It was photographed and shown in Talbot-Rice, D. and Millet, G. "Byzantine Painting at Trebizond, 1936" with the caption: "Church Near Ayana Monastir" and the place was also called "Kurt Boghan" by them.
The church may have be founded and decorated by abbot Nikodemos of Vazelon in 1390/91, with the assistance of a number of lay benefactors, including Alexios son of Stratiges, perhaps some bishops, and, probably, the Grand Komnenos Manuel.
It was closely attached to the Vazelon monastery.
Still relatively well preserved in 1929, with its painted altar intact, the singular architecture and decoration of this small church made it one of the most interesting, if not distinguished, in the Pontos. The church had an exceptional number of paintings of what were probably donors, many wearing the Late Byzantine turban, which was familiar in Trebizond. We may presume that turbaned figures were laymen, ruling out Nikodemos. There were three on the exterior of the west wall.
The church was painted almost entirely outside and entirely inside.
The exterior of the church showed in particular archangels Michael and Gabriel with Jesus.
The interior had a Pantokrator in its dome. On its walls there were various Biblical scenes (Koimesis of Theotokos; Washing of feet; Nativity and Presentation of Theotokos; Pentecost; Theotokos; Crucifixion; Anastasis; Baptism…).
The church was destroyed between 1929 and 1957.
These photo were taken in 1914.
For more information please read: "From Matzouka To The Pontic Passes", pp. 186-189, in "The Byzantine Monuments And Topography Of The Pontos" by Anthony Bryer and David Winfield, with Maps and Plans by Richard Anderson and Drawings by June Winfield.
You can see these photos and others from the Trabzon region among the Digital Collections of the website of the British School of Athens (BSA Digital Collections), in their section devoted to the "Pontus Region" ("Part of a collection of images from Dawkins' travel to Pontus to investigate dialects in 1914").
See also: https://kulturenvanteri.com/yer/taksiarki-kilisesi-kopruyani/?fbclid=IwY2xjawS_HPNleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFQRHFYQTNLWFEweWpXUGdGc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHgQhxlWKGU-tqXkAcv8yjXowWJ684IaM2qtDN9FreDpzxcLWCbJu6cvyL9Pp_aem_spaAceMSwmhytyOuHA3SXg
1925 - 1930. Τραπεζούντα. Κολοκύθες και ποπκόρν.
1930 - 1940. Τραπεζούντα.
Τραπεζούντα. Αυτή η φωτογραφία, τραβηγμένη, στην πλατεία Τραπεζούντας, είναι ένα πολύτιμο ιστορικό ντοκουμέντο, που αντικατοπτρίζει την αστική κουλτούρα και την κομψότητα μιας εποχής. Ενώ ένα, προσεκτικά, προετοιμασμένο κοριτσάκι, με μια κυρία ντυμένη, με μοντέρνα ρούχα, αναδεικνύουν την οικογενειακή ζωή και την αισθητική κατανόηση της εποχής, η πλατεία με την διακοσμητική πισίνα, το τακτοποιημένο τοπίο και την αρχιτεκτονική υφή τεκμηριώνουν, επίσης, την σύγχρονη αστική ταυτότητα της Τραπεζούντας, στο παρελθόν.
Τραπεζούντα.
2026. Τραπεζούντα.
Το άνυδρο, ορεινό και βραχώδες πεδίο μάχης του ανδροκτόνου Kale Grotto, όπου, τον Αύγουστο του 1921, έλαβε χώρα μια, από τις πιο ηρωικές και φονικές μάχες της μικρασιατικής εκστρατείας και της ελληνικής ιστορίας, γενικότερα.
Οι Έλληνες στρατιώτες, αφού διέσχισαν, υπό καύσωνα, την Αλμυρά έρημο, βρέθηκαν αντιμέτωποι, με το σύμπλεγμα, που βλέπουμε στην 1η αεροφωτογραφία. Στο Kale Grotto υπήρχαν σπηλιές, στις οποίες ήσαν οχυρωμένοι οι Τούρκοι. Οι Έλληνες πολεμιστές αναρριχήθηκαν, στις κορυφές των υψωμάτων και μετά, από σκληρές μάχες, σώμα, με σώμα, κατανίκησαν τους Τούρκους.
Το Καλέ Γκρότο μνημονεύεται, στο μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη. Για τους Τούρκους, η μάχη αναφέρεται, ως η μάχη του Güzelcekale.
Η 1η φωτογραφία προέρχεται, από ανάρτηση του Τούρκου ερευνητή Dr Selim Erdogan, στο X.
Άρχοντας Αθανάσιος Δημητρίου Μπουντακάκησ εκ χαμζαμπεϊλι Σαντζάκι Κάνσας Μαγνησίας 1882-1947 Καισαριανή. Στην περιοχή Σμύρνης Μαγνησίας ειχε 10 αραμπάδες, που χρησιμοποιούσε, ως ταξί. Μαζί, με την σύζυγό του Αντωνία Τσετούλα του Άρχοντα του Χαμζαμπεϊλί Σταύρου Τσετούλα και της Ελένης, είχαν 14.000 στρέμματα στάχυ, βαμβάκι, αμπέλια, το χωριό, σχεδόν, όλο δικό τους, οι Τούρκοι υπηρέτες τους. Τον Σταύρο Τσετούλα, την γυναίκα του Ελένη και τον υιό τους Ιωάννη 19 ετών, τους εσφαξαν οι Τσέτες (Κούρδοι), στο χωριό. Ο Αθανάσιος έλκει καταγωγή, από Μυτιλήνη και Ιεράπετρα Λασηθίου, οι Τσετουλαιοι έλκουν καταγωγή από τους Ίωνες. Αυτοί ήσαν οι παππούδες μου, από την μεριά της μητέρας μου Ελένης Α. Μπουντακάκη - Παπαδάκη.
Ιωάννης Παπαδακης.
…"Είσαι όμορφη, το ξέρεις; Είσαι πολύ όμορφη!"…
«Σεπτέμβρης ήταν του 1910, όταν πρωτοκατέβηκα στη Σμύρνη. Θυμούμαι πόσο σκιάχτηκα* μόλις βρέθηκα μοναχός σε μια τόσο μεγάλη πολιτεία. Άγνωστοι, αλλιώτικοι ανθρώποι, άγνωστα και τα σοκάκια. Κανένα δεν ήξερα και κανένας δε μ' ήξερε να με καλωσορίσει• ένιωθα σαν το ξεριζωμένο δεντρί.
Ακούμπησα σ' ένα χάνι* το τρίχινο ζεμπίλι* με τις αλλαξιές και τα φαγώσιμα που μου 'δωκε η μάνα μου, και βγήκα ν' ανταμώσω ο σταφιδέμπορα που θα μ' έπαιρνε στη δούλεψή του. Με την αντρέσα* στο χέρι, με τα πρώτα παπούτσια που φόραγα στη ζωή μου να με στενεύουνε, με το ντρίλινο* φράγκικο* πανταλόνι, κάπως κοντό για τις μακριές κανάρες* μου, να με κόβει κι αυτό στον καβάλο, περπατούσα, άτσαλα, δειλά. Ωστόσο ήμουνα περήφανος για το νέο σουλούπι* μου και κάθε τόσο έσκυφτα και καθάριζα με το χέρι τα παπούτσια μου κι έριχνα κλεφτές, φοβισμένες ματιές ολούθε* ν' αντιληφθώ πού βρίσκομαι κι αν με προσέχουν οι περαστικοί.
Μόλις βγήκα στην προκυμαία τα ξέχασα όλα, ακόμα και τη δειλία μου. Ήρθαν οι εντυπώσεις και με πήραν απαλά και με μερώσανε και δεν ήξερα τι να πρωτοδώ και τι να πρωτοχαρώ.
Τη θάλασσα; Τα βαποράκια της Χαμιδιέ που σκίζανε το νερό δίχως να βουλιάζουν;
Τα μεγάλα μαρμαρένια σπίτια, με τα ξύλινα κλειστά, όλο μυστήριο, μπαλκόνια τους;
Τις καρότσες με το ρυθμικό χτύπο τους πάνω στο γρανιτένιο πλακόστρωτο; Τα τράμια* που τα σέρνανε άλογα; Ή όλον εκείνον το χαρωπό, ξέγνοιαστο κόσμο που μπαινόβγαινε με σαματά* στις λέσχες και στα καφενεία κι έμοιαζε να ζει πανηγύρι; κι όχι μια κοινή, καθημερινή μέρα δουλειάς! Στάθηκα άκρη άκρη στο μουράγιο, βόλεψα τα χέρια μου στις τσέπες κι έμεινα εκειδά εντυπωσιασμένος.
Τα κύματα ανεβοκατεβαίνανε και καθώς ένιφταν* τις μαλτεζόπετρες σκορπούσανε μια ανεσημιά* που μοσκοβόλαγε θαλασσινά. Μύδια, εκατομμύρια μύδια ήταν σφηνωμένα πάνω στις σιδερένιες τραβέρσες* που συγκρατούσαν τις Σκάλες.
Αυτές οι Σκάλες, η Εγγλέζικη Σκάλα, η Καινούρια Σκάλα, η Μακριά Σκάλα, λες κι ήταν τα χέρια του μεγάλου λιμανιού. Εδώ γινόταν το μπάρκο*• έφευγε ο βλογημένος καρπός της Ανατολής για τις ξένες χώρες κι έμπαινε το χρυσάφι. «Λέγε, Εμμανουήλ, τι γνωρίζεις διά το χρυσόμαλλον δέρας;» Δάσκαλε, δε σ' αποκρίθηκα κατά που πρόσμενες κείνη τη μέρα. Τώρα όμως εδώ καταλαβαίνω την ερώτησή σου, ζωντανεύουν μπρος στα μάτια μου όλες οι ιστορίες που μου διηγήθηκες, καθαρές, στρωτές, παρμένεςθαρρείς από τη Χρηστομάθειά* μας. Όμως από κοντά έρχονται χορεύοντας κι οι ζωηρές ιστορίες που άκουσα για τη Σμύρνη από τον παιχνιδιάτορα* το Χρίστο. Τις έλεγε στα πανηγύρια μας κρούοντας το σάζι* του, ένα μακρύ ίσαμ' ένα μέτρο όργανο, που λαλούσε σαν Θεός και μεις τα παιδιά λαχταρούσαμε:
«Αχ, πότε θα τηνε γνωρίσουμε τούτη την πολιτεία!».
Τράβηξα αργά μέσα στους βερχανέδες, με τις βαριές ξύλινες πορτάρες, στολισμένες με καρφιά και μπαρμακλίκια, που το βράδυ κλείνανε για ασφάλεια. Εδώ παλιά ζούσανε Φράγκοι, Βενετσιάνοι, τσενοβέζοι και Μαλτέζοι ιππότες και τυχοδιώκτες. Είχαν αράξει στο πόρτο της Σμύρνης -κατά που έλεγε ο Χρήστος- και χτίσανε τους «Φραγκ-χανέδες», στοές όλο μπινιά για να σιγουρέψουνε τους θησαυρούς τους. Μουσιούδες και μαντάμες όλο διαμαντικό και μετάξι, δεν πατούσανε -σου λέει- ποδάρι στη γης, μόνε τους σηκώνανε βαστάζοι πάνω σε «πορταντίνια» σα να λέμε σκεπαστές πολυθρόνες. Και τα βράδια όταν βγαίνανε στα σοκάκια πάγαινε ομπρός ο δούλος με αναμμένο το φανάρι.
Τώρα όλοι οι βερχανέδες του Ομήρου, του Σπόντι, του τενεκίδη, του Σπάρταλη, του Αναστάς αγά, της Ελληνικής Λέσχης, του Αλλιότι, του Γιουσούφ, της Αμάλθειας- δεν ήτανε πια φράγκικοι.
Όπως σ’ ολόκληρη της Σμύρνη, έτσι κι εδώ, έβαλε τη δική του σφραγίδα το ελληνικό στοιχείο.
Οι άνθρωποι στη Σμύρνη μιλούσανε όλοι ελληνικά ακόμα και οι Τούρκοι κι οι Λεβαντίνοι κι οι Οβραίοι κι οι Αρμεναίοι.
Στο φραγκομαχαλά ωστόσο, πολλά μεγάλα καταστήματα είχανε ξενικά ονόματα που δεν τα καταλάβαινα: «Κοντουάρ», «Λουβρ», «Μπον μαρσέ», «Παραντί ντε Νταμ» κι άλλα. Και τι δεν έβρισκες σε τούτα τα μαγαζιά! Από παραδείσια φτερά για τα μαλλιά των γυναικών, μέχρι σκαρπίνια για σταχτοπούτες. Και παιχνίδια όμορφα κουρντιστά!
Πόσο ευτυχισμένα θα πρεπε να ναι εδώ τα παιδιά και πόσο παραχαϊδεμένες οι γυναίκες!
Τράβηξα ίσα στην Αγία Φωτεινή κι άναψα στη χάρη της το κεράκι που μου παράγγειλε η μάνα μου. Κι ύστερα καρφώθηκα να βλέπω και να μη χορταίνω το καμπαναριό. Είκοσι μέτρα μπόι, τέσσερα πατώματα, όλο μάρμαρο. Κι ανάγλυφος ο Χριστός να κάθεται στο πηγάδι και να τα λέει με τη Σαμαρείτιδα, κι οι καμπάνες φανταχτερές, γλυκόλαλες, δώρο των μεγάλων δουκώνε της Ρωσίας, και κατάκορφα, στον τρούλλο, ο χρυσός σταυρός να λάμπει στον ήλιο, παρηγοριά και σκέπη για τους ραγιάδες, που το χαν καύχημα, γιατί ο σταυρός έστεκε πιο ψηλά από την ημισέλινο που ήταν στημένη στο μιναρέ του Ισάρ τζαμί.
Εκειδά πλάι στον περίβολο της Άγια Φωτεινής βρήκα και την Ευαγγελική Σχολή. Είχα κάνει όνειρο να μπω δω μέσα, κι ο δάσκαλός μου ο Πυθαγόρας Λάριος με σιγοντάριζε.
Μα ο πατέρας μου τόνε πρόγκιξε: «Κυρ δάσκαλε να με συμπαθάς. Αεροκοπανιτζή δεν τόνε θέλω τον υγιό μου. Εμείς είμαστε ρεσπέρηδες και χρειαζούμαστε χέρια…»
Μόλις άκουσα την καμπάνα της Άγια Φωτεινής να χτυπάει δώδεκα, τινάχτηκα. Μπρε για πότε μεσημεριάστηκα; Είπα να βιαστώ να τρέξω για τη δουλειά, μα θυμήθηκα πως δεν είχα να δώσω λόγο σε κανένα, μιας κι ήμουνα, για πρώτη φορά, αυτεξούσιος και τότες μ’ έπιασε τρελή χαρά. Χώθηκα μέσα στο πλήθος, στο τσαρσί κι έπινα τσιτσιμπίρια και σερμπέτια κόκκινα και πράσινα «μπουζ-γκιμπί, κεκίκ-σουγιού», και χαιρόμουν και σπαταλούσα τα λίγα τεσσαράκια που μου βαλε στην τσέπη η μάνα μου, κρυφά απ’ τον πατέρα. Ύστερα κάτι με σταμάτησε▪ ο χωριάτης στιμέρνει τον ακριβοκερδισμένο παρά.
Κι είπα να πάω κατευθείαν στο μαγαζί του Κυρ Μιχαλάκη Χατζησταυρή, να σιγουρέψω τη θέση μου και συνεχίζω έπειτα το σουλάτσο.
Τον βρήκα τον κυρ φατόρο πάνω στην άναψη της δουλειάς. Τέτοιες μέρες που κατέβαιναν οι χωριάτες να πουλήσουν τη σοδειά τους, οι εμπόροι δεν κλείνανε, Μόλις μπήκα στο στενόμακρο μαγαζί με τα πολλά πατάρια, με πήρε από τη μύτη η γνώριμη γλυκόστιφη μυρουδιά της σταφίδας και του σύκου.
Όταν βγήκα έξω πετούσα από χαρά▪ αν είχα μουστάκι θα το στριβα, τόσο ένιωθα άντρας. Τώρα μπορούσα να χαρώ τη μέρα μου την πρώτη και μοναδική λεύτερη και ξέγνοιαστη μέρα της ζωής μου. Ώρες ολόκληρες τριγύριζα μέσα στα μπεζεστένια* και στα σοκάκια της Σμύρνης, ίσαμε που με βρήκε η νύχτα. Εργάτες με μακριά ραβδιά ανάβανε τα φανάρια του γκαζιού. Ομορφοστολισμένες κυράδες κατεβαίνανε με τις καρότσες τους για τις λέσχες, τα προβέγγερα και τις «γιαβάνσουπέδες».* Κοπέλες ξεντεκολτεδιασμένες,* μελαψές και πεταχτές σεργιανούσανε, γελούσανε, κορτάρανε.
Ζευγάρια εύθυμα αγοράζανε λουλούδια.
Στα καφενεία παίζανε μουσικές, τραγουδούσανε πολιτάκια και γκαρσόνια πηγαινοφέρνανε δίσκους με καραφάκια και μεζέδες. Η προκυμαία μοσχοβολούσε ούζο, αγγουράκι, τηγανητό κρέας και θαλασσινά. Μασουλίζανε οι καθιστοί, κι οι σουλατσαδόροι σπόρους, τσεμπλεμπούδες,* παγωμένα αμύγδαλα, λιμπινάρια,* μα και γλασσάδες* και ζαχαρωτά και γλειφιτζούρια.
Τα σπίτια, ακόμα και στους απόμακρους μαχαλάδες, ανοιχτά, συντροφεμένα. Στις πόρτες καθισμένες φαμελιές* είχαν στρωμένο εύθυμο λακιρντί.* Δε μου 'κανε καρδιά να πάω για ύπνο. Είχα μόλις γνωριστεί με τη Σμύρνη και μου φαινότανε πως γεννήθηκα κι έζησα εδώ τα δεκάξι χρόνια της ζωής μου. Όταν έπεσα να κοιμηθώ, στριφογύριζα και της μίλαγα σαν ερωτευμένος. "Είσαι όμορφη, το ξέρεις; Είσαι πολύ όμορφη!"»
- σκιάχτηκα : φοβήθηκα.
- χάνι : πανδοχείο.
- ζεμπίλι : σάκος.
- αντρέσα : διεύθυνση.
- ντρίλινο : φτηνό βαμβακερό ύφασμα.
- φράγκικο : γαλλικό.
- κανάρες : μακριά πόδια.
- σουλούπι : εμφάνιση.
- ολούθε : παντού.
- τράμια : μέσα μεταφοράς, τραμ.
- σαματάς : θόρυβος.
- ένιφταν : έπλεναν.
- ανεσημιά : ανάσα.
- τραβέρσες : στηρίγματα.
- μπάρκο : φόρτωση του εμπορεύματος.
- Χρηστομάθεια : διδακτικό βιβλίο με ηθοπλαστικά διηγήματα.
- παιχνιδιάτορας : οργανοπαίχτης.
- σάζι : κρουστό μουσικό όργανο.
- σκαρπίνια : παπούτσια.
- σιγοντάριζε : ενθάρρυνε.
- αεροκοπανιτζής : αργόσχολος.
- ρεσπέρηδες : αγρότες.
- τσαρσίψ: αγορά.
- τσιτσιμπίρια και σερμπέτια : αρωματικά ποτά.
- «μπουζ-γκιμπί», κεκίκ-σουγιού» : παγωμένοι χυμοί.
- στιμέρνει : εκτιμά, υπολογίζει.
- σουλάτσο : περίπατος.
- κυρ φατόρο : το αφεντικό.
- άψα : ένταση.
- χαμαλίκες : ειδικός εξοπλισμός για να κουβαλούν οι εργάτες στην πλάτη τους εμπορεύματα.
- ντάμι : ζυγαριά.
- αραμπάδες : κάρα.
- μανέλα : μοχλός κ.
- αντάρι : ζυγαριά.
- οκά : μονάδα βάρους.
- σβελτάδα : γρηγοράδα.
- παραγιός : βοηθός τεχνίτη.
- υπηρέτης τόντις : πραγματικά.
- Δημογεροντία : Αιρετοί άρχοντες κοινότητας.
- μπεζεστάνια : Στεγασμένες αγορές.
- προβέγγερα και γιαβάνσουπιέδες : εσπερινές κοινωνικές συγκεντρώσεις για ψυχαγωγία
- ξεντεκολντεσδιασμένες: με αποκαλυπτικά ντεκολτέ.
- στεμπλεμπούδες : στραγάλια.
- λιμπινάρια : σπόρια από λούπινα.
- γλασσάδες : παγωτά.
- φαμελιές : οικογένειες
- λακιρντί : κουβέντα, κουτσομπολιό.
Εικόνες από τη Σμύρνη της Διδώς Σωτηρίου, Ματωμένα χώματα, (17η έκδοση).
Αθήνα, Κέδρος, 1982.
Δημοσίευση: Σύλλογος Μικρασιατών Πεύκης - Λυκόβρυσης "ΙΩΝΙΑ".
1/12/1934. Λένινγκραντ. Η δολοφονία του Σεργκέι Κίρωφ.
Ο Σεργκέι Κίρωφ ίσως είναι γνωστός σήμερα από τα φημισμένα μπαλέτα που φέρουν το επώνυμό του. Ήταν υπαρκτό πρόσωπο βέβαια και ένας από τους πρωτεργάτες και στυλοβάτες της Οκτωβριανής Επανάστασης. Εκείνο που παραμένει μέχρι σήμερα άλυτο μυστήριο είναι η δολοφονία του, την 1η Δεκεμβρίου 1934. Ο δολοφόνος συνελήφθη, δικάστηκε συνοπτικά και εκτελέστηκε. Μάλιστα είχε και ένα, αποδεκτό από πολλούς κίνητρο: ο Κίροφ ήταν εραστής της πανέμορφης 23χρονης συζύγου του.
Όμως, το γεγονός ότι μετά τη δολοφονία του Κίροφ ξέσπασε η «Μεγάλη Τρομοκρατία» του Στάλιν με τα εκατομμύρια θύματα, κάποια περίεργα γεγονότα και συμπτώσεις που θα δούμε στη συνέχεια και τέλος, οι σαφείς υπαινιγμοί του Χρουστσόφ, μάλλον οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η δολοφονία του Κίροφ έγινε κατά παραγγελία του Στάλιν…
1920 - 1930 (δεκαετίες). Σεργκέι Κίρωφ - Ιωσήφ Στάλιν.
Ποιός ήταν ο Σεργκέι Κίροφ;
Ο Sergei Mironovich Kirov γεννήθηκε στο Ουρζούμ της Ρωσίας το 1886. Από το 1904 ήταν μέλος του Ρωσικού Σοσιαλδημοκρατικού Εργατικού Κόμματος, του οποίου η πτέρυγα των Μπολσεβίκων (= πλειοψηφία) ήταν ο πρόδρομος του ΚΚ της Σοβιετικής Ένωσης. Μεγάλωσε σε ορφανοτροφείο (από το 1893). Το 1904 αποφοίτησε από τη μηχανοτεχνική σχολή του Καζάν και το φθινόπωρο του ίδιου έτους εγκαταστάθηκε στο Τομσκ. Εκεί ξεκίνησε τη δουλειά ως σχεδιαστής στο Δημαρχείο. Το καλοκαίρι του 1906 συγκρότησε παράνομη κομματική οργάνωση με τυπογραφείο για την προώθηση των ιδεών του στις τάξεις των σιδηροδρομικών.
Συνελήφθη και φυλακίστηκε για 16 μήνες. Μετά την αποφυλάκισή του συγκρότησε και πάλι την κομματική οργάνωση που είχε εξαρθρωθεί από την Αστυνομία. Στη διάρκεια του Α’ Π.Π. ήταν επικεφαλής των Μπολσεβίκων στον Βόρειο Καύκασο. Με αυτή την ιδιότητα διορίστηκε αντιπρόσωπος στο 2ο Πανρωσικό Συνέδριο των Σοβιέτ και πήρε ενεργό μέρος στην ένοπλη εξέγερση του Οκτωβρίου στην Πετρούπολη.
Σημαντική ήταν η συμβολή του στην οργάνωση της άμυνας του Αστραχάν. Το 1920 υπήρξε επικεφαλής της Σοβιετικής Αντιπροσωπείας στη Ρίγα, για τη σύναψη Συνθήκης Ειρήνης με την Πολωνία. Στη συνέχεια εκλέχθηκε ΓΓ της ΚΕ του ΚΚ Αζερμπαϊτζάν και συνέβαλε σημαντικά στην ανασυγκρότηση της βιομηχανίας πετρελαίου. Προσωπικός φίλος του Στάλιν έγινε μέλος της ΚΕ του ΚΚΣΕ και Γραμματέας του στο Λένινγκραντ.
Δεινός ρήτορας, ιδιαίτερα δημοφιλής και απόλυτα αφοσιωμένος στη σοβιετική εξουσία, τιμήθηκε για την αφοσίωσή του και την προσφορά του στο, με τα παράσημα «Λένιν» και «Κόκκινης Σημαίας». (Πηγή: Εγκυκλοπαίδεια ΔΟΜΗ).
Ο Σεργκέι Κίρωφ, σε μικρή ηλικία.
Η δολοφονία του Κίροφ (1 Δεκεμβρίου 1934)
Ο Κίροφ έτσι άρχισε να γίνεται ανταγωνιστής του Στάλιν για τη μονοκρατορία στο Κόμμα. Το απόγευμα της 1ης Δεκεμβρίου 1934 ο Κιροφ βρισκόταν στο γραφείο του, στο επιβλητικό κτίριο Σμόλνι στο Λένινγκραντ και έκανε τις τελευταίες διορθώσεις της ομιλίας που θα εκφωνούσε σε λίγο. Επρόκειτο για σημαντική στιγμή, γιατί το Σοβιέτ του Λένινγκραντ ήταν το δεύτερο σε βαρύτητα μετά από αυτό της Μόσχας. Τον Κίροφ ανέμεναν οι αντιπρόσωποι των κομματικών οργανώσεων. Η ατμόσφαιρα εντός του κτιρίου ήταν πανηγυρική. Έξω από αυτό, όλα ήταν κάτασπρα. Το χιόνι που είχε πέσει τις προηγούμενες ημέρες είχε παγώσει και κάλυπτε τα πάντα.
Κάποια στιγμή, ο Κίροφ βγήκε από το γραφείο του για να δείξει σε έναν «σύντροφο» κάποια σημεία ή της ομιλίας του ή γιατί, σύμφωνα με άλλους ιστορικούς, η ιδιαιτέρα γραμματέας του είχε ειδοποιηθεί από τον Διοικητή Ασφαλείας του Λένινγκραντ, ότι ο Κίροφ έπρεπε να επικοινωνήσει με τον Κρεμλίνο. Καθώς δεν υπήρχαν προσωπικά τηλέφωνα τότε, ο Κίροφ κατευθύνθηκε στο τηλεφωνείο. Έχοντας διασχίσει λίγα μέτρα από το γραφείο του, ένας άντρας που παραμόνευε, τον πυροβόλησε στην πλάτη, στο μέρος της καρδιάς. Ο Κίροφ σωριάστηκε στο πάτωμα. Ήταν νεκρός...
Όταν οι «σύντροφοί» του έτρεξαν να δουν τι είχε συμβεί, βρήκαν τον Κίροφ νεκρό στο δάπεδο και τον δολοφόνο του να είναι αναίσθητος, με το περίστροφο λίγα μέτρα μακριά του. Ο δολοφόνος, μετά την αποτρόπαια ενέργειά του, έπαθε σοκ και έχασε τις αισθήσεις του. Το περίστροφο, με το οποίο μάλλον σκόπευε να αυτοκτονήσει, είχε κυλήσει μερικά μέτρα πιο μακριά.
Φυσικά, όλοι έπεσαν πάνω του και τον συνέλαβαν. Ανάμεσά τους ήταν και ο Μπορίσοφ, ο σωματοφύλακας του Κίροφ, που βέβαια δεν φαντάστηκε τι θα συνέβαινε όταν άφηνε τον προϊστάμενό του να διασχίσει μερικά μέτρα σε ένα προστατευμένο κτίριο. Ο Μπορίσοφ εμβρόντητος, αναγνώρισε στο πρόσωπο του δολοφόνου έναν παλιό γνώριμο. Τον είχε συλλάβει πριν μερικές μέρες σε έναν δρόμο του Λένινγκραντ, γιατί θεώρησε ότι ήταν ύποπτος και παρακολουθούσε τον Κίροφ. Μάλιστα είχε διαπιστώσει ότι οπλοφορούσε!
Τον παρέδωσε στον Ιβάν Ζαπορόζετς, διευθυντή της τοπικής Αστυνομίας, ο οποίος με τη σειρά του επικοινώνησε με τον Επίτροπο (Υπουργό) Εσωτερικών Γκένριχ Γκριγκόριεβιτς Γιάγκοντα στη Μόσχα και ρώτησε τι να κάνει με τον ύποπτο. Ο Γιάγκοντα απάντησε κάπως παράξενα, λέγοντας ότι θα τον ενημερώσει σε λίγο. Πράγματι, ο Γιάγκοντα τηλεφώνησε στον Ζαπορόζετς και του είπε να αφήσει ελεύθερο τον ύποπτο. Προκαλεί εντύπωση γιατί ο Ζαπορόζετς κάλεσε τον Υπουργό για ένα μάλλον δευτερεύουσας σημασίας ζήτημα και όχι κάποιο στέλεχος της NKVD (μυστικής υπηρεσίας της ΕΣΣΔ).
Η αλήθεια αποκαλύφθηκε μετά τον θάνατο του Στάλιν. Ο δολοφόνος του Κίροφ, λεγόταν Λεονίντ Νικολάεφ. Βρισκόταν για καιρό υπό τον «έλεγχο» του Ζαπορόζετς και εκτελούσε τις εντολές του, οι οποίες προέρχονταν από τον Γιάγκοντα και στόχευαν πιθανότατα στη δολοφονία του Κίροφ.
1920 - 1930 (δεκαετίες). Η Μίλντα Ντράουλε και ο Λεονίντ Νικολάεφ.
Ποιος ήταν ο Λεονίντ Νικολάεφ;
Ο Λεονίντ Νικολάεφ γεννήθηκε το 1904 (Πηγή: Βικιπαίδεια). Εντάχθηκε πολύ μικρός στο ΚΚΣΕ. Μετά την επικράτηση της επανάστασης εντάχθηκε στην Τσέκα, τη μετέπειτα NKVD. Καθώς δεν είχε ικανοποιητική απόδοση, στάλθηκε σε ένα στρατόπεδο αντιφρονούντων στη Σιβηρία. Και εκεί, ο ύψους μόλις 1,52 μ. και πολύ αδύνατος Νικολάεφ απέτυχε. Κλήθηκε πίσω στο Λένινγκραντ και τοποθετήθηκε σε υποβαθμισμένη θέση. Αυτό τον εξόργισε, γιατί θεωρούσε ότι ήταν θύμα κάποιας από τις κλίκες που είχαν κυκλώσει το ΚΚΣΕ, το οποίο είχε ξεφύγει από τις ρίζες της Επανάστασης του 1917.
Μάλιστα, έστελνε συνεχώς επιστολές με παράπονο στα γραφεία του Κόμματος στο Λένινγκραντ. Σύντομα απομακρύνθηκε από τη θέση του και διαγράφηκε από το ΚΚΣΕ. Μάλιστα, η NKVD ενημερώθηκε γι’ αυτόν. Μάλλον ξαφνικά, το καλοκαίρι του 1934 επαναπροσλήφθηκε στην Αστυνομία του Λένινγκραντ και επανήλθε στις τάξεις του κόμματος. Φαίνεται ότι στα κεντρικά γραφεία της NKVD στη Μόσχα διέγνωσαν ότι ένας τέτοιος τύπος, ίσως τους φανεί χρήσιμος.
Φρόντισαν λοιπόν για την πλήρη αποκατάστασή του. Κατά μία άλλη εκδοχή, η επάνοδος του Νικολάεφ και στις δύο θέσεις ήταν αποτέλεσμα παρακλήσεων της πανέμορφης συζύγου του Μίλντα, που ήταν γεννημένη το 1901 και εργαζόταν σε υπηρεσία του κόμματος στο Σμόλνι. Πιθανότατα ήταν ερωμένη του Κίροφ, κάτι που γνώριζε και ο ίδιος ο Νικολάεφ. Ο Κίροφ ήταν παντρεμένος με τη Maria Lvovna Markus, με την οποία δεν απέκτησαν βιολογικά παιδιά. Φαίνεται πάντως ότι ήταν… μέγας γυναικάς.
Ο Νικολάεφ θέλοντας να έχει έναν ισχυρό υποστηρικτή, «επέλεξε» τον Ζαπορόζετς, ο οποίος τον είχε προσεγγίσει και επιδίωξε να δημιουργήσει σχέσεις εμπιστοσύνης μαζί του. Προφασιζόμενος ότι συμφωνεί με τον Νικολάεφ, του καλλιέργησε την ιδέα ότι για όλα υπεύθυνος ήταν ο Κίροφ. Ίσως ο Νικολάεφ είχε ενοχοποιήσει τον Κίροφ, λόγω της σχέσης του με τη σύζυγό του και ο Ζαπορόζετς φρόντισε απλά να του οπλίσει το χέρι…
1920 - 1930 (δεκαετίες). Ιωσήφ Στάλιν - Σεργκέι Κίρωφ.
Ήταν ο Στάλιν αυτός που διέταξε τη δολοφονία του Κίροφ;
Αν δει κάποιος τα πράγματα επιδερμικά, θα αποκλείσει κάθε ενδεχόμενη εμπλοκή του Στάλιν στη δολοφονία του καλού του φίλου Κίροφ, νο2 στην κομματική ιεραρχία. Ο Κίροφ έσωσε την Επανάσταση στο Αστραχάν το 1919, όταν με διαταγή του οι Μπολσεβίκοι έπνιξαν στον Βόλγα ή εκτέλεσαν σε δρόμους και πλατείες, περίπου 3.000 απεργούς και στασιαστές εργάτες. Για να «ξεπλυθεί» ο Κίροφ άρχισε να προβάλλεται ως φιλότεχνος, άνθρωπος του πολιτισμού και λάτρης του χορού. Μάλιστα, τα περίφημα μπαλέτα Μαριίνσκι, το 1935 πήραν το όνομά του. Λέγεται ότι μερικές μπαλαρίνες είχαν πολύ «στενές» σχέσεις με τον Κίροφ.
Μετά το 1990, τα μπαλέτα πήραν το αρχικό τους όνομα ξανά. Σήμερα πάντως είναι κυρίως γνωστά ως «μπαλέτα Κίροφ- Μαριίνσκι». Για ποιον λόγο ο Στάλιν να διατάξει τη δολοφονία ενός στενού του φίλου, που του συμπαραστάθηκε σε κάθε δύσκολη στιγμή; Μια εύκολη απάντηση είναι ότι ο Στάλιν ήταν αδίστακτος και απίστευτα ψυχρός. Τα πράγματα όμως είναι πιο σύνθετα. Έχοντας απαλλαγεί από τους τροτσκιστές και άλλους αντιπάλους, ο Στάλιν συγκάλεσε τον Ιανουάριο του 1934 το 17ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ, γνωστό και ως «Συνέδριο των Νικητών». Εκεί πήραν τον λόγο και γνωστοί αντίπαλοι του Στάλιν.
Ζινόβιεφ, Κάμενεφ, Μπουχάριν, Ρίκοφ, Τόμσκι, Ράντεκ κ.ά, που αναγκαστικά συμφώνησαν με τον Στάλιν, σε μια επίπλαστη επίδειξη κομματικής ενότητας. Σε πολλές μυστικές ψηφοφορίες, οι εισηγήσεις του Στάλιν καταψηφίστηκαν.
Φυσικά, οι υπεύθυνοι της ψηφοφορίας νόθευσαν τα αποτελέσματα... Η δεκάχρονη διακυβέρνηση της ΕΣΣΔ από τον Στάλιν, αλλά κυρίως ο τρόπος άσκησης της εξουσίας ενοχλούσαν ακόμα και στενούς συνεργάτες του. Στο πρόσωπο του μετριοπαθούς Κίροφ, που θριάμβευσε σε πολλές ψηφοφορίες, στη διάρκεια του Συνεδρίου, αρκετοί άρχισαν να βλέπουν τον διάδοχο του Στάλιν. Ακόμα και η "Πράβντα" έφτασε στο σημείο να γράψει για τον Κίροφ: "Πρόκειται για εξέχοντα λενινιστή και ευνοούμενο του κόμματος". Πλέον, ο Κίροφ είχε προγραφεί από τον Στάλιν. Μάλιστα, τον Αύγουστο του 1934 έγινε, όχι από τον Νικολάεφ, αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας εναντίον του...
Ο Γκένριχ Γιάγκοντα.
Ο Στάλιν... ανακρίνει τον Νικολάεφ
Σε μια πρωτοφανή ενέργεια στα παγκόσμια χρονικά, ο Στάλιν αποφάσισε να ανακρίνει ο ίδιος τον δολοφόνο του Κίροφ!
Έτσι, αποφάσισε να μεταβεί στο Λένινγκραντ. Ο Γιάγκοντα, ο Επίτροπος της NKVD δεν περιλαμβανόνταν στην ακολουθία του. Πιστεύοντας ότι έχει γίνει λάθος πήγε στον σιδηροδρομικό σταθμό, απ' όπου θ' αναχωρούσε το τρένο με τον Στάλιν, ο οποίος τον έδιωξε κακήν κακώς. Το μέλλον του ήταν καθορισμένο. Εκτελέστηκε ως προδότης το 1938. Την ίδια τύχη είχε και ο Ζαπορόζετς. Κατηγορήθηκε ότι δεν έλαβε τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία του Κίροφ. Κλείστηκε σε στρατόπεδο, συγκέντρωσης, όπου όμως είχε καλή μεταχείριση. Ξαφνικά, εκτελέστηκε μια μέρα του 1937, χωρίς καμία εξήγηση.
Επανερχόμαστε όμως στον... ανακριτή Στάλιν. Ρώτησε τον Νικολάεφ "γιατί σκότωσε τον Κίροφ;". Η απάντηση σόκαρε τον Στάλιν: "Ήθελα να σκοτώσω τον μηχανισμό του κόμματος. Το κόμμα έχει αρχίσει να εκφυλίζεται και να μετατρέπεται σε γραφειοκρατικό κατεστημένο". Ξεπερνώντας τον αρχικό αιφνιδιασμό, ο Στάλιν επανήλθε με νέα ερώτηση:
"Ποιος σε έβαλε να σκοτώσεις τον σύντροφο Κίροφ;". Ο Νικολάεφ σήκωσε το δεξί του χέρι και έδειξε τρία στελέχη της NKVD που ήταν παρόντα στην ανάκριση: "Εκείνοι εκεί. Αυτοί με οδήγησαν να διαπράξω τον φόνο". Ο Στάλιν γύρισε και κοίταξε τους τρεις, αλλά δεν είπε τίποτα. Αυτοί όρμησαν στον Νικολάεφ και τον ξυλοκόπησαν ανελέητα! Κανείς δεν τους εμπόδισε...
Άγαλμα του Σεργκέι Κίρωφ.
Για ποιο λόγο θεωρείται ότι ο Νικολάεφ δεν ενήργησε μόνος του;
Ο Νικολάεφ μπήκε στο Σμόλνι, το καλύτερα φρουρούμενο κτίριο του Λένινγκραντ δείχνοντας σ' όλους τους φρουρούς μια κομματική ταυτότητα, που του χορήγησε ο Ζαπορόζετς με παρέμβαση του Γιάγκοντα και μια άδεια εισόδου και κυκλοφορίας σε όλο το Σμόλνι που του είχε χορηγήσει η σύζυγός του για να την επισκέπτεται. Αν και ήταν αστυνομικός και δικαιολογείται η κατοχή όπλου (το είχε κρύψει σε μια τσάντα) δεν έγινε κανένας έλεγχος στον Νικολάεφ. Στο γραφείο του Κίροφ, δεν υπήρχε φρουρός ασφαλείας.
Σε ένα κτίριο που είχαν συγκεντρωθεί τα κορυφαία στελέχη του ΚΚΣΕ στο Λένινγκραντ η φρούρηση ήταν ανύπαρκτη. Στις 3/12, σε δύο μέρες, η σορός του Κίροφ μεταφέρθηκε στη Μόσχα για να καεί και η τέφρα του να ταφεί στο Κρεμλίνο. Η κηδεία του, που παρέπεμπε σε ανάλογη τελετή για ήρωες έγινε στις 6/12/1934. Την τεφροδόχο σε σχήμα φερέτρου κρατούσαν: ο Στάλιν, ο Πρόεδρος της ΕΣΣΔ Καλίνιν, ο Στρατάρχης Βοροσίλοφ και ο ΥΠΕΞ Μολότοφ. Στις 28 Δεκεμβρίου 1934 άρχισε η δίκη του Νικολάεφ και άλλων 13 ατόμων που είναι άγνωστο αν εμπλέκονταν ή όχι στη δολοφονία του Κίροφ. Η δίκη έγινε κεκλεισμένων των θυρών. Στην υπεράσπιση, δεν δόθηκε το δικαίωμα να μιλήσει! Και οι 14 κατηγορούμενοι κρίθηκαν ένοχοι και καταδικάστηκαν σε θάνατο. Εκτελέστηκαν στις 30 Δεκεμβρίου 1934.
Το 1935 εκτελέστηκαν, άγνωστο γιατί, η σύζυγος του Νικολάεφ, ο αδελφός της και η νύφη της! Τα δύο παιδιά του ζευγαριού Νικολάεφ μεγάλωσαν σε ορφανοτροφείο...
Ο Νικήτα Χρουστσώφ.
Οι υπαινιγμοί Χρουστσόφ το 1956 - Το απίστευτο τέλος του Μπορίσοφ.
Στο 20ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ, που έγινε κεκλεισμένων των θυρών το 1956 ο Χρουστσόφ αναφέρθηκε και στην υπόθεση Κίροφ. Χωρίς να τον αναφέρει βέβαια "φωτογράφισε" τον Στάλιν ως ηθικό αυτουργό της δολοφονίας του. Αναφέρθηκε μάλιστα στον θάνατο του Μπορίσοφ, για τον οποίο μάλλον ελάχιστοι γνώριζαν ως τότε τι είχε συμβεί.
Ο Ζαπορόζετς μετά τη δολοφονία του Κίροφ συνέλαβε τον Μπορίσοφ γιατί τον είχε αφήσει αφύλαχτο. Τον έκλεισε δε σε κάποιον χώρο, που μόνο ο ίδιος γνώριζε. Ο... ανακριτής Στάλιν ζήτησε να εξετάσει, από τους πρώτους μάλιστα του Μπορίσοφ. Ο Ζαπορόζετς έστειλε... ένα καμιόνι στον χώρο όπου κρατούνταν ο Μπορίσοφ! Αυτός επιβιβάστηκε στην καρότσα του, η οποία ήταν σκεπασμένη και κανείς δεν γνώριζε αν μαζί με τον Μπορίσοφ υπήρχαν και άλλα άτομα. Στη διαδρομή σημειώθηκε ένα "τροχαίο ατύχημα" που οδήγησε στον θάνατο του Μπορίσοφ. Κανείς άλλος δεν έπαθε τίποτα, άλλωστε αυτό που συνέβη ήταν ασήμαντο.
Το καμιόνι έξυσε έναν τοίχο! Ο Χρουστσόφ που αποκάλυψε τι έγινε με τον Μπορίσοφ αναρωτήθηκε, εύλογα, γιατί χρησιμοποιήθηκε καμιόνι για τη μεταφορά του. Μαζί με τον Μπορίσοφ βρίσκονταν δύο άνδρες της NKVD. Σε κάποιο σημείο της διαδρομής, ο συνοδηγός, άντρας της ΝKVD πήρε το τιμόνι ξαφνικά και επιχείρησε να ρίξει το καμιόνι σ' ένα σπίτι. Γρήγορα όμως ο οδηγός ανέκτησε τον έλεγχο και το καμιόνι απλά έξυσε τον τοίχο του σπιτιού. Γιατί σκοτώθηκε μόνο ο Μπορίσοφ αναρωτήθηκε ο Χρουστσόφ, που αποκάλυψε ότι οι δύο αξιωματικοί της NKVD που συνόδευαν τον Μπορίσοφ εκτελέστηκαν αργότερα. "Αυτό σημαίνει ότι κάποιος ήθελε να τους εξαφανίσει για να εξαλείψει όλα τα ίχνη", είπε κλείνοντας.
Ο Νικολάι Γιεζόφ εξαφανισμένος, στην, κάτω, φωτογραφία.
Η "Μεγάλη Τρομοκρατία" του Στάλιν
Ο Στάλιν απέδωσε τη δολοφονία του Κίροφ στους εχθρούς της εργατικής τάξης. "Τον δολοφόνο έστειλαν οι εχθροί της εργατικής τάξης", ανέφερε το πρώτο κυβερνητικό ανακοινωθέν". Ποιοι ήταν όμως αυτοί; Η απορία λύθηκε σύντομα. Μια ντιρεκτίβα της ΚΕ του ΚΚΣΕ έδινε διαταγή σε όλες τις οργανώσεις του κόμματος να εκδιώξουν από τις τάξεις τους, όσα άτομα θεωρούνται ύποπτα για διαφωνία με την επίσημη γραμμή του κόμματος. Η NKVD εξαπέλυσε πράκτορες σε όλη την ΕΣΣΔ για τη σύλληψη, τον βασανισμό, την εξορία ή και την εκτέλεση όσων θεωρούνταν τροτσκιστές ή οπαδοί των Ζινόβιεφ και Κάμενεφ.
Το Λένινγκραντ πλήρωσε βαρύ τίμημα 30.000 - 70.000 άτομα συνελήφθησαν και υποχρεώθηκαν να διασχίσουν πεζή (επίρρημα, <αρχ. πεζή), κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες εκατοντάδες χιλιόμετρα. Έφτασαν στις παγωμένες στέπες της Σιβηρίας και κλείστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Εκεί πέθαναν οι περισσότεροι. Κάποιοι εκτελέστηκαν χωρίς λόγο και άλλοι αυτοκτόνησαν.
Η Ο.Γ. Σαπουνόφσκαγια, στέλεχος του ΚΚΣΕ, που ήταν έγκλειστη για δέκα χρόνια στην τρομερή Κολιμά (1938-1948), ωστόσο παρέμεινε πιστή κομμουνίστρια ως τον θάνατό της (1990), σε επιστολή της προς τον Α.Ν. Γιάκοβλεφ, για τις συνθήκες δολοφονίας του Κίροφ, κάνει μνεία για ένα έγγραφο της K.G.B. που εξαφανίστηκε μυστηριωδώς. Σε αυτό αναφέρεται ότι από τον Ιανουάριο του 1935, ως τον Ιούνιο του 1941 συνελήφθησαν συνολικά 19.840.000 άτομα, από τα οποία 7.000.000. εκτελέστηκαν στις φυλακές. Συνολικά, με τους πιο μετριοπαθείς υπολογισμούς, τα θύματα του Στάλιν, συμπεριλαμβανομένων και των 4,5 εκ. νεκρών από τον λιμό της Ουκρανίας ήταν 20.000.000...Κάποιοι βέβαια θεωρούν ότι ήταν πολύ περισσότερα, πάντως τα θύματα του Μάο, ήταν σε κάθε περίπτωση, πολύ περισσότερα…
Μιχάλης Στούκας.
Βασική πηγή μας, ήταν το άρθρο του Τίτου Ι. Αθανασιάδη, «Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΣΕΡΓΚΕΪ ΚΙΡΟΦ, ΛΕΝΙΝΓΚΡΑΝΤ 1934», στο περιοδικό «ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ», ΤΕΥΧΟΣ 692, ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2026.
Υ. Γ. Τάσου Αναστασόπουλου : Από το κείμενο, δεν τεκμηριώνεται ότι ο Ιωσήφ Στάλιν είναι ο υπεύθυνος, για την δολοφονία του Σεργκέι Κίρωφ. Η Νι Κα Βε Ντε, προφανώς, οργάνωσε την δολοφονία αυτή, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο Στάλιν εμπλεκόταν, σε αυτήν. Γι’ αυτό και ακολούθησε η εκτεταμένη κομματική και κρατική τρομοκρατία, που, στην συνέχεια, ενορχηστρώθηκε, από τον Στάλιν, ο οποίος διαπίστωσε ότι υπήρχαν στεγανά, στον κομματικό και στον κρατικό μηχανισμό, τα οποία δεν έλεγχε.
Η δράση του Νικολάι Γιεζόφ, ο οποίος υπήρξε επικεφαλής της NKVD, κατά την διάρκεια της Μεγάλης Εκκαθάρισης, στην "Σοβιετική Ένωση", είχε καταστροφικές συνέπειες για τον ελληνισμό της "Σοβιετικής Ένωσης", στα πλαίσια της λεγόμενης «ελληνικής επιχείρησης», που ξεκίνησε το 1937. Στόχος του καθεστώτος ήταν η εξάλειψη οποιασδήποτε υποψίας, για «αντεπαναστατική», ή «κατασκοπευτική» δράση, με τους Έλληνες να μπαίνουν, στο στόχαστρο, λόγω των διεθνών διασυνδέσεών τους, της γλώσσας και της διατήρησης των παραδόσεών τους, που ερμηνεύονταν, από τις σταλινικές αρχές, ως σημάδια «ξένης επιρροής».
Οι διώξεις, γνωστές ως «ελληνική επιχείρηση» της NKVD, περιλάμβαναν μαζικές συλλήψεις, βασανιστήρια και εκτελέσεις, με συνοπτικές διαδικασίες, ενώ χιλιάδες άλλοι στάλθηκαν, στα γκούλαγκ. Η στοχοποίηση δεν έκανε διακρίσεις, χτυπώντας εργάτες, διανοούμενους, κομματικά στελέχη και απλούς αγρότες, σε περιοχές, όπως η Μαριούπολη, το Κουμπάν, η Γεωργία και το Σοχούμι. Οι κατηγορίες ήσαν, σχεδόν πάντα, κατασκευασμένες, περί κατασκοπείας, υπέρ της Ελλάδας, ή συμμετοχής, σε ανύπαρκτες εθνικιστικές οργανώσεις, με τον Γιεζόφ να δίνει τις εντολές, για να εκπληρωθούν συγκεκριμένες ποσοστώσεις συλλήψεων και εκτελέσεων, που είχαν οριστεί, από το κέντρο.
Το αποτέλεσμα ήταν ο αποδεκατισμός μιας ακμάζουσας κοινότητας, η οποία υπέστη βίαιη ρωσοποίηση και αναγκαστική λήθη της ταυτότητάς της, καθώς ο φόβος της εκτέλεσης, ή της εξορίας, ανάγκασε τους επιζώντες να αποποιηθούν, κάθε στοιχείο της ελληνικότητάς τους. Η περίοδος αυτή, που συχνά περιγράφεται, ως «Γιεζοβτσίνα», αποτελεί μία, από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας των Ελλήνων της "ΕΣΣΔ", αφήνοντας, πίσω της, χιλιάδες θύματα και μια κοινωνία, που σημαδεύτηκε, βαθιά, από την κρατική τρομοκρατία της εποχής.
Το πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων ήταν κρατικό έγγραφο το οποίο εκδιδόταν από τις Ελληνικές αστυνομικές αρχές ή τον στρατό μεταξύ 1938 και κατά διαστήματα μέχρι το 1981, το οποίο βεβαίωνε ότι κάποιος πολίτης δεν ήταν κομμουνιστής ούτε συμπαθής προς τον κομμουνισμό. Μέσω των Πιστοποιητικών Κοινωνικών Φρονημάτων αποκλείστηκαν από ολόκληρο το δημόσιο τομέα, αλλά και από την εισαγωγή σε ανώτερες σχολές αλλά και «για απλές συναλλαγές με την εκτελεστική εξουσία», όχι μόνον όσοι είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ως κομμουνιστές, οι ίδιοι ή μέλη της ευρύτερης οικογενείας τους, αλλά και όσοι εμφορούνταν από φιλελεύθερες ιδέες.
Ιστορικό
Τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων θεσμοθετήθηκαν για πρώτη φορά την περίοδο της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά. Ενδεικτικά, το Βασιλικό Διάταγμα της 13/9/1938 που εκδόθηκε από την Κυβέρνηση Μεταξά και το οποίο αφορούσε την συμμετοχή σε εισαγωγικές εξετάσεις Παιδαγωγικών Ακαδημιών, απαιτούσε τέτοιο πιστοποιητικό.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου, τα πιστοποιητικά εντάχθηκαν στα «Έκτακτα Μέτρα». Τα Έκτακτα Μέτρα ήταν ένα σύνολο θεσμών που είχαν στόχο τον έλεγχο και τον αποκλεισμό από το δημόσιο βίο όσων ήταν ύποπτοι για συνεργασία με τους αντάρτες και αργότερα όσων έδειχναν συμπάθεια προς την κομμουνιστική ιδεολογία. Σε αυτά περιλαμβάνονταν οι εκτοπισμοί, οι «φάκελοι» και η δημιουργία της Επιτηρούμενης Ζώνης κατά μήκος των βορείων συνόρων της χώρας, 600 περίπου χιλιόμετρα, μέσα στα όρια της οποίας ο στρατός είχε αυξημένες εξουσίες. Τα πιστοποιητικά θεσμοθετήθηκαν με το νόμο 516 του 1948 (κυβέρνηση Σοφούλη) ώστε να καλύπτουν όλο το δημόσιο τομέα. Ήταν απαραίτητα για την κατάληψη θέσεως δημόσιου ή δημοτικού υπαλλήλου, σε τράπεζες, σε κρατικούς οργανισμούς ή ιδρύματα κοινής ωφέλειας ακόμα και σε πολλές ιδιωτικές επιχειρήσεις. Επίσης, μεταξύ άλλων, για την εγγραφή στα πανεπιστήμια, τη λήψη υποτροφιών την έκδοση άδειας οδήγησης, άδειας κυνηγίου, διαβατηρίου, άδεια μικροπωλητή και άδειας μετανάστευσης.
Το πιστοποιητικό ήταν αλληλένδετο με το θεσμό των φακέλων. Για να εκδοθεί έπρεπε οι αρμόδιες αρχές ασφαλείας να ερευνήσουν τον ατομικό φάκελο του ενδιαφερόμενου αλλά και των ανθρώπων του συγγενικού του περιβάλλοντος. Με αυτόν τον τρόπο οι κρατικές αρχές υιοθετούσαν την αρχή της οικογενειακής ευθύνης, σύμφωνα με την οποία η αίτηση κάποιου για έκδοση του πιστοποιητικού ήταν δυνατόν να απορριφθεί λόγω ύποπτης πολιτικής δραστηριότητας συγγενών του, ακόμα και σε χρονικό διάστημα στο παρελθόν, όταν ο ίδιος δεν είχε ακόμα γεννηθεί. Σε κάθε περίπτωση, η διαδικασία της έκδοσης ήταν μία χρονοβόρος διαδικασία που θα μπορούσε να διαρκέσει μέχρι και τρεις μήνες, λόγω των πρωτογόνων μεθόδων οργάνωσης και ταξινόμησης που εφάρμοζαν οι αρχές. Το έτος 1961 υπολογιζόταν ότι ο αριθμός των «φακελωμένων» πολιτών ξεπερνούσε το ενάμισι εκατομμύριο.
Τα πιστοποιητικά καταργήθηκαν στο χώρο της εκπαίδευσης το 1964 από την κυβέρνηση Παπανδρέου και επανήλθαν το 1967 με την εγκαθίδρυση της στρατιωτικής δικτατορίας. Καταργήθηκαν εν μέρει το 1971 στο πλαίσιο του σχεδίου φιλελευθεροποίησης ή «εκδημοκρατισμού» του καθεστώτος, με εξαίρεση τις ένοπλες δυνάμεις και τα σώματα ασφαλείας. Για τις υπόλοιπες περιπτώσεις αντικαταστάθηκαν με ένα ερωτηματολόγιο που έπρεπε να συμπληρώσει ο εκάστοτε υποψήφιος. Ανάμεσα στα άλλα, ήταν υποχρεωμένος να απαντήσει αν είχε ποτέ συλληφθεί, αν ήταν αναγνώστης εντύπων που απηχούσαν αντεθνικές γνώμες, αν είχε πάρει ποτέ μέρος σε εκδηλώσεις που είχαν διοργανωθεί από άτομα που υπηρετούσαν τον κομμουνισμό και τους σκοπούς του και αν υπήρξε ποτέ οπαδός κομμάτων «σκοπούντων την καθ' οιονδήποτε τρόπον ανατροπήν της νομίμου κυβερνήσεως» Τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων καταργήθηκαν οριστικά το 1981.
Τα πιστοποιητικά έγιναν αιτία να εγκαταλείψουν την χώρα «αριστεροί» πολίτες αφού χωρίς αυτά δεν μπορούσε κάποιος να σπουδάσει. Σήμερα η αναφορά κάποιου σε πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων γίνεται μεταφορικά και με αίσθηση της υπερβολής όταν κάποια δημόσια υπηρεσία του ζητάει πολλά δικαιολογητικά προκειμένου να τον εξυπηρετήσει.
Στο Διδασκαλείο Κρήτης στο Ηράκλειο (1901-1933) η διοικητική λειτουργία και η αρχειοθέτηση υπηρεσιακών εγγράφων είχε ανατεθεί στο διδακτικό προσωπικό, καθώς δε λειτουργούσε Γραμματεία λόγω έλλειψης διοικητικού προσωπικού. Ένα μέρος των υπηρεσιακών εγγράφων αποτελούσαν τα «Λυτά Έγγραφα», τα οποία περιείχαν την αλληλογραφία του Διδασκαλείου με το Υπουργείο Παιδείας και λοιπούς υπηρεσιακούς φορείς. Τα «Λυτά έγγραφα» που διασώθηκαν διακρίνονται σε τέσσερις ευρύτερες κατηγορίες. Η πρώτη κατηγορία περιέχει έγγραφα που θεωρούνταν προαπαιτούμενα για τη συμμετοχή των μαθητών/ τριών στις εισιτήριες εξετάσεις και πιο συγκεκριμένα: α. Δικαιολογητικά υποψήφιων για τις εισιτήριες εξετάσεις. β. Τίτλοι υποψήφιων για τις εισιτήριες εξετάσεις. γ. Αιτήσεις υποψήφιων σπουδαστών. δ. Πιστοποιητικά ηλικίας. ε. Πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων. στ. Ιατρικές βεβαιώσεις. ζ. Έγγραφα που αφορούν τη φοίτηση των σπουδαστών. Η δεύτερη κατηγορία περιέχει Ενδεικτικά αρρένων και θηλέων. Η τρίτη κατηγορία περιέχει έγγραφα που αφορούσαν την καθημερινή διοικητική λειτουργία του Διδασκαλείου και πιο συγκεκριμένα: α. Εγκύκλιοι. β. Αιτήσεις απορριφθέντων για τις εισιτήριες εξετάσεις. γ. Τηλεγραφήματα. δ. Κτηριακά θέματα. ε. Έγγραφα διοικητικής λειτουργίας. στ. Έγγραφα για τη βιβλιοθήκη. ζ. Οικονομικά έγγραφα. η. Έγγραφα διδακτικού προσωπικού. Η τέταρτη κατηγορία περιέχει τις ακόλουθες υποκατηγορίες: α. Έγγραφα Προσαρτημένου Δημοτικού σχολείου. β. Έγγραφα Μονοτάξιου Διδασκαλείου Μετεκπαίδευσης Δασκάλων. Τα «Πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων» θεσπίστηκαν από το μεταξικό κράτος και συνιστούσαν κορυφαία εκδήλωση κρατικής επιβολής. Η κυβέρνηση Ελ. Βενιζέλου, ήδη από το 1929, είχε θεσπίσει τον νόμο «περί Ιδιωνύμου», σύμφωνα με τον οποίο τιμωρούνταν όχι μόνο η εφαρμογή αλλά και η διάδοση κοινωνικο-ανατρεπτικών ιδεών. Τα Πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων εκδίδονταν από δημόσια αρχή (αστυνομία ή στρατό) και βεβαίωναν ότι ο/η υποψήφιος/α δεν ήταν κομμουνιστής. Η εν λόγω βεβαίωση ήταν απαραίτητο έγγραφο προκειμένου να γίνει δεκτός/ή στις εισιτήριες εξετάσεις της κάθε σχολής (παραλλήλως με τα υπόλοιπα δικαιολογητικά). Σε περίπτωση που το πιστοποιητικό ανέφερε ότι ο/η μαθητής/τρια είχε αριστερές πεποιθήσεις, αυτό συνιστούσε αιτία αποκλεισμού από τις διαδικασίες εισαγωγής. Στο αρχειακό υλικό του Διδασκαλείου υπάρχει ένα έγγραφο του έτους 1937. Πιστοποιεί ότι η μαθήτρια, ύστερα από έρευνα που έγινε σε βιβλία και φακέλους της βασιλικής χωροφυλακής Ρεθύμνου, δεν εμφορούνταν από κομμουνιστικές ή άλλες ανατρεπτικές ιδέες.
11/7/1942. Θεσσαλονίκη. Η ημέρα, που έμεινε στην ιστορία, ως "Μαύρο Σάββατο", 9.000 Θεσσαλονικείς Εβραίοι, συγκεντρώθηκαν, στην Πλατεία Ελευθερίας, σε ένα εγχείρημα εξευτελισμού τους, από τις γερμανικές δυνάμεις Κατοχής και ως πρόδρομη πράξη της "τελικής λύσης".....
Πρώτα πρώτα, από την αρχή της Κατοχής, εμφανίστηκαν, σε ορισμένα μαγαζιά, μάλιστα, της Τσιμισκή, κάτι τυπωμένα χαρτόνια, που έγραφαν : "Οι Εβραίοι είναι ανεπιθύμητοι". Τα χαρτόνια αυτά τα έβαζαν, στο τζάμι της βιτρίνας και της εισόδου. Στην αρχή, αυτό μας έκανε εντύπωση, άσχημη εντύπωση, αλλά, γρήγορα, το συνηθίσαμε, καθώς είχαμε, κάθε ημέρα και νέα βάσανα. Στο, κάτω-κάτω, εμείς δεν είμασταν Εβραίοι...
Ύστερα μάθαμε πως, στην Πλατεία Ελευθερίας - τί ειρωνική σύμπτωση - οι Εβραίοι έπαθαν, από τους Γερμανούς, μεγάλη νίλα, κάποιο πρωινό. Αυτά όλα τα μαθαίναμε, από τον κόσμο. Οι Εβραίοι του σπιτιού μας δεν έβγαζαν άχνα. Εκείνος, όμως, ο κύριος Σιντώ είχε μείνει πετσί και κόκκαλο.
"Εν ταις ημέραις εκείναις"
ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ
29/1/1944. Αθήνα. Η ΟΠΛΑ εκτελεί τον Νικόλαο Καλύβα, υφυπουργό Εργασίας της κατοχικής κυβέρνησης του Ιωάννη Ράλλη.
Στις 24/1/1944, η ΟΠΛΑ εκτελεί τον Ν. Καλύβα έναν από τους Κουίσλινγκς της εργατικής τάξης της χώρας μας.
Ο Νικόλαος Καλύβας υπήρξε συνδικαλιστής στην περίοδο του Μεσοπολέμου, στη συνέχεια υποστηρικτής της δικτατορίας Μεταξά και συνεργάτης της Ναζιστικής Γερμανίας κατά την Κατοχή της Ελλάδας 1941-1944.
Γεννήθηκε στους Σχωριάδες της Βόρειας Ηπείρου και φοίτησε στο Γαλλικό Λύκειο της Κωνσταντινούπολης.[1]
Τον Αύγουστο 1941, ο Καλύβας (έχοντας εγκατασταθεί, στην Αθήνα), διορίσθηκε, από την κατοχική κυβέρνηση, Γενικός Γραμματέας της Εθνικής (Γενικής) Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδος, ως φίλα προσκείμενος, στον Υπουργό Εργασίας της κυβερνήσεως Τσολάκογλου, Α. Λιβιεράτο.[2], στην θέση του Γιάννη Καλομοίρη, ο οποίος δεν παρέλειψε να διαμαρτυρηθεί, για την παύση του, στον ίδιο τον Μουσολίνι.
Για να απαλύνει το στίγμα του "διορισμένου", από την κατοχική κυβέρνηση, ο Καλύβας και η "συνδικαλιστική" ομάδα του διοργάνωναν ψευδεπίγραφα εθνικά συνέδρια της ΓΣΕΕ (ΕΣΕΕ) και των Εργατικών Κέντρων, στα οποία πετύχαιναν την πλειοψηφία. Δεν κατόρθωσαν, όμως, να επικρατήσουν, στα πρωτοβάθμια σωματεία[3].
Από τις 2 Δεκεμβρίου 1942, μέχρι τις 7 Απριλίου 1943, ο Ν. Καλύβας ήταν Υφυπουργός Εργασίας, στην κυβέρνηση Π. Λογοθετόπουλου.
Από την 1η Δεκεμβρίου 1943, ο Ν. Καλύβας διορίσθηκε Υφυπουργός Εργασίας, στην κυβέρνηση Ιωάννη Ράλλη.[4].
Στις 24 Ιανουαρίου του 1944, ημέρα Πέμπτη και ώρα 7:15 πρωινή, εκτελέστηκε, από μέλος της ΟΠΛΑ.
Αιτία φαίνεται πως ήταν το ότι συνέπραξε, στην θέσπιση νόμου, που καταργούσε την νομοθετική απαγόρευση απολύσεων εργαζομένων, που είχε θεσπίσει η προηγούμενη κατοχική κυβέρνηση Τσολάκογλου, μέσα, στον τραγικό, για την φτωχολογιά, χειμώνα του 1941. Συγκεκριμένα, με τον ν. 424/28-8-1941, επιτρεπόταν η απόλυση εργαζομένου, μόνο, εφόσον ο εργοδότης, αντικειμενικώς, δεν ήταν, σε θέση να συνεχίσει τις εργασίες του και υπό την προϋπόθεση ότι θα χορηγούνταν σχετική άδεια (απολύσεως), από τον Υπουργό Εργασίας. Με τον ν. 1038/20-12-1943, καταργήθηκαν οι περιορισμοί, στις απολύσεις, εργαζομένων και τέθηκαν ως προϋποθέσεις, για να έχουν οι απολυθέντες δικαίωμα λήψεως ενός μικρού επιδόματος, αφενός η εγγραφή τους, σε ένα ειδικό Γραφείο Εργασίας, που ιδρύθηκε, τότε και αφετέρου το να αποδεχθούν οποιαδήποτε εργασία τους προσφερόταν.[5] (ακόμη και στα "εργοστάσια της Γερμανίας").
Δύο ημέρες πριν, ο συνδικαλιστής του Εργατικού ΕΑΜ (ΕΕΑΜ) Σταμάτης Μαστρογιαννάκος, είχε μπει, με "τσαμπουκά", στα γραφεία του Υφυπουργείου Εργασίας και είχε, ανοιχτά, απειλήσει τον Καλύβα (με τον οποίο είχε ανοιχτούς λογαριασμούς, από την δεκαετία του 1930), για τον νόμο, που προωθούσε η κυβέρνηση Ράλλη, που καταργούσε την απαγόρευση των απολύσεων εργατών, από τις επιχειρήσεις, που απασχολούνταν.
Εννοείται ότι, μετά την εκτέλεση του Καλύβα - (η οποία, μάλιστα, χαιρετίστηκε, από το Λονδίνο και την Ουάσιγκτων, για να τα λέμε και όλα, χωρίς να αφήνουμε την προπαγάνδα της μπουρζουαζίας να συσκοτίζει την κρίση μας) - ένας, από τους πρώτους, που πιάστηκαν, ως ύποπτοι, ήταν ο Σταμάτης Μαστρογιαννάκος.
Η κατηγορία, ενάντια, στον Μαστρογιαννάκο, στηρίχθηκε, στην βασική μαρτυρία ενός συνδικαλιστή της παράταξης του Καλύβα, που ήταν παρών, όταν ο τελευταίος απειλήθηκε.
Λίγες ημέρες μετά, ο Μαστρογιαννάκος, μέσω του Φώτη Μακρή (αργότερα, ηγέτη του καραμανλικού εργατοπατερισμού, μόνιμος γραμματέας της ΓΣΕΕ, για είκοσι, σχεδόν, χρόνια, μετά τον Εμφύλιο, αλλά, το 1944, ήταν μέλος του ΕΕΑΜ), που του πήγε, στο κελλί, φαΐ και τσιγάρα, απείλησε τον μάρτυρα ότι, αν δεν ανακαλέσει την αρχική του κατάθεση, τόσο αυτός, όσο και τα παιδιά του θα μπουν, στην "μαύρη λίστα" της ΟΠΛΑ. Ο βασικός μάρτυρας, όπως έλεγε, αργότερα, ο Μακρής, παρέλυσε ολόκληρος, από την απειλή. Αμέσως, ανακάλεσε τα πάντα και ο Μαστρογιαννάκος ελλείψει αποδείξεων αφέθηκε ελεύθερος.
Όταν η ΟΠΛΑ συνέφερε τους Άγγλους, αποτελείτο, από πατριώτες, που εκτελούσε προδότες. Και το Λονδίνο και όλες οι αγγλοαμερικανικές εφημερίδες πανηγύριζαν, για τα κατορθώματά της. Όταν δεν συνέφερε πια, αποτελείτο, από εγκληματικά κομμουνιστικά στοιχεία, που έπρεπε να καταδικαστούν, σε θάνατο.
Οι New York Times, θριαμβολογούν, για την εκτέλεση του υφυπουργού Εργασίας της κυβέρνησης Ράλλη, από τρεις νέους πατριώτες (της ΟΠΛΑ, δηλαδή, αλλά, μετά τον Δεκέμβριο, το ξέχασαν).
[...(Σε ελεύθερη μετάφραση :
Ένας σιχαμερός Έλληνας εξολοθρεύτηκε.
Ο Υπουργός Εργασίας Νικόλαος Καλύβας πυροβολήθηκε, από τρεις νέους.
Από τον ανταποκριτή των New York Times.
Κάιρο, Αίγυπτος,
28 Ιανουαρίου - Ο Έλληνας Κουίσλινγκ Υπουργός Εργασίας, σύμφωνα, με τις χθεσινές γερμανικές ανταποκρίσεις, φέρεται εκτελεσμένος, από τρεις νέους. Ο δολοφονημένος, περιγράφεται, από ελληνικούς πατριωτικούς κύκλους, ίσως, ο πιο απεχθής άνθρωπος, σε ολόκληρη τη χώρα.
Ο Καλύβας, πρώην μέλος ενός αριστερού κόμματος, αποστάτησε, κατά την διάρκεια της μεταξικής περιόδου και έγινε ένας, από τους ηγέτες των κυβερνητικών εργατικών οργανώσεων, που αντικατάστησαν τα, εκτός νόμου, συνδικάτα. Κατά την διάρκεια, ακόμη, του πολέμου, πολλές φορές κατηγορήθηκε, για προδοτικές ενέργειες, ενώ, ήδη, από την είσοδο των Γερμανών, στην Αθήνα, εξέφρασε την επιθυμία της πλήρους συνεργασίας, μαζί τους.
Αργότερα, ως γραμματέας εργατικών σωματείων, τάχθηκε υπέρ της υποχρεωτικής μεταφοράς Ελλήνων εργατών, στην Γερμανία, ενώ συμφώνησε και για την είσοδο των Βουλγάρων, στην Ελληνική Μακεδονία και Θράκη)...]
Η ΟΠΛΑ, είναι γεγονός ότι περιόρισε την προδοσία, στην Αθήνα. Πάρα πολλοί συνδικαλιστές του ΕΕΑΜ σώθηκαν την τελευταία στιγμή, από την εκτέλεση, μόνο και μόνο, από τον φόβο, που προκαλούσαν οι τρομοκρατικές μέθοδοι της ΟΠΛΑ, στους αντιπάλους του εργατικού κινήματος και του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα.
Παραπομπές:
[1] Δημοσθένη Κούκουνα, Οι Έλληνες πολιτικοί 1926-1949, εκδόσεις Μέτρον 1999, σελ. 83.
[2] Κ. Θέος: Τα ελληνικά συνδικάτα (1978) σ. 22-23
[3] A. Aυγουστίδης : Το Ελληνικό συνδικαλιστικό κίνημα κατά τη δεκαετία του ’40 και τα περιθώρια της πολιτικής, 1999, σελ. 122
[4] Κατοχικές Κυβερνήσεις 1941-1944, http://thehistoryofgreece.blogspot.gr/2013/10/1941-1944.html Αρχειοθετήθηκε 2016-05-30 στο Wayback Machine.
[5] A. Aυγουστίδης : Το Ελληνικό συνδικαλιστικό κίνημα κατά τη δεκαετία του ’40 και τα περιθώρια της πολιτικής, 1999, σελ. 144
1944. (Πάσχα). Αθήνα. Επίσημο γεύμα. Στην Κατοχή, όταν ο λαός πέθαινε, από την πείνα, κάποιοι έτρωγαν, με τους κατακτητές. Διακρίνονται καθιστοί, από αριστερά : Γερμανός αξιωματικός των Ες Ες, ο Ιωάννης Ράλλης και ο διοικητής των Ταγμάτων Ασφαλείας Βασίλειος Ντερτιλής.
Φωτογράφος : Πέτρος Πουλίδης. Αρχείο ΕΡΤ.
1945. Πώς «ξηλώθηκε» η εξουσία του ΕΑΜ στην Θεσσαλονίκη.
Σάκης Μουμτζής
12.07.2026.
Η στρατιωτική ήττα του ΕΛΑΣ στη μάχη της Αθήνας επικυρώθηκε με δύο πράξεις. Με την υπογραφή της συμφωνίας ανακωχής στις 11 Ιανουαρίου 1945 και με τη συμφωνία της Βάρκιζας που υπογράφηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1945. Η πρώτη ήταν μια αμιγώς στρατιωτική συμφωνία και η δεύτερη μια πολιτική συμφωνία. Ενώ η πρώτη τηρήθηκε, η δεύτερη όχι.
Η πρώτη συνάντηση για τη συμφωνία ανακωχής έγινε στις 8 Ιανουαρίου 1945. Τον στρατηγό Σκόμπι εκπροσωπούσε ο ταξίαρχος Hugh Mainwaring και την αντιπροσωπεία του ΕΛΑΣ οι Γιάννης Ζέβγος, Δημήτρης Παρτσαλίδης, Θόδωρος Μακρίδης και περιστασιακά παρευρισκόταν και ο Θάνας Αθηνέλλης. Ήταν μια διαπραγμάτευση που αφορούσε κυρίως τον χρόνο της αποχώρησης των δυνάμεων του ΕΛΑΣ από συγκεκριμένες περιοχές, τις ουδέτερες ζώνες και την απελευθέρωση των ομήρων και των αιχμαλώτων. Ο κύριος φόβος της Εαμικής αντιπροσωπείας ήταν μήπως, μετά τη σύναψη ανακωχής, η κυβέρνηση Πλαστήρα δεν προχωρούσε σε μια πολιτική διαπραγμάτευση, ενώ ο ΕΛΑΣ θα είχε ήδη παραδώσει καίριες θέσεις του.
Επ΄αυτού ο Βρετανός ταξίαρχος ήταν απόλυτος. Υπενθύμιζε στους αντιπροσώπους του ΕΑΜ- ΕΛΑΣ πως η αρμοδιότητά του ήταν να συζητήσει μόνον την ανακωχή, ζήτημα στρατιωτικής φύσεως και πως στη συζήτηση αυτή υπήρχε η πλευρά που νίκησε στις μάχες και η πλευρά που ηττήθηκε. Τελικά, μετά από διαπραγματεύσεις τεσσάρων ημερών, υπογράφηκε η πράξη της ανακωχής. Με βάση αυτήν, ο ΕΛΑΣ υποχρεωνόταν μέχρι τις 17 Ιανουαρίου 1945 να έχει εγκαταλείψει τη Θεσσαλονίκη στην οποία βρισκόταν κατά παράβαση της συμφωνίας της Καζέρτας. Όντως, ο ΕΛΑΣ αποχώρησε στην τακτή ημερομηνία αφού πρώτα λεηλάτησε τις οικοσκευές των Εβραίων με ισπανικά διαβατήρια που ήταν αποθηκευμένες σε τέσσερα διαμερίσματα της Βασιλέως Κωνσταντίνου (σημερινή Νίκης). Τις διαμοιράστηκαν τα ηγετικά στελέχη του τα οποία μετέβησαν στη Βέροια. Είναι δε γνωστό πως, ενώ υπογραφόταν η ανακωχή, ξεκίνησε από τη Θεσσαλονίκη η πορεία των 1.250 κρατουμένων στις φυλακές Παύλου Μελά και αλλού, προς την Αρδέα.
Στην πόλη μας η αποχώρηση του ΕΛΑΣ δεν σήμανε και την παράδοση της εξουσίας από την Διοικητική Επιτροπή Μακεδονίας (ΔΕΜ) που είχε διοριστεί την εποχή της Εαμοκρατίας. Το ΕΑΜ εξακολουθούσε να διοικεί την πόλη ελέγχοντας τον Δήμο Θεσσαλονίκης, το Εργατικό Κέντρο, καθώς και όλα τα προεδρεία των συλλόγων και των σωματείων. Για τους Βρετανούς που πλέον ήλεγχαν τη Θεσσαλονίκη αυτή η κατάσταση δεν μπορούσε να συνεχιστεί. Το πρώτο πράγμα που έκαναν ήταν να βάλουν φρουρά στη Γενική Διοίκηση (Μέγαρο Κόφφα) και όταν η Εαμική ΔΕΜ επιχείρησε να μπει για να συνεχίσει τις εργασίες της, οι Βρετανοί στρατιώτες απαγόρευσαν στα μέλη της την είσοδο. Τη διοίκηση της Θεσσαλονίκης ανέλαβε και πάλι ο Γεώργιος Μόδης ο οποίος είχε καθαιρεθεί από τη θέση του την περίοδο της Εαμοκρατίας. Όπως ήταν αναμενόμενο οι διάφορες κομματικές οργανώσεις του ΚΚΕ εξέδωσαν ανακοινώσεις διαμαρτυρίας, ενώ τα γνωστά «χωνιά» έκαναν και πάλι την εμφάνισή τους.
Δουλειά έπιασε και ο στρατιωτικός διοικητής Θεσσαλονίκης Αβραμίδης ο οποίος ζήτησε από την ΕΠΟΝ να εκκενώσει το κτίριο της ΧΑΝΘ. Οι επικεφαλής της οργάνωσης αρνήθηκαν, αλλά με μια νυκτερινή επιδρομή ένοπλων αξιωματικών η κατάληψη έλαβε τέλος. Με πράξεις του Γ. Μόδη αντικαταστάθηκαν και τα διοικητικά συμβούλια όλων των επαγγελματικών οργανώσεων, προκαλώντας την οργή της Αριστεράς που μίλησε για «σχεδιασμένο φασιστικό πραξικόπημα, το οποίο θα συντρίψει ο λαός». Συγχρόνως υποχρεώθηκε το ΚΚΕ να εγκαταλείψει τα κτίρια στα οποία στεγάζονταν διάφορες οργανώσεις του και τελικά εγκαταστάθηκε στην οδό Κατούνη 4 όπου και παρέμεινε μέχρι και την ημέρα που κηρύχθηκε εκτός νόμου. Η Προσωρινή Δημοτική Επιτροπή η διορισμένη από το ΕΑΜ, αντικαταστάθηκε από τον Παναγιώτη Σταθακόπουλο που εκτελούσε χρέη δημάρχου μέχρι να αντικατασταθεί από τον δικηγόρο Πέτρο Λεβαντή, του κόμματος Φιλελευθέρων.
Όπως ήταν φυσικό κυκλοφόρησαν και πάλι όλες οι παραδοσιακές εφημερίδες που επί Εαμοκρατίας δεν κυκλοφορούσαν. Από τις 21 Ιανουαρίου 1945 οι Θεσσαλονικείς μπορούσαν να ενημερώνονται από πληθώρα εφημερίδων και εντύπων, αφού κυκλοφορούσαν και όλα τα εαμικά έντυπα. Ο Γ. Μόδης προσπάθησε να αναδείξει τα αντιεαμικά αισθήματα που υπήρχαν σε ένα μεγάλο μέρος των κατοίκων της πόλης. Έτσι, διοργάνωσε ένα μαζικό συλλαλητήριο στην Πλατεία Ελευθερίας στις 21 Ιανουαρίου, ενώ ανάλογες συγκεντρώσεις έγιναν και στις συνοικίες. Η συγκέντρωση στην «κόκκινη» Καλαμαριά συνοδεύτηκε από βίαια επεισόδια τα οποία, όπως υποστήριζαν οι εθνικιστές, απέδειξαν την ισχύ τους.
‘Ετσι, ο Γ. Μόδης με τη βοήθεια των αγγλικών δυνάμεων και της Χωροφυλακής, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, αποκαθήλωσε την Εαμική ηγεσία της Θεσσαλονίκης, προετοιμάζοντας το έδαφος για την αναμενόμενη μεγάλη ρεβάνς. Η Ιστορία μπορεί να αλλάζει φορά, όμως στους ταραγμένους καιρούς, το σπιράλ της βίας συνεχίζει να βασανίζει τις κοινωνίες.
Για τις ανάγκες του κειμένου συμβουλεύτηκα το βιβλίο του Πέτρου Στ. Μακρή—Στάικου « Ο Δεκέμβρης του 1944» εκδ. ΙΚΑΡΟΣ, 2014 και το βιβλίο του Ανδρέα Βενιανάκη «Εαμοκρατία στη Θεσσαλονίκη 1944-1945», εκδ. ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ, 2026.
Ο τσεχοσλοβάκικος τύπος κάλυψε με εκατοντάδες δημοσιεύματα τις εξελίξεις στην Ελλάδα από το τέλος του 1945 έως το τέλος του 1949. Στο επίκεντρο της προσοχής βρέθηκαν αρχικά η διεξαγωγή των βουλευτικών εκλογών και το δημοψήφισμα για το πολιτειακό, οι τρομοκρατικές επιθέσεις, οι απαγορεύσεις οργανώσεων, η λειτουργία στρατοπέδων συγκεντρώσεων, οι θανατικές καταδίκες και οι εκτελέσεις κομμουνιστών. Σε αυτή την περίοδο τα περισσότερα έντυπα αντλούσαν τις πληροφορίες τους κυρίως από δυτικά πρακτορεία. Γνώριζαν, όμως, να φιλτράρουν το περιεχόμενό τους, καθώς διαισθανόταν ποια πλευρά, εμμέσως πλην σαφώς, υποστήριζε το ΚΚ Τσεχοσλοβακίας που είχε αναδειχθεί στην μεγαλύτερη παράταξη της χώρας και είχε τον έλεγχο του υπουργείου Πληροφόρησης.
Είναι χαρακτηριστικό ότι από τα τέλη του 1946 γενικεύτηκε η χρήση του όρου «μοναρχοφασίστας» για τον χαρακτηρισμό των αντιπάλων των Ελλήνων κομμουνιστών σε αντιπαράθεση με τη χρήση του όρου «δημοκρατικός» που χρησιμοποιήθηκε για τον χαρακτηρισμό των οπαδών, της κυβέρνησης, της επικράτειας και του στρατού που δημιούργησε στην Ελλάδα το ΚΚΕ. Από τις αρχές του 1947 είναι εμφανές το στίγμα που δίνει στην πληροφόρηση των τσεχοσλοβάκικων ΜΜΕ ο μηχανισμός που εγκατέστησε η ηγεσία του ΚΚΕ στην Πράγα και στον οποίο κυρίαρχο ρόλο έπαιξαν, υπό την καθοδήγηση του Μ. Πορφυρογένη, ο Δημήτρης Παπάς και ο Σεραφείμ Μάξιμος. Αυτοί οι δύο ανέλαβαν να τροφοδοτούν από το 1947 τα τσεχοσλοβάκικα ΜΜΕ με δεκάδες μεταφρασμένα ανακοινωθέντα της ηγεσίας του ΔΣΕ και του ΚΚΕ, τα οποία νωρίτερα μετέδιδε ο κομματικός ραδιοφωνικός σταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα».
Στον μηχανισμό αυτό, όπως και στον Τσεχοσλοβακικο-ελληνικό Σύνδεσμο, ανήκει η πρωτοβουλία για τη διοργάνωση εράνων και δεκάδων εκδηλώσεων συμπαράστασης προς τη «δημοκρατική Ελλάδα», όπως και η πρωτοβουλία για την υποδοχή των προσφυγόπουλων. Οι εκδηλώσεις αυτές καλύφτηκαν εκτενώς από τα τσεχοσλοβάκικα ΜΜΕ.
Προς το τέλος του Εμφυλίου στην σχετική ειδησεογραφία επικράτησαν κυρίως οι ειδήσεις που αναφέρονταν στην πορεία των πολεμικών συγκρούσεων. Ενδεικτικό αυτών των ειδήσεων υπήρξαν οι υπερβολές σε ότι αφορά τις επιχειρησιακές δυνατότητες και τη δράση του ΔΣΕ, ο οποίος φέρεται να προκαλεί τεράστιες απώλειες στους αντιπάλους του. Τα δημοσιεύματα αυτά ενισχύονταν, επίσης από αθεράπευτα αισιόδοξα σχόλια στελεχών των ΚΚΕ που ως την τελευταία στιγμή δεν έπαψαν να κάνουν λόγο για επικείμενη νίκη των δυνάμεων του ΔΣΕ.
Πηγή κειμένου: Η εικόνα του ελληνικού Εμφυλίου στον διεθνή τύπο - Νίκος Μαραντζίδης και Ελένη Πασχαλούδη
Πηγή εικόνας: ΕΛΛΗΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΑ - ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ
Διάταγμα αριθ. 1654, ημερομηνία 19.4.1953 του Προεδρείου της Λαϊκής Συνέλευσης «Περί παραχώρησης αλβανικής υπηκοότητας, στους Τσάμηδες, που κατοικούν, στην Λαϊκή Δημοκρατία της Αλβανίας». Βάσει αυτού του διατάγματος, οι Αλβανοί από την Τσαμουριά, που ήλθαν. στην Αλβανία, μετά την εθνοκάθαρση του 1944, έλαβαν αλβανική υπηκοότητα, χωρίς ατομικές πράξεις. Το διάταγμα αυτό δεν σήμαινε την ανάκληση της ελληνικής ιθαγένειας, γιατί ήταν στην δικαιοδοσία άλλου κράτους.
8/6/1961. Πεθαίνει ο δωσίλογος Κωνσταντίνος Λογοθετόπουλος, κατοχικός "Πρωθυπουργός" την περίοδο 1942–1943.
Ήταν καθηγητής Ιατρικής, που είχε σπουδάσει στο Μόναχο. Λίγο πριν από την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, έγινε πρόεδρος του Ελληνογερμανικού Συνδέσμου.
Το 1941, όταν οι ναζί μπήκαν, στην Αθήνα, ο Λογοθετόπουλος ήταν από τους πρώτους, που συνεχάρησαν τον Γερμανό πρέσβη.
Λίγο αργότερα, διορίστηκε αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός, στην πρώτη κατοχική "κυβέρνηση" του Γεεωργίου Τσολάκογλου.
Στα τέλη του 1942, διορίστηκε "Πρωθυπουργός", από τους ναζί.
Όπως και οι άλλοι δωσίλογοι "Πρωθυπουργοί", έτσι και ο ναζιστής Λογοθετόπουλος, απο την πρώτη στιγμή, που ανέλαβε, έβαλε στόχο όσους Έλληνες πολεμούσαν, ενάντια, στους κατακτητές και στον φασισμό και ιδιαίτερα, τους κομμουνιστές.
Από το διάγγελμά του, όταν διορίστηκε, από τους ναζί :
"Υπήρξαν θερμόαιμοι τινές, οι οποίοι, εξ αγαθού συνειδότος, ενόμισαν ότι τα προβλήματα της Ελλάδος δύνανται να λυθώσι, εάν έκαστος πολίτης ανελάμβανε την πρωτοβουλίαν της σωτηρίας της Πατρίδος.
Και τους ολίγους αυτούς, ευθύς αμέσως, οι άνθρωποι του σκότους, οι ασυνείδητοι και ταραξίαι, οι κομμουνισταί.
Ο νόθος αυτός πατριωτισμός ας κοπάση και ας επανέλθη έκαστος, εις τα ειρηνικά του έργα, ίνα, εν ψυχική ηρεμία, οδηγήσωμεν την Πατρίδα, εις την βεβαίαν σωτηρίαν της.
Αυτή είναι η αποστολή, ήτις μου έλαχεν".
Η "κυβέρνηση" του προσπάθησε να επιστρατεύσει (δολοφονήσει) χιλιάδες Έλληνες εργάτες, που θα πολεμούσαν, για τους ναζί, στο Ανατολικό Μέτωπο, ή θα εργάζονταν, σε Γερμανικά εργοστάσια.
Τα σχέδια αυτά ανατράπηκαν, το 1943, από την ηρωική κινητοποίηση του ΕΑΜ, που διοργάνωσε απεργία 300 χιλιάδων εργαζομένων και νέων, που κατάφερε, παρά την άγρια καταστολή, να εισβάλλει, στο υπουργείο Εργασίας και να κάψει τα χαρτιά της επιστράτευσης. Υπήρξαν, πάνω από 18 νεκροί και 135 τραυματίες.
Ο Λογοθετόπουλος αναγκάστηκε να ακυρώσει την επιστράτευση και λίγο αργότερα, οι ναζί τον αντικατέστησαν, με τον Ιωάννη Ράλλη.
Στο τέλος του πολέμου, διέφυγε στη Γερμανία και εκεί, τελικά, παραδόθηκε, στον Αμερικανικό Στρατό.
Το 1945 καταδικάστηκε, ερήμην, από το Ειδικό Δικαστήριο Δωσιλόγων, σε ισόβια κάθειρξη, για συνεργασία, με τον στρατό Κατοχής.
Το 1946. παραδόθηκε και οδηγήθηκε, στην φυλακή, για να εκτίσει την ποινή του.
Μόλις, πέντε χρόνια, αργότερα, το 1951, του απονεμήθηκε χάρη και αφέθηκε ελεύθερος.
(Στην δεύτερη φωτογραφία, ο Λογοθετόπουλος, με την Ελένη Παπαδάκη και άλλες "προσωπικότητες" της Κατοχής).
1944. Λαμία. ΕΛΑΣίτισσες. Στην φωτογραφία, από αριστερά, Γεωργία Παληγιαννοπούλου-Καλλίνου και Μαρία Φέρλα-Μπέικου, μπροστά από την Νομαρχία της Λαμίας.
Η φωτογραφία «Ελληνική Αντίσταση» του Ντμίτρι Κέσελ.
Οι γυναίκες που ξεκίνησαν ως αντάρτισσες ΕΛΑΣίτισσες στην Εθνική Αντίσταση, πολέμησαν αργότερα ως ισότιμες μαχήτριες και αξιωματικοί στις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου (1946-1949).
26/1/1981. Αθήνα. Μπορεί ένα ολόκληρο κίνημα να αποχαιρετά την ίδια την ιστορία του;
Αν μιλάμε για την Πάολα Ρεβενιώτη, ναι. (Πέθανε, στις 8/7/2026).
Διαβάζω από το πρωί όλα όσα έχουν γραφτεί για αυτήν και πάλι νιώθω ότι η Πάολα καταφέρνει και ξεγλιστρά ανάμεσα από τις λέξεις.
Ευχαριστίες και ευγνωμοσύνη για τους δρόμους που χάραξε.
*Η φωτογραφία, από την σπουδαία διαδήλωση, στα Προπύλαια, ενάντια, στο νομοσχέδιο, για τα αφροδίσια νοσήματα.
Στην μνήμη της Πάολας Ρεβενιώτη.
Το 1ο Gay Pride, στον Λόφο Στρέφη, στις 27 Ιούνη 1992
(από "Το χωνί του Στρέφη", τεύχος 2ο, Δεκέμβριος 2023)
Είναι 1992 και έχουν περάσει δυο ολόκληρα χρόνια σκληρής δεξιάς διακυβέρνησης, βγαλμένης από τα πιο σκοτεινά όνειρα της Θάτσερ. Ο τότε πρωθυπουργός, Κωσταντίνος Μητσοτάκης, συνεπής στη βασική υπόσχεση του για τη διάλυση του κοινωνικού κράτους προχωράει στην ιδιωτικοποίηση των δημόσιων αστικών συγκοινωνιών, στη διάλυση του ασφαλιστικού, σε περικοπές δαπανών στην εκπαίδευση, στον πειθαρχικό έλεγχο μαθητών και μαθητριών εντός και εκτός σχολικής ζωής, σε αυξήσεις τιμολογίων ρεύματος, στην απευθείας ανάθεση των μεγάλων τεχνικών έργων στους εθνικούς εργολάβους, στην κατάργηση της ΜΟΜΑ (κρατική υπηρεσία δημόσιων έργων) και στη διάλυση όλης της κρατικοποιημένης βιομηχανίας όπως τα Ναυπηγεία της Ελευσίνας, τη Βιομηχανία Ζάχαρης, την Αμυντική Βιομηχανία, την Βιομηχανία Λιπασμάτων, την ΑΓΕΤ, την Πειραϊκή, την Πατραϊκή και τα λοιπά, οδηγώντας περισσότερα από 9.000 εργαζόμενα άτομα στην απόλυση.
Για να γίνουν πράξη όλα τα παραπάνω, ο Μητσοτάκης κάνει δυο πράγματα.
Πρώτον, καλλιεργεί την εθνικιστική έξαρση με όχημα το Μακεδονικό ζήτημα, παραχωρώντας άπλετο χώρο στη Χρυσή Αυγή, όπου και ξεκινάει τότε να κάνει τις πρώτες δημόσιες εμφανίσεις της στα εθνικιστικά συλλαλητήρια.
Δεύτερον, εξουσιοδοτεί τους κατασταλτικούς μηχανισμούς του κράτους να λειτουργήσουν ανενόχλητα λέγοντας τους πως «το κράτος είστε εσείς». Η ΕΥΠ παρακολουθεί τους πάντες, οι παρακρατικοί μηχανισμοί οργανώνουν σκευωρίες, πογκρόμ και δολοφονίες, κυρίως σε Αλβανούς μετανάστες, μειονότητες και αδύναμες μειοψηφίες.
Σε όλο αυτό το πολεμικό κλίμα δημιουργούνται έντονες κοινωνικές αντιδράσεις. Χαρακτηριστικότερες όλων ήταν τόσο οι μαζικές κινητοποιήσεις και καταλήψεις μαθητ(ρι)ών, φοιτητ(ρι)ών και εκπαιδευτικών ενάντια στο πολυνομοσχέδιο Κοντογιαννόπουλου, οι οποίες οδήγησαν στην παραίτηση του υπουργού και την απόσυρση του νομοσχεδίου, όσο και η απεργία διαρκείας των εργαζόμενων της ΕΑΣ (αστικές συγκοινωνίες Αθήνας) ενάντια στην ιδιωτικοποίηση της εταιρείας και την παραχώρηση των δημόσιων λεωφορείων στους ιδιοκτήτες των ΚΤΕΛ.
Μέσα σε αυτό το κλίμα αφενός της σαρωτικής επίθεσης στην κοινωνία και του χαϊδέματος της ακροδεξιάς, αφετέρου της έντονης μαχητικότητας των κινημάτων και συνδικάτων, η Πάολα Ρεβενιώτη και η ομάδα του περιοδικού «Κράξιμο» διοργανώνουν, στις 27 Ιουνίου 1992 το πρώτο Gay Pride στον λόφο Στρέφη. Το Pride αυτό έγινε σε μια εποχή που το πρώτο μαζικό κίνημα ομοφυλόφιλων στην Ελλάδα (ΑΚΟΕ) είχε ήδη διαλυθεί και το περιοδικό ΑΜΦΙ είχε σταματήσει την κυκλοφορία του. Οι διεκδικήσεις σε θέματα των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων είχαν ατονήσει, όπως και το δικαίωμα αυτής της κοινότητας στην ύπαρξη και την ευτυχία.
Προηγούμενο Gay Pride δεν υπήρχε. Η προοπτική να διοργανωθεί μια παρέλαση-πορεία γρήγορα απορρίφθηκε, καθώς ήταν μια εποχή που τα μέλη της κοινότητας δεν τολμούσαν να εκτεθούν δημόσια. Έτσι αποφασίστηκε να οργανώσουν ένα αυτοδιαχειριζόμενο πάρτι στο θεατράκι του λόφου Στρέφη. Ο χώρος επιλέχτηκε, γιατί ήταν βολικός, προσέφερε ένα φυσικό καταφύγιο, ψηλά από την πόλη, ήταν κρυμμένος από τα δέντρα και βρισκόταν σε μια γειτονιά που θα το στήριζε αλληλέγγυα.
Το πάρτι στο θεατράκι έγινε με τον γνωστό τρόπο. Ετοιμάστηκε δελτίο τύπου για τις εφημερίδες με αναφορές στο Stonewall, το οποίο δημοσιεύτηκε μόνο σε δυο.
Σχεδιάστηκε αυτοσχέδιο αφισάκι, και έγινε αφισοκόλληση στο κέντρο.
Κουβαλήθηκαν στα χέρια ηχεία, μηχανήματα, κάβα, πάγος, βαρέλια, και κατά τις 10 το βράδυ του Σαββάτου -παραμονή της επετείου- το πάρτι ξεκίνησε.
Λίγο πριν από τα μεσάνυχτα εμφανίστηκαν μπάτσοι ρωτώντας, αν υπάρχει άδεια από τον δήμο, και απαιτώντας να χαμηλώσει η μουσική. Με την παρέμβαση των ετοιμόλογων και δυναμικών μελών της κοινότητας η κατάσταση εκτονώθηκε, και οι μπάτσοι αποχώρησαν.
Όσο περνούσε η ώρα, το κοινό αυξανόταν. Εκτός από γκέι, λεσβίες και τρανς άτομα, μαζεύτηκε και αλληλέγγυος κόσμος από την γειτονιά των Εξαρχείων -πάνω από 1.000 άτομα. Έπαιζε από ποπ μέχρι πανκ μουσική, έγιναν και κάποια drag shows, και το ετερόκλητο κοινό ξεσάλωσε. Ο κόσμος μέχρι το πρωί εξαπλώθηκε σε όλο το λόφο, όπου κάτω από τα δέντρα, μέσα στους θάμνους, πάνω στα πεζούλια και στα σκαλιά, γύρω από το λόφο έγιναν ατέλειωτα ζευγαρώματα.
Στο θεατράκι του λόφου Στρέφη φιλοξενήθηκαν άλλα δυο Pride το 1994 και το 1995, ενώ το 1993 και το 1996 έγιναν στο Πεδίον του Άρεως. Τα πάρτι αυτά είχαν περισσότερο πολιτικό στίγμα και λιγότερο τον εορταστικό χαρακτήρα που καθιερώθηκε με τη μεταφορά του στην πλατεία Συντάγματος.
2026. Ανατολική Ευρώπη - Ρωσία. Ήταν καλύτερα, στην εποχή του “υπαρκτού σοσιαλισμού”;
Από την Τασκένδη στην Κουμουνδούρου: Ο εμφύλιος μέσα στο ναυάγιο!
Σπύρος Στάλιας, Οικονομολογος Ph.D
Η ιστορία αρέσκεται να επαναλαμβάνεται, άλλοτε ως βαθιά τραγωδία και άλλοτε ως φτηνή τηλεοπτική φάρσα. Αυτό που παρακολουθεί έκπληκτη η ελληνική κοινωνία, δεν είναι ένα πρωτοφανές φαινόμενο. Είναι η επιστροφή ενός παλαιού, σκοτεινού πολιτικού αυτοματισμού που κουβαλάει στο DNA της η παραδοσιακή αριστερά.
Για να καταλάβει κανείς το σήμερα, πρέπει να ταξιδέψει στο 1955, στη μακρινή Τασκένδη του Ουζμπεκιστάν. Εκεί, μερικές χιλιάδες ηττημένοι πολιτικοί πρόσφυγες του Εμφυλίου, εγκλωβισμένοι στην ψυχολογία της συντριβής και ανίκανοι να κάνουν ειλικρινή αυτοκριτική για τα λάθη της ηγεσίας τους, χωρίστηκαν σε στρατόπεδα. Αντί να κοιτάξουν την πραγματικότητα, άρχισαν να ψάχνουν «προδότες», «υπονομευτές» και «πέμπτες φάλαγγες».
Το αποτέλεσμα; Οι πρώην συμπολεμιστές κατέληξαν να πλακώνονται άγρια στους δρόμους με ξύλα και σίδερα, μέχρι που χρειάστηκε η επέμβαση του σοβιετικού στρατού για να τους μαζέψει.
Αυτός ακριβώς ο μηχανισμός της εσωτερικής σήψης έχει ξυπνήσει σήμερα.
Το Σύνδρομο της Τασκένδης σε ζωντανή μετάδοση.
Η βαθύτερη αιτία της διάλυσης του ΣΥΡΙΖΑ κρύβεται στην περίοδο 2015–2019. Όταν ένα κόμμα που γιγαντώθηκε ως αντιμνημονιακό κίνημα μετατρέπεται στον πιο υποδειγματικό διαχειριστή της λιτότητας και των ξένων επιτροπειών, αδειάζει από την ιδεολογική του ψυχή. Χάνει τον λόγο ύπαρξής του.
Όσο υπήρχε η προσδοκία της εξουσίας, οι τεράστιες εσωτερικές αντιθέσεις κρύβονταν κάτω από το χαλί. Μόλις όμως ήρθε η συντριβή του 2023 και η εξουσία χάθηκε οριστικά, τα όπλα γύρισαν προς τα μέσα. Αντί για μια σοβαρή, επιστημονική ανάλυση της οικονομικής του πολιτικής, το κόμμα επέλεξε τον εύκολο δρόμο: το κυνήγι μαγισσών. Όλη η περίοδος 2019-2023 εξαντηθηκε στα εμβόλια και στο 'Μητσοτάκη γ....''
Η κουλτούρα της διαγραφής.
Οι ομοιότητες στη συμπεριφορά είναι σοκαριστικές:
Η διαφωνία έγινε προδοσία: Όποιος ασκεί κριτική ή έχει διαφορετική άποψη, δεν είναι ένας σύντροφος με άλλη οπτική, αλλά «εγκάθετος», «αποστάτης» ή «πέμπτη φάλαγγα» που εκτελεί συμβόλαιο για να κρατήσει τη Δεξιά στην εξουσία.
Ο εκφυλισμός της βάσης: Οι άλλοτε σύντροφοι των κοινών αγώνων ανταλλάσσουν καθημερινά χυδαίες ύβρεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, χωρισμένοι σε φατρίες που θυμίζουν οπαδούς ποδοσφαιρικών ομάδων.
Η μάχη των απομειναριών: Όταν λείπει η πολιτική ουσία και το όραμα, η σύγκρουση γίνεται πλέον για τον υλικό έλεγχο του μηχανισμού — τις κρατικές επιχορηγήσεις, τις καρέκλες, τα γραφεία και τις βουλευτικές έδρες.
Επίλογος
Η Τασκένδη του 1955 ήταν μια ανθρώπινη τραγωδία ξεριζωμένων ανθρώπων που είχαν χάσει την πατρίδα τους. Η σημερινή κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ είναι ο θλιβερός επίλογος ενός χώρου που, αφού συνθηκολόγησε πλήρως με το οικονομικό κατεστημένο, κατέληξε να κατασπαράζει τις σάρκες του σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση.
Μπορεί ο δογματισμός του παρελθόντος να μην έχει πια τη γεωπολιτική ισχύ του Ψυχρού Πολέμου, διατηρεί όμως ακέραιη την ίδια τοξική μήτρα: όταν λείπουν τα επιχειρήματα και το πολιτικό έρμα, η μόνη επιλογή που απομένει είναι ο πολιτικός κανιβαλισμός.
spyridonstalias@hotmail.com
New York 10/7/2026
1964. Σκίτσο του Βασίλη Χριστοδούλου.
1977. "ΡΟΜΑΝΤΣΟ". Σκίτσο του Σ. Πολενάκη.
1979. «Τραστ». Σκίτσο του Φάνη Γιόση.
1969. «ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗ». Σκίτσο του Βασίλη Χριστοδούλου.
1980. Σκίτσο του Φάνη Γιόση.
1981. «Τραστ». Σκίτσο του Νίκου Ζήκου.
6/7/2022. Σκίτσο του Τάσου Αναστασίου.
5/7/2026. Σκίτσο του Γιώργου Γαλίτη.
6/7/2026. Σκίτσο του Ανδρέα Πετρουλάκη.
Σχόλια