1/7/1876 - 1/7/2026. Ένα αφιέρωμα, στον Μιχαήλ Μπακούνιν, 150 χρόνια, από τον θάνατό του αναρχικού κοινωνικού επαναστάτη.

 

Καθώς, σήμερα, κλείνουν 150 χρόνια, από τον θάνατο του Μιχαήλ Μπακούνιν (Πριαμούκινο, Ρωσία 30/5/1814 - Βέρνη, Ελβετία 1/7/1876), το, παραπάνω, βίντεο, που ανέβασα, χθες 30/6/2026, στο YouTube και το παρόν άρθρο, είναι αφιερωμένα, στον Ρώσο αναρχικό επαναστάτη, του οποίου οι αναλύσεις, για την εξέλιξη των εξουσιαστικών θεωριών του Karl Marx και των μαρξιστών, στην πράξη, είναι, απολύτως, ακριβείς, έτσι όπως αυτές οι θέσεις του Μιχαήλ Μπακούνιν εκφράστηκαν, στην διάρκεια της σφοδρής αντιπαράθεσης, μέσα στα πλαίσια της πολιτικής διαμάχης, που αναπτύχθηκε, εντός της Α’ Διεθνούς, μετά την ήττα του επαναστατικού κινήματος της Κομμούνας του Παρισιού, το 1871.

Για να έχουν οι αναγνώστες μια συνολική εικόνα του έργου και των απόψεων του Μιχαήλ Μπακούνιν, πέραν, από την απαραίτητη παρακολούθηση του, αρχικού βίντεο, στο παρόν άρθρο, είναι, εξαιρετικά, χρήσιμο, να διαβάσουν και την αρθρογραφία, που έχω αναπτύξει, σε αυτό, εδώ το μπλογκ, στην ετικέτα, με τίτλο «Μιχαήλ Μπακούνιν», κάτι, που το συνιστώ, ανεπιφύλακτα.

Στο τωρινό κείμενο, εξετάζω συγκεκριμένες πλευρές του έργου του Ρώσου αναρχικού επαναστάτη, καθώς ο ίδιος χαρακτηριστικότατα, έχει περιγράψει την αναπόφευκτη πραγματικότητα, λέγοντας ότι :

«η ελευθερία, χωρίς σοσιαλισμό, είναι προνόμιο, σοσιαλισμός, χωρίς ελευθερία, είναι υποδούλωση και βαρβαρότητα».

Ως σοσιαλισμός, τότε, εννοούνταν, η κοινωνικοαπελευθερωτική αλλαγή, πριν, δηλαδή αυτή η λέξη ταυτιστεί, αφ’ ενός, μεν, με την μεταρρυθμιστική προσπάθεια των σοσιαλδημοκρατών, εντός των πλαισίων του καπιταλισμού και αφ’ ετέρου, δε, με την ολοκληρωτική πολιτική πρακτική των κομμουνιστών, που οικοδόμησαν ένα κρατικοκαπιταλιστικό γραφειοκρατικό καθεστώς κεντρικού και συγκεντροποιημένου οικονομικού και κοινωνικού σχεδιασμού., στην αληστου μνήμης “Σοβιετική Ένωση” (1917 - 1991) και στην κομμουνιστική Κίνα (1949, έως σήμερα και έως το αόριστο και απρόβλεπτο μέλλον).

Φεύγοντας, από την Ρωσία, ο Μιχαήλ Μπακούνιν ήλθε σε επαφή, με τον Προυντόν, τις θέσεις του οποίου, για τον αναρχισμό, ασπάσθηκε και εναντιώθηκε, στην ύπαρξη, κάθε μορφής κράτους και φυσικά, του αποκαλούμενου, από τον Karl Marx, τον Friedrich Engels και τον μεταγενέστερο Βλαντιμίρ Ίλιτς Λένιν, όπως και από τους, κάθε λογής, μαρξιστές, ως “σοσιαλιστικού” κράτους, προεξοφλώντας την τερατογονία, που επρόκειτο να προκύψει, από την εφαρμογή του υποτιθέμενου, ως μεταβατικού κράτους της “δικτατορίας του προλεταριάτου”, το οποίο, ως κεντρικός εξουσιαστικός μηχανισμός και με κυρίαρχη την συνέργεια των εξουσιαστικών πολιτικών κομμάτων, επρόκειτο να υπάρξουν, ως μια δικτατορία, επί του προλεταριάτου, όπως συνέβη και στην περίπτωση των αστών Ιακωβίνων, μετά την γαλλική επανάσταση του 1789. 

Και αν οι Ιακωβίνοι, στην Γαλλία, ηττήθηκαν, στην περίπτωση των σοσιαλδημοκρατών και κυρίως, των κομμουνιστών, απογόνων του Karl Marx και του Friedrich Engels, οι εξελίξεις ακολούθησαν, μια, κολοσσιαία, διαφορετική κατεύθυνση, επιτυγχάνοντας και προωθώντας τον βαθύτατο μετασχηματισμό του καπιταλισμού της εποχής του 1860, στον ογκωδέστατο γραφειοκρατικό καπιταλισμό της εποχής μας και στις δύο του εκφράσεις και εκδοχές· και στην ανολοκλήρωτη μορφή του, στην Δύση και στην συγκεντρωτική εκδοχή του, στην Ανατολή.

Έτσι, πολύ παραστατικά, ο Μιχαήλ Μπακούνιν εντόπισε ότι «το πρόβλημα δεν έγκειται σε κάποια συγκεκριμένη μορφή διακυβέρνησης, αλλά στην ίδια την ύπαρξη της ίδιας της κυβέρνησης». 

Και φυσικά, σε αυτό το κομβικό κοινωνικό σημείο, ο κοινωνικός επαναστάτης Μιχαήλ Μπακούνιν συναντάται, με τον, παραπάνω, εικονιζόμενο Λέοντα Τολστόι, ο οποίος, εναργέστατα, περιέγραψε την κυβερνητική εξουσία, λέγοντας ότι : «Μια καλοοργανωμένη κυβέρνηση είναι πολύ πιο επικίνδυνη, από την χειρότερη συμμορία ληστών». 

Αλλά η όποια κυβέρνηση, δηλαδή η διαχειριστική και αποφασιστική αρχή κάθε κράτους, δεν εμφανίζεται, ξεκρέμαστη, μέσα, στην παλαιά και στην σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία.

Προκύπτει, μέσα από τον κομματικό ανταγωνισμό (όταν ισχύουν οι αρχές της αστικής δημοκρατίας) και από το ολοκληρωτικό κόμμα, που κατέχει και διατηρεί την εξουσία του, επί του κράτους, όπως συμβαίνει, στα σύγχρονα κομμουνιστικά συστήματα διακυβέρνησης (ή, στις στρατοκρατικές κοινωνίες, που υποκαθιστούν την εξουσία των πολιτικών κομμάτων, όταν αυτά, λόγω απαγορεύσεων, δεν υφίστανται).

Έτσι η σκέψη του Μιχαήλ Μπακούνιν όπως και όλων των αντιεξουσιαστών, καταλήγει, στο απλό συμπέρασμα ότι κοινωνικοαπελευθερωτική αλλαγή δεν μπορεί να γίνει με τα πολιτικά κόμματα, που, εκ φύσεως, είναι εξουσιαστικά, διότι, όπως, άλλωστε διδάσκει η αστική πολιτική επιστήμη και ιστορία, και κατ’ εξοχήν, το σύγχρονο αστικό Συνταγματικό Δίκαιο, που ορίζουν ότι τα πολιτικά κόμματα διεκδικούν την κατάληψη και την άσκηση της εξουσίας και φυσικά, καθίσταται αναγκαίο να καταργηθούν, διότι, πέραν των όποιων πολιτικοϊδεολογικών διακηρύξεων, ως διεκδικητές και φορείς της εξουσίας, επί των κοινωνιών, δεν υπάρχουν, για να οδηγήσουν, στην κοινωνικοαπελευθερωτική αλλαγή, αλλά, για να ικανοποιήσουν την εξουσιαστική πολιτική τάξη, την οποία συγκροτούν και τα συμφέροντα των οικονομικών ολιγαρχιών, που εκφράζουν.

Αυτή είναι η πεμπτουσία των αντιλήψεων, που συγκροτούν τον κεντρικό πυρήνα των πεποιθήσεων και των αντιλήψεων του Μιχαήλ Μπακούνιν.

Πέραν αυτών, δεν χρειάζεται να επεκτείνω το παρόν κείμενο, καθώς η παρακολούθηση του αρχικού βίντεο, είναι αρκετή, για τις όποιες διευκρινίσεις, όπως, επίσης και η αναδίφηση των παλαιότερων δημοσιευμάτων, σε αυτό, εδώ, το μπλογκ.