1814 - 1831 Ιωάννης Καποδίστριας : Ένας ριζοσπάστης πολιτικός, μέσα από την σύγχρονη ιστορική έρευνα.

 

Ο Ιωάννης Καποδίστριας απασχολεί το, παραπάνω, βίντεο, που ανέβασα, χθες 27/4/2026, στο YouTube (που πρέπει οι αναγνώστες να παρακολουθήσουν) και το σημερινό ιστορικό δημοσίευμα.

Αυτό, που πρέπει να γίνει κατανοητό, είναι ότι, χωρίς τον Ιωάννη Καποδίστρια, ο πόλεμος, για την ελληνική ανεξαρτησία, στην πολυαίμακτη περίοδο της δεκαετίας του 1820, δεν θα είχε υπάρξει και φυσικά, η Ιστορία του τόπου μας θα εξελισσόταν, εντελώς, διαφορετικά και πιθανότατα, στην κατεύθυνση, που επιδίωκε η ψυχή της, τότε, επικρατούσας, στην Ευρώπη της μεταναπολεόντειας εποχής, Ιεράς Συμμαχίας, ο Αυστριακός υπουργός Εξωτερικών και καγκελάριος Clemens von Metternich και η Βρετανία του δούκα του Wellington. 

Ο Metternich, στα γεράματά του.

Ο Metternich , όπως έλεγε, ο Καποδίστριας είναι ο μόνος άνθρωπος που φοβόταν, διότι είναι μολυσμένος, από τις ιδέες του φιλελευθερισμού και για τον λόγο αυτόν είναι πηγή του κακού, επειδή είναι ένας ριζοσπάστης συνωμότης, όπως γράφει ο Constantin de Grunwald, στο βιβλίο του «Trois siècles de diplomatie russe», 1945, σελίδες 155 - 170, ενώ, όπως γράφει ο γνωστός Chris Woodhouse, στο πολύ καλό βιβλίο του «Capodistria : The Founder of Greek Independence», εκδόσεις Oxford University Press, 1973, σελίδες 214 - 220  ο δούκας του Wellington έλεγε οτι «ο Καποδίστριας ήταν η ψυχή της ελληνικής ανταρσίας, μέσα στην αυλή του τσάρου» και περιγράφει το πώς ο Wellington προσπαθούσε να πείσει τον τσάρο της Ρωσικής Αυτοκρατορίας Αλέξανδρο Α’ ότι ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας ήταν «περισσότερο Έλληνας, παρά Ρώσος».

Πράγματι, ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν και τα δύο. Ήταν και ριζοσπάστης πολιτικός - αν και διχασμένος - και φυσικά, ήταν Έλληνας και όχι Ρώσος.

Ο Καποδίστριας υπήρξε ο άνθρωπος, που συγκρότησε, συνταγματικά, την σημερινή ομοσπονδιακή Ελβετία των καντονίων, που εφαρμόζει την πιο ακραία, πολιτικά, εκδοχή της αστικής δημοκρατίας, με αμεσοδημοκρατικά δημοψηφισματικά θεσμικά στοιχεία, ενώ ήταν εκείνος, που κατάφερε να σώσει την Γαλλία, στο συνέδριο της Βιέννης, από την πολυδιάσπαση, την οποία επιδίωκαν, ο Metternich και οι Βρετανοί, καθώς ήταν υποστηρικτής της πολιτικής ότι η ηττημένη Γαλλία έπρεπε να μείνει ενωμένη, ως αντίβαρο, στον ευρωπαϊκό χώρο, στον οποίο δεν ήταν, προς το συμφέρον του ρωσικού κράτους, η πλήρης κυριαρχία των Βρετανών και της Αυστροουγγαρίας.

Αλλά, πέραν αυτών, ήταν εκείνος, που έθεσε, πρακτικά, στον ευρωπαϊκό χώρο, το ελληνικό ζήτημα, ξεκινώντας, με την ίδρυση, το 1814, της Φιλόμουσης Εταιρείας της Βιέννης, που υπήρξε ένα πολύ καλό και προσεγμένο σχέδιο, με το πρόσχημα της φιλανθρωπίας, θέτοντας, για πρώτη φορά, διεθνώς, το γεγονός της ύπαρξης, στην σύγχρονη εποχή, του ελληνικού έθνους και το ζήτημα της ενότητας πολιτισμικής κληρονομιάς και συνέχειας του ελληνισμού, από την αρχαιότητα, έως την εποχή του 19ου αιώνα, δημιουργώντας, έτσι, ένα πολύ σημαντικό πυρήνα, που μετεξελίχθηκε, σε ένα πρακτικό και επεκτεινόμενο δίκτυο φιλελληνισμού, στον ευρωπαϊκό χώρο. 

Δεν έμεινε, μόνο, σε αυτό, ο Ιωάννης Καποδίστριας, καθώς υπήρξε εκείνος, που καθοδήγησε, το 1814  την ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας, όντας ο αφανής αρχηγός της και αυτό προκύπτει, από τον Νικόλαο Υψηλάντη  (τον αδελφό του Αλέξανδρου Υψηλάντη) ο Καποδίστριας τους ενθάρρυνε, λέγοντάς τους να ετοιμάζονται, αλλά και να προσέχουν τις πρόωρες κινήσεις, ενώ, στην αλληλογραφία, που διατηρούσε, με τον Καποδίστρια καθίσταται σαφές ότι ο Νικόλαος Υψηλάντης τον θεωρούσε τον πνευματικό πατέρα της προσπάθειας της Φιλικής Εταιρείας, όπως περιγράφει ο: Νικόλαος Υψηλάντης, στα απομνημονεύματά του (εκδόσεις Κέδρος, σελ. 88-95).

Στόχος του Ιωάννη Καποδίστρια δεν ήταν η πλήρης διατήρηση του status quo, στον ευρωπαϊκό χώρο, αντιθέτως, όσων επιδίωκε η Ιερά Συμμαχία, καθώς, στην εποχή που οι Μεγάλες Δυνάμεις ήθελαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία ανέπαφη, ο Καποδίστριας σχεδίαζε τον καταστροφή της, μας από έναν ρωσοτουρκικό πόλεμο, με την εσωτερική οθωμανική αποδιοργάνωση, ώστε η ελληνική ανεξαρτησία να έχει λιγότερο κόστος  και όταν, με δική του καθοδήγηση και με την έγκριση του τσάρου Αλεξάνδρου Α’, ύστερα, από, επί τάπητος, συνεννοήσεις και επαφές τους, με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, στον οποίο ανέθεσε την επίσημη αρχηγία της Φιλικής Εταιρείας, αποτρέποντας την στρατιωτική επέμβαση, κατά της Ελλήνων επαναστατών, που επεδίωξε ο Metternich, όμως, ο τσάρος Αλέξανδρος Α’, δεν στήριξε έναν πόλεμο της Ρωσίας, κατά των Οθωμανών. 

Αργότερα, σε υπόμνημά του, το 1828, ο Ιωάννης Καποδίστριας πρότεινε την διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, κάτι, που δεν έγινε δεκτό, από την Ρωσία και το οποίο ήταν εκείνο, που πανικόβαλε την βρετανική πολιτική ελίτ, η οποία πρότεινε, όχι την αυτονομία της Ελλάδας, που υποχρεώθηκε να δεχθεί, ο α σουλτάνος Μαχμούτ Β’, στην συνθήκη της Αδριανούπολης, όταν, στον ρωσοτουρκικό πόλεμο, που ξέσπασε, επειδή οι Οθωμανοί έκλεισαν τα Στενά, ο ρωσικός στρατός έφθασε, έξω από την Κωνσταντινούπολη.

Το όργανο, με το οποίο η Ρωσία καθοδήγησε τον ελληνικό αγώνα, για την ανεξαρτησία, με σκοπό την διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο Καρλ Μαρξ το εντοπίζει, στην Φιλική Εταιρεία, για την οποία το 1860 γράφει ότι :

“Ο σύνδεσμος της Φιλικής Εταιρείας. Απελευθέρωση με κοινή δράση του σλαβικού και του ελληνικού πληθυσμού. Η Ρωσία έχει μέσα το χεράκι της. Οι ηγέτες ονόμαζαν την καθοδηγήτρια δύναμη αρχή. Οι ηγέτες μυστικοί. Οι προσήλυτοι όλων των χωρών ασυνείδητοι πράκτορες της αυλής της Πετρούπολης. Η Ρωσία μετά την άνδρωση του συνδέσμου- κρατούσε όλα τα νήματα και κινούσε όλα του τα ελατήρια, τοποθετημένη στο κέντρο των ενεργειών, πίσω από διακριτικούς πράκτορες, αρκετά κρυμμένη για ν΄ αποκηρύξει σε περίπτωση αποτυχίας κι αρκετά στρατευμένη για να κερδίσει από την επιτυχία. Μπορούσε να διακινδυνεύσει μερικά κεφάλια σαν πειραματικά μπαλόνια (…) Στις διασκέψεις η αρχή σύντομα αντικαταστάθηκε από την αναφορά στον τσάρο. Για την πλειοψηφία των προσήλυτων αυτό σήμαινε πρόσθετες ελπίδες (…) Ο κόμης Καποδίστριας που έμενε στην Κέρκυρα, γνώριζε το μυστικό της Ρωσίας. Προς αυτή τη δύναμη κατηύθυνε τις σκέψεις και τις ελπίδες του (…) Στις 6 Μαρτίου 1821 ο Υψηλάντης περνά τον Προύθο (…) Την ίδια μέρα βρίσκεται στο Ιάσιο (…) Ο (ηγεμόνας) Μιχαήλ Σούτσος κι ο Υψηλάντης απευθύνουν μια διακήρυξη στους κατοίκους, για να τους καλέσουν στα όπλα (φαινομενικός σκοπός έμεινε η απελευθέρωση της Ελλάδας). Οι Μολδαβοί βογιάροι ψυχροί, όπως κι ο λαός. Απεναντίας, ενθουσιασμός των Ελλήνων (…) Όλοι συνωστίζονται γύρω από τον ελευθερωτή της Ελλάδας, και ο Ρώσος πρόξενος πήγαινε στον Υψηλάντη για να πάρει διαταγές ή οδηγίες. Οι διακηρύξεις του διαβάστηκαν δημόσια στην Οδησσό με τις επιδοκιμασίες ολόκληρου του λαού. Όμως η στιγμή δεν ήταν καλοδιαλεγμένη. Ακριβώς τότε γινόταν το συνέδριο στο Λάιμπαχ εναντίον των επαναστατικών κινημάτων. Ο Έλληνας Καντακουζηνός, σταλμένος από τον Υψηλάντη, έρχεται στο Λάιμπαχ για να ζητήσει τις διαταγές του Αλεξάνδρου. Έξαλλος απ΄ αυτή την άκαιρη επίσκεψη ο τσάρος τον διατάζει να εγκαταλείψει την πόλη μέσα σε 24 ώρες. Στο συνέδριο λεει “αστειευόμενος”: “Πρόκειται για μια βόμβα που μας στέλνουν οι επαναστάτες. όμως δε θα εκραγεί”. Φτάνοντας στο Φοκσάνι (…) ο Υψηλάντης πληροφορείται ότι ο Ρώσος πρόξενος ερχόταν κατά διαταγή του ηγεμόνα του να γνωστοποιήσει την υψηλή μομφή εναντίον της εξέγερσης. Ο Υψηλάντης χάνει το βαθμό του και απομακρύνεται από το στρατό. Ρώσικη υποκρισία! (…) Ο Υψηλάντης περνούσε τον καιρό του σε γιορτές, χορούς κλπ. Δε νοιάζεται καθόλου για τους στρατιώτες του ενώ οι αρχηγοί χόρευαν, οι στρατιώτες λεηλατούσαν: διέπραξαν παρεκτροπές εξίσου άγριες με των Τούρκων. Αυτό ήταν το ντεμπούτο της Φιλικής”.

Ως κυβερνήτης, ο Ιωάννης Καποδίστριας είχε να επιτελέσει ένα συντηρητικό έργο, το οποίο, όμως, στις συνθήκες, που επικρατούσαν, στην πολυδιασπασμένη ελληνική κοινωνία, ήταν ριζοσπαστικό, καθώς υπήρξε ο ουσιαστικός ιδρυτής αυτού του νέου ελληνικού κράτους και με τα δεδομένα της εποχής, έπρεπε να μαζέψει φόρους, κάτι που δεν έγινε αποδεκτό από την ελληνική κοινωνία, στην οποία, εκείνη την εποχή, έκαναν κουμάντο οι διάφοροι τοπάρχες, οι οποίοι, επί τουρκικής Κατοχής, μάζευαν τους φόρους για τους εαυτούς τους, από τις κοινότητές τους, Γι’ αυτό, άλλωστε, η ελληνική κοινωνία εξεγέρθηκε, κατά των Τούρκων. 

Σε αυτό το έργο, ο Ιωάννης Καποδίστριας απέτυχε και δολοφονήθηκε, από τους προκρίτους.

Όμως, αυτό, στο οποίο απέτυχε ο Ιωάννης Καποδίστριας, ήσαν οι Βαυαροί του πρώτου βασιλιά του νεοελληνικού κράτους Οθωνα Α’, που το πέτυχαν.

Δεν χρειάζεται να κουράσω, περισσότερο τους αναγνώστες, τους οποίους και πάλι, προτρέπω να παρακολουθήσουν το αρχικό βίντεο, το οποίο περιέχει μια ευρύτερη εικόνα των γεγονότων εκείνης της ταραγμένης εποχής.