1950 - 1961. Η ατέρμονη διαπάλη κεμαλιστών και ισλαμιστών, η 10ετής διακυβέρνηση, το στρατιωτικό πραξικόπημα και ο απαγχονισμός του Adnan Menderes. (Μια ματιά, στην πρόσφατη τουρκική Ιστορία).

 

Η σκληρή αντιπαλότητα, ανάμεσα, στον κοσμικό κεμαλισμό και στον εκτεταμένο θρησκευτικό ισλαμισμό, μέσα, στα πλαίσια της τουρκικής κοινωνίας, κρατάει, εδώ και περισσότερο, από έναν αιώνα και έχει τις απαρχές του, στις τελευταίες δεκαετίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Και αυτή η αντιπαλότητα είναι, που περιγράφεται, στο, παραπάνω, βίντεο.

Το πραξικόπημα του 1961, ήλθε, μετά από μια δεκαετή διακυβέρνηση της Τουρκίας, από το ισλαμικό Δημοκρατικό Κόμμα, υπό τον πρωθυπουργό Adnan Menderes, να διακόψει αυτήν την διακυβέρνηση, επαναφέροντας, στην απόλυτη εξουσία, τους κεμαλιστές, που, κυριάρχησαν, στην τουρκική πολιτική ζωή μετά από πολλές ταραχώδεις περιόδους και ύστερα, από άλλα δύο ανοικτά στρατιωτικά πραξικοπήματα των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων (το 1971 και το 1980), που ανέτρεψαν δύο φορές τις κυβερνήσεις του Suleyman Demirel, μέσα στα πλαίσια ενός διαρκούς κοινωνικού αναβρασμού, καθώς και άλλο ένα “βελούδινο” τελεσιγραφικό πραξικόπημα των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, που οδήγησε, το 1997, στην παραίτηση του ισλαμιστή πρωθυπουργού Necmettin Erbakan και τέλος, με το αποτυχημένο πραξικόπημα των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, στις 15/7/2016, κατά του σημερινού προέδρου του τουρκικού κράτους Recep Tayyip Erdoğan‎‎.

“Κατόπιν δίκης, η οποία διήρκεσεν, επί 10, περίπου, μήνας, το ανώτατον δικαστήριον της Τουρκίας, εδρεύον, προσωρινώς, εις την νήσον Πλάτην, προς τον σκοπόν αυτόν, εξέδωσε, σήμερον, την απόφασίν του, σχετικώς, με τους 600, περίπου, κατηγορουμένους, άπαντας μέλη της ανατραπείσας Κυβερνήσεως Μεντερές. […] Αργά, την νύκτα, ανεκοινώθη ότι η Επιτροπή Εθνικής Ενότητος επεκύρωσε τας θανατικάς ποινάς, που επεβλήθησαν, εις τον, τέως, πρωθυπουργόν Αντνάν Μεντερές, τον, τέως, υπουργόν των Εξωτερικών Φατίμ Ζορλού και τον, τέως, υπουργόν των Οικονομικών Χασάν Πολατκάν. Αι υπόλοιπαι ποιναί των λοιπών δώδεκα πολιτικών ανδρών, περιλαμβανομένου και του, τέως, Προέδρου της Δημοκρατίας Τζελάλ Μπαγιάρ μετετράπησαν, εις ισόβια δεσμά»”. 

«ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ». 16 Σεπτεμβρίου 1961.

Η Τουρκία του Mustafa Kemal, που αναμορφώθηκε και χαρακτηρίστηκε, από την προσπάθεια του Τούρκου ηγέτη να στρέψει την κατεύθυνση της χώρας, προς την ευρωπαϊκή Δύση, κυβερνήθηκε, μέχρι το 1946, από ένα μονοκομματικό καθεστώς, που στηρίχθηκε, στον στρατό, στο Λαϊκό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα και φυσικά, στην αίγλη του ίδιου του Mustafa Kemal και των στελεχών του επιτελείου του, που πήγαζε, από τον αγώνα, για την τουρκική ανεξαρτησία, την περίοδο 1919 - 1922.

Το 1946, μέσω των πιέσεων των ΗΠΑ, το κεμαλικό καθεστώς υποχρεώθηκε να υιοθετήσει τον πολυκομματισμό, με την δημιουργία του Δημοκρατικού Κόμματος, ως καθεστωτικής εναλλακτικής λύσης, μέσα, στα πλαίσια του ασφυκτικού ελέγχου, της νέας πολιτικής ζωής της χώρας, από τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις, που ήσαν οι θεματοφύλακες της παρακαταθήκης και της κοσμικής κληρονομιάς του κεμαλισμού, προσδιορίζοντας το αναδιαμορφωμένο καθεστώς, ως μια κολοβωμένη, υπό επιτροπεία και περιορισμένη αστική δημοκρατία. 

Το 1950, στις βουλευτικές εκλογές, για πρώτη φορά, από την ίδρυση της νέας Τουρκίας, το Δημοκρατικό Κόμμα, που κάλυψε τον ισλαμικό πολιτικό χώρο, αναδείχθηκε πρώτο κόμμα, με σαρωτική απόσταση, από το κοσμικό Λαϊκό Ρεπουμπλικανό Κόμμα του Mustafa Kemal, λαμβάνοντας το 53,3% εκλογικού σώματος και καταλαμβάνοντας 420 έδρες, στην τουρκική εθνοσυνέλευση, με δύο ηγετικές φυσιογνωμίες, τον, παραπάνω, εικονιζόμενο Celal Bayar και τον Adnan Menderes, που ανέλαβαν την προεδρία του κράτους και την πρωθυπουργία, αντιστοίχως, αποδεικνύοντας την ύπαρξη των βαθιών ριζών της μουσουλμανικής πίστης, στην τουρκική κοινωνία.

Ο Μεντερές κυριάρχησε, στην πολιτική ζωή της Τουρκίας, για μια δεκαετία και η κυριαρχία του θα κρατούσε πολύ περισσότερο, όπως συμβαίνει σήμερα με το σύγχρονο, ισλαμικό κόμμα του προέδρου Recep Tayyip Erdoğan‎‎, εάν δεν όταν ανατρεπόταν, από το στρατιωτικό πραξικόπημα του στρατηγού Kemal Giursel, στις 27 Μαΐου 1961, καθώς οι κατώτεροι και οι μεσαίοι αξιωματικοί, στον τουρκικό στρατό, έβλεπαν ότι η επιρροή του κεμαλισμού και ειδικότερα, του σώματος των αξιωματικών, στα πολιτικά πράγματα της Τουρκίας, μειωνόταν, ενώ, παράλληλα, δεν βρίσκονταν οι συντεχνιακές λύσεις που επιδίωκαν και οι οποίες επικεντρώνονταν, στην θέλησή  τους να αναμορφωθεί η στρατιωτική επετηρίδα, προκειμένου να μπορέσουν να ανέλθουν, στις τάξεις των ανώτερων και των ανώτατων αξιωματικών. 

Η πολιτική και κοινωνική σύγκρουση, μέσα, σε αυτήν την δεκαετία, εξελίχθηκε, δυναμικά και κατέστη πολωτική, εντός των πλαισίων των ηγετικών τάξεων της τουρκικής κρατικής γραφειοκρατίας και της ολιγαρχίας της χώρας αυτής, αλλά ο Adnan Menderes και το Δημοκρατικό Κόμμα παρέμεναν κυρίαρχοι, στην τουρκική πολιτική ζωή, καθώς είχαν την αμέριστη στήριξη της πλειοψηφίας του τουρκικού πληθυσμού, που εκφράστηκε σε δύο ακόμη αναμετρήσεις εκλογικές αναμετρήσεις· μία, το 1954, όπου το κόμμα του απέσπασε ένα εκλογικό ποσοστό της τάξεως του 58,7% και στις πρόωρες εκλογές, το 1957, όπου ναι, μεν, το εκλογικό ποσοστό του ισλαμικού Δημοκρατικού Κόμματος υποχώρησε, στο 47% του εκλογικού σώματος αλλά διατήρησε την πλειοψηφία του, στην εθνοσυνέλευση. 

Η αλήθεια είναι ότι αυτή η εκλογική παντοδυναμία οδήγησε τον Adnan Menderes, στην επίδειξη πολιτικού αυταρχισμού, καθώς έβλεπε ότι οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις αποτελούσαν, πάντοτε, μια πηγή κινδύνου, για τον ίδιο και το κόμμα του καθώς προχώρησε, σε μαζικές απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων, που στρέφονταν, κατά της κυβέρνησής  του όπως και ένα μεγάλο τμήμα της τουρκικής ιντελιγκέντσιας, που εκφράστηκε, από την περιφρονητική της στάση, απέναντι, στην πλειοψηφία του τουρκικού λαού, με την προβολή προβολή του ελιτιστικού επιχειρήματος, που εκφράστηκε, από την ηγεσία του τουρκικού στρατού, με την διατύπωση ότι “δεν είναι δυνατόν να αφεθεί η τύχη του τουρκικού έθνους, στα χέρια και στις διαθέσεις των αναλφάβητων, μέσω των εκλογών”. 

Στον χώρο της κοινωνίας και της οικονομίας ο Adnan Menderes ακολούθησε μια πολιτική, η οποία βρισκόταν, στον αντίποδα της έμπρακτης πολιτικής, που ασκούσαν οι κεμαλιστές και η οποία στηριζόταν,  στην πολλαπλή κρατική παρέμβαση, στην οικονομία. Ο ισλαμιστής Τούρκος πολιτικός στήριξε την ιδιωτική οικονομία, προσπαθώντας να περιορίσει τον κρατικό παρεμβατισμό και η αλήθεια είναι ότι, σε γενικές γραμμές, σε οικονομικά σφάλματα, τα οποία οδήγησαν, στην έκρηξη υψηλών πληθωριστικών πιέσεων, σε όλη, σχεδόν, την περίοδο της διακυβέρνησης της χώρας, από τον ίδιο, κάτι, που δυσαρέστησε, κυρίως, τα αστικά στρώματα του πληθυσμού, αλλά άφησε ανεπηρέαστους τους Τούρκους αγρότες, οι οποίοι παρέμειναν πιστοί, στο ισλαμικό Δημοκρατικό Κόμμα και το στήριξαν, μέχρι και την εκδήλωση του στρατιωτικού πραξικοπήματος, στις 27 Μαΐου 1961, με ηγέτη, τον, παραπάνω, εικονιζόμενο απομακρυνθέντα αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Στρατού Cemal Gürsel, το οποίο έγινε δεκτό, με ενθουσιασμό σε σημαντικά τμήματα των πόλεων της Τουρκίας, αλλά αυτόν τον ενθουσιασμό δεν τον συμμερίστηκε η αχανής τουρκική ύπαιθρος. 

Τελικά, παρά το γεγονός ότι, στις τάξεις των ανωτάτων αξιωματικών του στρατού, υπήρξαν αρνήσεις, όσον αφορά την ανάληψη της ηγεσίας του προετοιμαζόμενος στρατιωτικού πραξικοπήματος, το οποίο στηρίχθηκε και από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, καθώς ο αντικομουνιστής Adnan Menderes έφτασε, στο σημείο να στραφεί και προς την ”Σοβιετική Ένωση”, επισκεπτόμενος, ύστερα από επίσημη πρόσκληση, τον Νικήτα Χρουστσώφ, στην Μόσχα, εξαιτίας του γεγονότος ότι έψαχνε να βρει λύσεις, για να εξυπηρετήσει το τεράστιο τουρκικό δημόσιο χρέος, με αποτέλεσμα να ενταθούν οι προετοιμασίες για το στρατιωτικό πραξικόπημα, με την CIA να ενημερώνει τον, τότε, πρόεδρο των ΗΠΑ Dwight Eisenhower ότι “οι μέρες του Adnan Menderes, στην εξουσία ήσαν μετρημένες”. 

Με την εκδήλωση του πραξικοπήματος και την επιτυχία του, συνελήφθησαν όλα τα ηγετικά στελέχη της τουρκικής κυβέρνησης και του Δημοκρατικού Κόμματος όπως και ο πρόεδρος του κράτους Celal Bayar και δικάστηκαν, περίπου 600 άτομα. Η βασική κατηγορία ήταν ότι μέλη του Δημοκρατικού Κόμματος και η κυβέρνηση σχεδίασαν την δολοφονία του Ismet Inonu, το 1959 και το κατηγορητήριο συνοδευόταν, από την κατηγορία των διώξεων, κατά της ελληνικής κοινότητας και των άλλων μειονοτήτων, στα Σεπτεμβριανά του 1955 και με 9 υποθέσεις διαφθοράς και 3 άλλων σοβαρών αδικημάτων, στα οποία αναφέρονταν ότι ο Adnan Menderes σκότωσε το νόθο παιδί του και ότι ο Celal Bayar πίεσε έναν ζωολογικό κήπο να αγοράσει έναν … σκύλο, που του είχαν δώσει! (Μην φαίνεται περίεργο αυτό το γεγονός· στην μουσουλμανική Τουρκία υπάρχει αντιπάθεια, στα σκυλιά). Και βέβαια, οι Adnan Menderes και Celal Bayar κατηγορήθηκαν, για παραβίαση του Συντάγματος και για την προσπάθεια επιβολής δικτατορίας, καθώς, πριν το πραξικόπημα, είχαν κηρύξει την Τουρκία, σε καθεστώς στρατιωτικού νόμου.

Το έκτακτο στρατοδικείο, τελικά, αποφάσισε να απαλλάξει των κατηγοριών 123 κατηγορούμενους, ενώ 31 καταδικάστηκαν, σε ισόβια δεσμά και 418, σε μικρότερες ποινές. Στην ποινή του θανάτου, καταδικάστηκαν 15 κατηγορούμενοι, με τους 11, εξ αυτών να αμνηστευθούν ενώ ο ανατραπείς πρόεδρος του κράτους Celal Bayar επιβλήθηκε, λόγω προχωρημένης ηλικίας, η ποινή της κάθειρξης 26 ετών. 

Ο ανατραπείς πρωθυπουργός Adnan Menderes και οι υπουργοί της κυβέρνησής του Fatim Zorlu (υπουργός Εξωτερικών) και Hasan Polatkan (υπουργός Οικονομικών) απαγχονίστηκαν όλοι μέχρι τις 17 Σεπτεμβρίου του 1961 παρά τις εκκλήσεις για την επίδειξη επιείκειας, προς τους δικαστές, από τον αρχηγό της στρατιωτικής δικτατορίας Kemal Giursel (που ήταν, καταφανώς, υποκριτική) οπως, επίσης, από πολλούς ηγέτες του μουσουλμανικού και του υπόλοιπου κόσμου, όπως του προέδρου των ΗΠΑ Hohn Kennedy, της βασίλισσας της Βρετανίας Βασιλείου Ελισάβετ Β’ και άλλων.

Οι κεμαλιστές κατάφεραν να επικρατήσουν και να θέσουν, εκποδών, τους ισλαμιστές, από την κυβερνητική εξουσία, πραγματοποιώντας δύο, ακόμη, ανοικτά στρατιωτικά πραξικοπήματα, το 1971 και το 1980 αλλά η θρησκευόμενη μουσουλμανική τουρκική κοινωνία κατάφερε με τον Recep Tayyip Erdoğan‎‎, το 2003, να κρατήσει, επί μακρόν, όχι, μόνο, την κυβερνητική εξουσία, αλλά και να απομακρύνει, από την πολιτική ζωή της χώρας, τις ένοπλες δυνάμεις, μετά την καταστολή του στρατιωτικού πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016, όταν ο πρόεδρος του τουρκικού κράτους Recep Tayyip Erdoğan‎‎ και το ισλαμικό, κόμμα AKP κυριάρχησαν και εξακολουθούν να κυριαρχούν, έκτοτε, πλήρως, στην πολιτική ζωή της χώρας, παρά τις ατέρμονες προσπάθειες των στρατιωτικών να εμποδίσουν και να ανατρέψουν τις κυβερνήσεις του ισλαμικού κόμματος. 

Βέβαια, σήμερα, όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοικτά, καθώς το ισλαμικό AKP και πρόεδρος του τουρκικού κράτους Recep Tayyip Erdoğan‎‎ μεταχειρίζονται όλα τα καταπιεστικά μέτρα, προκειμένου να διατηρηθούν στην εξουσία, καθώς έχουν υποστεί και την αναλογούσα φθορά της εξουσίας, εξαιτίας του γεγονότος ότι δεν μπόρεσαν - και στην πραγματικότητα δεν θέλησαν - να καταπολεμήσουν τον υψηλό πληθωρισμό κατά την διάρκεια των τελευταίων, κυρίως, πέντε ετών της διακυβέρνησης της χώρας από τους ισλαμιστές, ενώ, παράλληλα, προχώρησαν και στις φυλακίσεις όλων των σημαντικών πολιτικών τους αντιπάλων, καθώς, επίσης και στην “αεροπειρατεία”, που έχει διεξαχθεί, στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, το γνωστό παλαιό Λαϊκό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, που έχει ιδρύσει ο Mustafa Kemal. 

Το τί πρόκειται να συμβεί, στο προσεχές χρονικό διάστημα, στην γειτονική Τουρκία, είναι το ζητούμενο και προς το παρόν, είναι άγνωστο. Απλώς, μένει να δούμε την κατεύθυνση, στην οποία θα οδηγηθούν οι εξελίξεις, οι οποίες θα είναι σημαντικές, σε κάθε περίπτωση. 

Ως εκτούτου, αυτό, που απαιτείται, είναι η επίδειξη υπομονής.